تحلیل متون داستانی کودک با رویکردِ شعرشناسی‌شناختی

نوع مقاله: علمی-تخصصی

نویسندگان

1 استاد‌یار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

2 کارشناس ارشد زبان‌شناسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

یکی از میان رشته‌هایی که امروزه دستاوردهای زبان‌شناسیِ‌شناختی را به کار می‌گیرد مطالعات ادبی با رویکردِ شناختی است که اصطلاحاً به آن شعرشناسیِ‌شناختی گفته می‌شود. شعرشناسیِ‌شناختی به رابطۀ ذهن انسان با متون ادبی می‌پردازد. در این رویکرد، نظام ادبیات جدا از نظام زبان نیست و درک زبانِ ادبیات بر پایۀ دانش ما از دنیای اطراف صورت می‌گیرد. رویکرد شناختی به ادبیات چگونگی درک رویدادها را به وسیلة آنچه در این رویکرد اصطلاحاً ذهنِ ادبی نامیده می‌شود بررسی می‌کند. در میان رویکردهای موجود نسبت به تحلیل آثار ادبی، جدیدترین دیدگاه برای تحلیل ادبیات از منظر زبان‌شناسی، همین رویکرد شعرشناسی‌شناختی است. در تحقیق حاضر سعی بر آن است تا با استفاده از نظریۀ ذهن ادبی و قصه‌مدارِ ترنر (M.Turner 1996) مفهوم فرافکنی قصه‌مدار توضیح و به این پرسش پاسخ داده شود که چگونه ذهن انسان با متون ادبی رابطه برقرار می‌کند. تأکید بر پیوند ذهن و زبان در نگرش زبان‌شناسی‌شناختی مؤید این نکته است که بهترین نمونه‌ها برای تحلیل‌های شناختی از مراحل اولیۀ رشد زبانی به دست می‌آید. تحلیل متون ادبیات کودک می‌تواند شواهد با ارزشی برای شعرشناسی‌شناختی به دست دهد. بر این اساس، در پژوهش حاضر، دو داستان کودک از کتاب‌های برگزیده انتخاب و بررسی شد. تحلیل داده‌ها در مورد فرافکنی دانش طرحواره‌ای حاکی از این امر است که بازنمود این سازه‌ها در متون داستانی کودک در ایران موفق نبوده است اما، در مورد واحدهای هم‌حوزه، نتایج تحلیل با فرضیۀ تحقیق هم‌سویی نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Cognitive Approach to Surveying Child Literary Texts

نویسندگان [English]

  • Azita Afrashi 1
  • Fatemeh Naeimi Hashkvaei 2
1 Assistant Professor, Institute for Humanities and Cultural Studies
2 M.A. graduate in linguistics, Institute for Humanities and Cultural Studies
چکیده [English]

One of the interdeciplenaries that applies cognitive linguistics is cognitive poetics. Cognitive poetics deals with the relationship between mind and literary texts. In this approach, literature is not separate from language, and understanding literature is based on our knowledge from the real world. Cognitive approach to literature studies how literary mind understands events. Present research tries to explain parabolic projection through the concept of literary and parabolic mind theory of Turner (1996) and to answer how our mind and literary texts are being related. Emphasizing on the relationship between mind and language, cognitive linguistics approach confirms that the best exemplar for cognitive analysis comes from early stages of language development. This analysis provides important evidences for cognitive poetics. Therefore in this research we selected and analyzed two child stories. Data analysis on schema projection shows that representation of these schemata in Persian child stories are below the anticipated level. But with regard to semantic fields, the research results confirm the hypotheses presented.

کلیدواژه‌ها [English]

