تحول - hu̯ ایرانی باستان در گویش‌های ایرانی

نوع مقاله: علمی-تخصصی

نویسنده

استاد‌یار دانشگاه بوعلی‌سینای همدان

چکیده

خوشۀ همخوانی hu̯– ایرانی باستان در گویش‌های ایرانی به شکل‌های مختلفی تحول یافته است. در این مقاله، پس از شرح مختصر پیشینۀ تحول hu̯– ایرانی باستان در زبان‌های ایرانی دورۀ باستان و ایرانی میانۀ غربی، چگونگی تحول آن در گویش‌های نو شمال غربی و جنوب غربی بررسی شده است. hu̯– ایرانی باستان به پنج صورت تحول یافته و دو روند کلی را پیموده است: روند نخست: hu̯– > xw– > x– > h–، روند دوم: hu̯– > wh– >w– > f– . گویش‌های شمال غربی روند یکسانی را نشان نمی‌دهند و، در آنها، هر دو روند تحول و هر پنج دگرگونی اصلی را می‌بینیم. اما در گویش‌های جنوب غربی هماهنگی بیشتری دیده می‌شود و همۀ این گویش‌ها روند نخست تحول را پیموده‌اند. در پایان این مقاله، گویش‌های ایرانی، بر اساس نوع تحول hu̯– ایرانی باستان در آنها، دسته بندی شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Old Iranian hu- in Iranian Dialects

نویسنده [English]

  • Esfandiar Taheri
Assistant Professor, Bu Alisina University, Hamedan
چکیده [English]

Old Iranian (OIr.) hu- has developed in Iranian dialects in different form. This paper deals with development of OIr. hu- in Iranian and West middle Iranian languages, the development of this cluster is described in New Northwestern and Southwestern Iranian dialects. OIr. hu- has changed in five form xw- , x- , h- , w- and f- in Iranian dialects. And these changes can be classified in two groups: 1. hu- > xw- > x-> h- 2. hu- > wh- > w- > f- . Northwestern dialects show both changes groups, and show all of five developments, whereas Southwestern dialects show more similarity, and all of them have developed in first way. At the end of this paper Iranian dialects are classified according to this cluster change

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iranian dialects. Old Iranian hu-. Southwestern dialects
  • Northwestern dialects
اشرفی خوانساری، مرتضی (1383). گویش خوانساری، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

ایزدپناه، حمید (1381). فرهنگ لری، تهران: اساطیر.

آل احمد، جلال (1370). تات‌نشین‌های بلوک زهرا، چ 5. تهران: امیر کبیر.

بیکس، رابرت (1389). درآمدی بر زبانشناسی تطبیقی زبان‌های هند واروپایی، ترجمۀ اسفندیار طاهری، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

حاجت پور، حمید (1383). زبان تالشی، چ 2، رشت: گیلکان.

ذکاء، یحیی (1332). گویش کرینگان، تهران: چاپ سینا.

رضایی باغ بیدی، حسن (1383). «گویش ویدری»، مجلۀ گویش‌شناسی، ش 3، ص 20ـ 38.

ستوده، منوچهر (1365). فرهنگ نایینی، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

ستوده، منوچهر (1342). فرهنگ سمنانی، سرخه‌ای، لاسگردی، سنگسری، شهمیرزادی. تهران: دانشگاه تهران

ستوده، منوچهر (1337). «خویینی یکی از لهجه‌های آذری» ، فرهنگ ایران زمین، ش6، ص 324ـ327.

سلامی، عبدالنبی (1383). «بررسی اجمالی گویش کرشی»، مجلۀ گویش‌شناسی، ش3، ص 35ـ56.

سلامی، عبدالنبی (1383). گنجینۀ گویش‌شناسی فارس، جلد اول، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

سلامی، عبدالنبی (1384). گنجینۀ گویش‌شناسی فارس، جلد دوم، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

شکری، گیتی (1374). گویش ساری (مازندرانی)، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

طاهری، اسفندیار (1389). گویش بختیاری کوهرنگ، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

عمادی، نظام (1384). گویش کرش، شیراز: آوند اندیشه.

