یادگار زریران، نمونه‌ای از هنر شاعری ایرانیان در دورۀ میانه

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار/دانشگاه شهید باهنر کرمان

.

چکیده

هر گونه بررسی علمی دربارۀ روند تحولات شعر ایران نیازمند توجه به پیشینۀ باستانی آن، از جمله آثاری است که از دورۀ میانه بازمانده است. در میان این آثار، یادگار زریران به دلیل احتوا بر ویژگی‌‌های شاعرانه و حماسی منحصربه‌‌فرد خود شایستۀ توجه ویژه‌‌ای است. یادگار زریران منظومه‌‌ای شاعرانه به زبان فارسی میانه و بازماندۀ ارزشمندی از میراث پارتی است که گوشه‌ای از هنر شاعری ایرانیان را در دورۀ میانه آشکار می‌‌‌کند. سنجش یادگار زریران با اشعار فارسی پس از اسلام، از جمله شاهنامه، از همانندی برخی صنایع ادبی و فنون بلاغت میان دو دوره حکایت می‌‌کند. شگردها و فنون ادبیِ به کار رفته در آثاری چون یادگار زریران متعلق به ادبیات شفاهی پیش از اسلام است که در دوره‌‌های بعدی نیز شکوهمند و پرتوان ادامه یافته است؛ چنان‌‌که بسیاری از ویژگی‌‌های شعر حماسی دوره‌‌های بعدی در این رساله دیده می‌‌شود. در این مقاله کوشش می‌‌شود مصادیق این سخن در سنجش با شاهنامه بازنموده شود؛ مواردی چون روایت داستان، اغراق، تکرار و استفاده از صفت‌‌های شاعرانۀ حماسی. برخی موارد سنت‌‌هایی است که به گذشته‌‌های بسیار دور مردم ایران بازمی‌‌گردد که به آن‌‌ها اشاره خواهد شد. در پایان نیز به صور خیالی که در این اثر به کار رفته است، مانند تشبیه، استعاره و کنایه، پرداخته می‌‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Ayādgār-i Zarīrān A Sample of Iranian Poetry in the Middle Era

نویسنده [English]

  • abbas Azarandaz
Academic Member of the Research Center for Islamic and Iranian Culture, Shahid Bahonar University of Kerman
چکیده [English]

Any scientific study about the process of the development of Persian poetry requires the consideration of ancient literary history of Iran, including the existing works from middle era. Among them, Ayādgār-i Zarīrān, due to its poetic and epic characteristics, is a unique source of information. Ayādgār-i Zarīrānis a middle Persian text of ancient Iranian epic poetry and is a valuable remnant of the Parthian heritage that reveals the properties of the Iranian poetics in that era. Comparing it with post-Islamic Persian poetry, especially Shahnameh, will indicate the similarity of some literary and rhetorical features between two eras. Literary techniques and devices, used in Ayādgār-i Zarīrān, originally belong to the pre-Islamic oral literature that could also be traced in later periods. The paper was aimed to indicate the similarities between Shahnameh and Ayādgār-i Zarīrān, by the help of narratology, epithet and literary properties such as hyperbole and repetition. In addition, the imagery of the poem including simile, metaphor and circumlocution has also been studied.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ayādgār-i Zarīrān
  • epic
  • Shahnameh
  • Hyperbole
  • Repetition
  • Epithet
  • Imagery
منابع

بویس، مری و هنری لوکاچ فارمر (1368). خنیاگری و موسیقی در ایران، تهران: آگاه.

بهار، مهرداد (1387). پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: آگه.

تفضلی، احمد (1383). تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، تهران: سخن.

جاماسب آسانا، منوچهر جی (1382). متن‌‌های پهلوی، پژوهشِ سعید عریان، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.

دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامه، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

دیچز، دیوید (1370). شیوه‌‌های نقد ادبی، ترجمة محمدتقی صدقیانی و غلامحسین یوسفی، تهران: علمی.

راشد محصل، محمدتقی (1376). «دربارة حماسة زریر»، فرهنگ، کتاب دوم و سوم، مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

زادسپرم (1385). وزیدگی‌های زادسپرم، پژوهش محمدتقی راشد محصل، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

سرکاراتی، بهمن (1385). سایه‌های شکارشده، تهران: طهوری.

شاهنامه (1386). به کوشش جلال خالقی مطلق، تهران: مرکز دایرة‌‌المعارف بزرگ اسلامی.

شفیعی کدکنی، محمدرضا (1372). صور خیال در شعر فارسی، تهران: آگاه.

شمیسا، سیروس (1374). معانی، تهران: نشر میترا.

صفا، ذبیح‌الله (1363). حماسه‌‌سرایی در ایران، تهران: امیرکبیر.

غیبی، بیژن (1390). «یادگار زریران»، فردوسی و شاهنامه‌‌سرایی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

کیا، خجسته (1379). «نشانه‌‌های نمایشی در حماسۀ یادگار زریران»، ادب پهلوانی، محمدمهدی مؤذنی جامی، تهران: قطره.

ماهیار نوابی، یحیی (1374). یادگار زریران، تهران: سازمان انتشارات فروهر.

مکنزی، د. ن. (1373). فرهنگ کوچک زبان پهلوی، ترجمۀ مهشید میرفخرایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

نولدکه، تئودور (1384). حماسة ملی ایران، ترجمۀ بزرگ علوی، تهران: نگاه.

 

Benvenist, E. (1932). ”Mémorial de Zarēr“, in Journal Asiatiqe, Paris.

Henning, W.B. (1933). “A Pahlavi Poem“, ActaIranica VI (selected papers), Leiden.

Henning, W.B. (1977). “Disintegration of the Avestic Studies”, ActaIranica VI (selected papers), Leiden.

Holman, C. Hugh. (1985). A Handbook to Literature, Indiana: ITT bobs-Merrill Educational Publishing Company, Inc.

Shaki, Mansour (1986). ”Observations on the Ayādgār ī zarērān“, Archive Orientalni 54.

Utas, Bo. (1975). “On the Composition of the Ayatkar I Zareran“, in ActaIranica 5, Leiden.

Watkins, C. (1995). How to Kill a Dragon, Aspects of Indo-European Poetics, New York: Oxford University Press.