بررسی نشانه ـ معناشناسی آیات مربوط به قیامت و معاد از سورۀ قیامت بر پایۀ مطالعات نشانه‌شناختی گریماس

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار/ زبان‌شناسی، دانشگاه الزهرا (س)

2 کارشناس ارشد / دانشگاه الزهرا (س)

.

چکیده

در این مقاله، به تحلیل و بررسی آیات قیامت و معاد از سورۀ «قیامت» بر اساس مطالعات نشانه‌‌شناختی گریماس پرداخته ‌‌شده ‌‌است. هدف نگارندگان مقاله ‌‌تفسیر آیات قرآن نیست، بلکه در این جستار سعی بر آن است تا لایه‌های متعدد متن، شامل ساختار زیربنایی گفتمان، ‌‌نظام گفتمان روایی و نیز پدیدارشناسی زیبایی‌شناختی آن، در تحلیل آیاتی از سورۀ قیامت معرفی شود؛ ‌‌تأثیر نشانه‌شناسی در نظام معنایی قرآن بررسی شود؛ و نیز نظم و ترتیب خاص میان مجموعۀ معانی آیات نشان داده شود. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است، بدین صورت که داده‌‌های متنی موجود تحلیل می‌‌‌شوند و مبانی نظری با نتایج محک زده می‌‌شوند، یعنی از مبانی نظری برای تحلیل داده‌‌های موجود استفاده می‌‌شود. گفتنی است که داده‌‌های این پژوهش از میان آیاتی چند از سورۀ قیامت با تفسیر آن‌‌ها انتخاب شده‌‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌‌دهد که بررسی نشانه ـ معناشناسی آیات قیامت و معاد با مطالعات نشانه‌‌شناختی گریماس، به‌‌ویژه با مربع نشانه‌‌شناختی او همگرایی دارد و نیز می‌‌توان مراتب نفس را، که در آیات سورۀ قیامت به آن‌‌ها اشاره شده است، با نظام گفتمانی روایی گریماس تطبیق داد و نیز زیبایی‌شناختی آیات قیامت و معاد را با توجه به پدیدارشناسی زیبایی‌شناختی توصیف کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Sign-Semantics of the Verses Qīyāmat and Ma’ādin Surah Qīyāmat; Basedon Greimas Semiotic Studies

نویسندگان [English]

  • Farideh Haghbin 1
  • Fahimeh Bidadian Qomi 2
1 Associate Professor in Linguistics, Alzahra University
2 M.A Student in Linguistics, Alzahra University
چکیده [English]

 
The current paper has tried to analyze the sign-semantics of the verses Qīyāmat and Ma’ād in Surah Qīyāmat, according to Semiotic Studies of Greimas. The aim was not to interpret the Quranic verses but to introduce different levels of the text including deep structure of discourse, narrative discourse and phenomenological aesthetics. The researchers have studied the semantic system of Quran in the light of semiotics. The research was designed in a descriptive-analytic manner. The textual data, consisted of some of the verses of Surah Qīyāmat, were analyzed by the theoretical principles. The results showed that the analysis of sign-semantics of the verses Qīyāmat and Ma’ād and Semiotic Studies of Greimas, especially the concept of semiotic square, were in congruence. It has also became apparent that Greimas theory on narrative discourse is applicable on the stages of the spiritual evolution (nafs) and the aesthetics of the verses Qīyāmat and Ma’ād could be described by phenomenological aesthetics.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qīyāmat
  • Ma’ād
  • Semiotic square
  • Deep structure of discourse
  • Narrative discourse
  • Phenomenological aesthetics
پورشهرام، سوسن (1389). خوانشی ساختارگرایانه از داستان کلاغ‌ها نادر ابراهیمی، دانشگاه شیراز: مطالعات ادبیات کودک.

توسلی‌پور، ندا (1386). «زمینه‌‌ها و پیامدهای گناه در زندگی دنیوی انسان از منظر قرآن»، پایان‌‌نامة کارشناسی ارشد قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا (س).

چندلر، دانیل (1387). مبانی نشانه‌‌شناسی، ترجمة مهدی پارسا، تهران: انتشارات سورة مهر، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.

ساسانی، فرهاد (1389). معناکاوی: به سوی نشانه‌شناسی اجتماعی، تهران: نشر علم.