فره‌وشی، بهرام (1355). واژه‌نامۀ خوری، تهران: مرکز مردم‌شناسی ایران.

کارنگ، عبدالعلی (1333). تاتی و هرزنی، تهران: چاپخانۀ شفق.

کیا، صادق (1335). گویش آشتیان، تهران: دانشگاه تهران.

مجیدی، محمدرضا (1354). گویش‌های پیرامون کاشان و محلات، تهران: فرهنگستان زبان ایران.

مطلبی، محمد (1385).«گویش رودباری کرمان ]بشکردی شمالی[»، پایان نامۀ دکتری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

مقدم، محمد (1318). گویش‌های وفس و آشتیان و تفرش، تهران: انجمن ایرانویج.

همایون، همادخت (1371). گویش افتری، تهران: مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

 

Anonby, E. (2003). “Update on Luri? How many languages?” JRAS, 3, 13, 2, 171-197.

Anonby, E. (2004-2005). “Kurdish or Luri?” Kurdische Studien, 4+5, 7-22.

Azami, Ch. A. & Windführ, G. (1972). Dictionary of sangesari, With a grammatical outline, Tehran: entesharat- e gibi.

Beekes, R. S. P. (1988). A Grammar of Gatha Avestan, Leiden: Brill.

Brandenstein, w. & M. Mayrhofer (1964). Handbuch des Altpersischen, Wiesbaden: Harrassowitz

Elfenbein, J. (1963). A Vocabulary of Marw Baluchi, Naples: Instituto Universitaro Orientale di Napoli.

Hoffmann, K, & B. Forssman (1997). Awestische Laut-Und Flexionslehre, rep. 2004, Innsbruck: Innsbrucker Beiträge zur Sprachewissenschaft.

Kent, R. (1953). Old Persian, New Haven, Connecticut: American Oriental Society.

Lecoq, P. (1979). Les Dialecte de Sivand, Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag.

Lecoq, P. (1989). “Les Dialectes du centre  de l’Iran”, in Compendium Linguarum Iranicarum, ed. R. Schmitt, Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag, 311-326.

Lecoq, P. (2002). Recherches sur les Dialectes Kermanienes, Acta Iranica 39, Leuven: Brill.

Lubotsky, A. (1998). “Avestan xvarәnah-: the etymology and concept”, in Sprache und kultur, ed. W. Meid, Inssbruck, 479-488.

MacKenzie, D. N. (1966). The Dialect of Awroman, København: Munksgaard.

MacKenzie, D. N. (1967). “Notes on the transcription of Pahlavi”, BSOAS 30, 17-29.

Mayrhofer, M. (1986-2001). Etymologisches Wörterbuch des Altindischen, I-III.  Heidelberg: Carl Winter Universitätverlag.

Mc Craus, E. N. (1966) A Kurdish-English Dictionary, Dialect of Solaimania, Iraq, An Arborr: University of Michigan.

Skjærvø, P. O. (1989). “Languages of southeast Iran”, in Compendium Linguarum Iranicarum, ed. R. Schmitt, Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag, 363-369.

Schmitt, R. (2009). Die Altpersischen Inschriften der Achaimeniden, Wiesbaden: Reichert verlag.

Thackston, W. M.( 2009). Kurmanji Kurdish, a Reference Grammar, Harward: Harward.

Todd, T. L. (2008). A Grammar of Dimili also known as Zaza, Electronic Publication.

Windführ, G. L. (1989). “Western Iranian Dialects”, in Compendium Linguarum Iranicarum, ed. R. Schmitt, Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag, 294-295.

Yarshater, E. (1969). A Grammar of Southern Tati Dialects, Paris: Muton.