  • cognitive linguistics
  • cognitive poetics
  • Literary mind
  • Parabolic
  • image schema
افراشی، آزیتا (1388). «پژوهشی در سنجش کارایی طرحواره‌های تصوری در تحلیل معنی متن ادبی»، ارائه‌شده در دومین هم‌اندیشی زبان‌شناسی و مطالعات بین‌رشته‌ای: کارکرد گفتمانی ادبیات و هنر، دانشگاه الزهرا، خرداد 1386.
تولان، مایکل جی (1385). «هزارۀ سوم و ادبیات کودک و نوجوان»، پژوهشنامۀ ادبیات کودک و نوجوان، ترجمة حمید نوای لواسانی، س 12، ش 45 ـ 46، ص 71 ـ 75.
حاجی نصراله، شکوه (1384). «چگونگی طرح مفاهیم انتزاعی در ادبیات کودک»، پژوهشنامۀ ادبیات کودک و نوجوان، س 11، ش 41، ص 62 ـ 75.
حجازی، بنفشه (1387). ادبیات کودک و نوجوان: ویژگی‌ها و جنبه‌ها، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
شریفی‌نسب، مریم (1380). «تحلیل تصویرآفرینی در شعر کودک و نوجوان»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران.
شیخی، مژگان (1387). 30 قصه 30 شب، ج 5، تهران: قدیانی.
صفوی، کورش (1383). درآمدی بر معنی‌شناسی، تهران: سورۀ مهر.
طاهرنژاد (1383). «ابزارهای شعرآفرینی در ادبیات کودک»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
عابدی‌مقدم، هدی (1383). «طرحواره‌های تصوری در بررسی استعاره‌های زبان فارسی»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
قزل ایاغ، ثریا (1386). ادبیات کودکان و نوجوانان و ترویج خواندن، تهران: سمت.
مجیب، فرشته (1383). «از قصه تا قصه‌گویی»، کتاب ماه کودک و نوجوان، ش 79، ص 6 ـ 19.
ناصری، مسلم (1386). روباه و گرگ خاکستری، مشهد: آستان قدس رضوی، شرکت به نشر، کتاب‌های پروانه.
ناصری، مسلم (1386). روباه و پلنگ مغرور، مشهد: آستان قدس رضوی، شرکت به نشر، کتاب‌های پروانه.
نورتون، دونا (1382). شناخت ادبیات کودکان: گونه‌ها و کاربردها از درون روزن چشم کودک، ترجمۀ منصوره راعی، ج اول، تهران: قلمرو.
 
D’Avis, W. (1998). “Theoretische Lucken der Cognitive Science”, Journal for General Philosophy of Science, 29 : 37-57.
Darwin, C. J.(2004). “Obituary: Christopher Longuet- Higgins”, The Guardian,10th june, 2004.
Evans, V. & M. Green (2006).Cognitive Linguistics, An Introduction, Edinburgh: Edinburgh University Press.
Gavins, J. & G. Steen (2003). Cognitive Poetics in Practice, London: Routledge.
Gibbs, R.W. (1994). The Poetics of Mind: Figurative Thought, Language and Understanding, Cambridge: Cambridge University Press.
Gibbs, R. W. (2000). “Metaphor: Psychological Aspects”, Encyclopedia of Language and Linguistics, 2 Nd Edition, pp.43- 50.
Johnson, M. (1987). The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, Imagination and Reason, Chicago: Chicago University Press.
Kertesz, A. (2004). Cognitive Semantics and Scientific Knowledge: Case Studies in the Cognitive Science of Science, Amsterdam: John Benjamins
Lakoff, G. (1987). Women, fire, and Dangerous Things: What Categories reveal about the Mind.Chicago: Chicago University Press.
Lakoff, G. (1992). The Contemporary Theory of Metaphor, Berkeley: EDU.
Lakoff, G. & M. Johnson (2003). Metaphors We Live by, London: The University of Chicago Press.
Langacker, R. W. (1987). Foundations of Cognitive Grammar, Vol 1, Theoretical Prerequisites, Stanford CA: Stanford University Press.
Löbner, S. (2002). Understanding Semantics, London: Arnold, A member of the Hodder Headline Group.
Mandler, J. (2004). The Foundations of Mind: Origins of Conceptual Thought .Oxford : Oxford University Press.
Oberlander, J. (2006). “Cognitive Science: Overview”, Encyclopedia of  Language and Linguistics, edited by K. Brown, 2 nd Edition, pp.562- 568.
Stockwell, P. (2002). Cognitive Poetics: An Introduction, London: Routledge.
Tendahl, M. & R. W. Gibbs  (2008). “Complementary Perspectives on Metaphor: Cognitive Linguistics and Relevance Theory”, Journal of Pragmatics, 40 pp.1823-1864.
Turner, M. (1996). The Literary Mind, Oxford: Oxford University.
Tomasello, M. (1999). “Cognitive Linguistics”. In M. Bechtel and G. Graham (eds.)  A companion to Cognitive Science. Blackwell Companions to Philosophy, 477-487.
Toolan, M. (2006). “Narrative: Linguistic and Structural Theories”, Encyclopedia of Language and Linguistics, 2 nd Edition, pp.459-472.