سجودی، فرزان (1387). نشانه‌شناسی کاربردی (مجموعة نشانه‌شناسی و زبان‌شناسی 1)، تهران: نشر علم.

السیوطی، عبدالرحمن (1404 ق). الدر المنثور فی تفسیر المأثور، ج 6، قم: مکتبه آیه ا... المرعشی النجفی.

شعیری، حمیدرضا (1381). مبانی معناشناسی نوین، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).

شعیری، حمیدرضا (1386). «رابطة نشانه‌شناسی با پدیدارشناسی با نمونه‌‌ای تحلیلی از گفتمان ادبی ـ هنری»، مجلة ادب‌پژوهی دانشگاه تربیت مدرس.

شعیری، حمیدرضا (زمستان 1385 و بهار 1386). «بررسی سطوح‌شناختی گفتمان»، فصل‌‌نامة علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا (س) (ویژه‌‌نامة زبان‌‌شناسی).

شهیدی، سیدجعفر (1377). نهج‌البلاغه، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

طباطبایی، سیدمحمدحسین (1363). تفسیر المیزان، ج 20، ترجمۀ سیدمحمدباقر موسوی همدانی، تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء و انتشارات امیرکبیر.

غلام‌حسین‌زاده، غلامحسین، قدرت ا... طاهری، و فرزاد کریمی (1389). روایت‌شناسی نشانه‌ها در افسانة نیما، دانشگاه اصفهان: پژوهش‌های زبان و ادبیات فارسی.

فضیلت، محمود (1386). زیبایی‌شناسی قرآن، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌‌ها (سمت).

فضیلت، محمود و صدیقه نارویی (1391). «تحلیل ساختاری داستان جولاهه با مار بر پایة نظریة گریماس»، تهران: فصل‌نامة سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب).

قائمی نیا، علیرضا. دانش نشانه‌شناسی و تفسیر قرآن، دانشگاه باقرالعلوم.

قطب، سید (1425 ق). فی ظلال القرآن، ‌‌ج 3، قاهره: دارالشروق.

گریماس، آلژیرداس ژولین (1389). نقصان معنا، ترجمه و شرح حمیدرضا شعیری، تهران: نشر علم.

محمدزاده، فاطمه (1388). «واکاوی زمینه‌‌های انحطاط شخصیت انسان و راه‌های مقابله با آن از منظر نهج‌البلاغه»، پایان‌‌نامة کارشناسی ارشد قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا (س).

مدرسی، سیدمحمدتقی (1378). تفسیر هدایت، ج 17، ترجمۀ احمد آرام، مشهد: مؤسسة چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.

مصباح یزدی، محمدتقی (1377). اخلاق در قرآن، ج 1، تحقیق محمدحسین اسکندری، قم: مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

مطهری، مرتضی (1382). آشنایی با قرآن، ج 1، تهران: صدرا.

معین، بابک (1383). سیر زایشی معنا، مقالات اولین هم‌‌اندیشی نشانه‌شناسی هنر، تهران: انتشارات فرهنگستان هنر.

مکارم شیرازی، ناصر (1380). برگزیدة تفسیر نمونه، تنظیم و تحقیق احمدعلی بابائی، تهران: نشر دارالکتب الاسلامیه.

موسوی نوری، محمد (1383). اندیشه‌‌های استوار در شناخت باورهای اعتقادی، ج 2، تهران: نشر آفاق.

میرزایی بدرآبادی، شهناز (1387). «عوامل عمدة انحطاط از نگاه قرآن کریم»، پایان‌‌نامة کارشناسی ارشد قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا.

میرمحمد زرندی، سیدابوالفضل (1389). تفسیر بلاغ، ج 4، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌‌الملل.

«دانش نشانه‌شناسی و تفسیر قرآن»، تاریخ دانلود: 27/2/1391

Quran-Journal.com/science/index.php?option=com … id …

«درآمدی بر دستور زبان داستان»، تاریخ دانلود: 16/3/1391

Soreie Mehr_Magazines_www.iricap.com

«تحلیل ساختاری داستان جولاهه با مار بر پایة نظریة گریماس»، فصل‌‌نامة سبک‌‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، تاریخ دانلود: 6/3/1392: www.bahareadab.com

 

Jamson, Feredric (1972). Prison House of Language, University Press, Princeton-Langer.