ساخت آغازگری ـ پایان‌بخشی در بندهای مرکب متون علمی فارسی بر پایۀ دستور نظام‌مند

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

گروه زبان‌شناسی، واحد تهران مرکزی،‌ دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

.

چکیده

در جستار حاضر، ساخت آغازگری ـ پایان‌بخشی در بندهای مرکب متون تخصصی بیوشیمی، فیزیک، و آناتومی بر پایۀ نظریۀ نظام‌مند به شرح ذیل بررسی شده است. ابتدا طبقه‌بندی انواع بندهای مرکب در ساخت آغازگری ـ پایان‌بخشی متون علمی به دست داده می‌شود و با توصیف و تحلیل بندهای مرکب همپایه، ناهمپایه (پایه ـ پیرو)، ناهمپایه (پیرو ـ پایه)، و همپایه ـ ناهمپایه مشخص می‌گردد که این بندها درمجموع بیش از بندهای ساده در کل پیکره کاربرد داشته‌اند. آن‌گاه از تحلیل ساخت آغازگری ـ پایان‌بخشی این نتیجه به دست می‌آید که سطوح تحلیل بندهای مرکب، بسته به نوع بند، به طور هم‌زمان در یک، دو یا سه لایه امکان‌پذیر می‌شود. بر این اساس، می‌توان لایه‌هایی از آغازگر را در این بندها بازکاوید و مقوله‌ای به نام آغازگر لایه‌ای را شناساند. از بررسی آغازگرهای ساده/ مرکب مشخص می‌شود که، در نوع علمی، فراوانی آغازگرهای متنی از مجموع آغازگرهای مرکب، افزون گشته است. چرا که توالی آغازگرهای متنی در بندهای مرکب متون علمی رایج است. کاربرد بندهای مرکب، آغازگرهای مرکب و لایه‌های چندگانۀ آغازگر مؤید حضور افزوده‌های کلامی در متون علمی یادشده‌اند. ملحوظ‌کردن این ابزارهای صوریْ در سازماندهی گفتمان، گسترش متن و، در‌نهایت، امر خوانش و فرایند درک مؤثر است. این امر در اولویت‌بندی متون از نظر میزان کارایی آن‌ها‌ مفید است و می‌تواند معیار و محکی برای تعیین میزان موفقیت متن در انتقال اطلاعات به مخاطبان آن باشد. چنان‌که این اولویت‌بندی به‌ترتیب در کتاب‌های فیزیک، بیوشیمی، و آناتومی دیده می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Theme-Rheme Structure in Clause Complexes of Persian Scientific Texts Based on SFG (Systemic Functional Grammar)

نویسنده [English]

  • Foroogh Kazemi
. Department of Linguistics, Central Tehran Branch , Islamic Azad University,Tehran, Iran
چکیده [English]

In the present article, theme-theme structure in clause-complexes of specialized texts (such as biochemistry, physics and anatomy) is studied based on SFG. At first, clause-complexes types in theme-theme structure of scientific texts are classified, and by describing and analyzing different types of clause-complexes (dependent/ dominant) it is revealed that these clauses are used more than simple ones within the whole corpus. Then, theme-theme structure is analyzed, and the result illustrates that clause analysis is possible at one, two or three layers at the same time, depending on the clause type. Therefore, one can find layers of themes in such clauses and introduce the notion of layer theme. Studying simple/complex themes revealed that in the scientific genre, complex themes are used more than textual ones. This is because the sequences of textual themes in the scientific texts are something usual. Complex clauses, complex themes and multiple layers of clause analysis indicate speech adjuncts in scientific texts, and consideration of such structural elements is effective in discourse organizing, text development and perception process. This is useful for text evaluation and can be considered as a criterion for transfer of information to the addressee, as it is seen in physics, biochemistry and anatomy texts respectively.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Systemic Grammar
  • theme-rheme structure
  • complex clauses
  • layer theme
دبیرمقدم، محمد (1379). زبان‌شناسی نظری پیدایش و تکوین دستـور زایشی، تهران: سمت.

شهبازی، پرویز و ناصر ملک‌نیا (1383). بیوشیمی عمومی برای دانشجویان گروه پزشکی، تهران: دانشگاه تهران.

قهرمانی، نادر (1384).  شتاب‌دهنده‌ها، ذرات بنیادی، تهران: نورپردازان.

نگهدار، فرخ و سولماز مجیدزاده (1387). آناتومی استخوان و مفاصل با اصطلاحات آناتومی، تهران: نور دانش.

 

Bloor, T. and Bloor, M. (1995). The functional analysis of English: A Hallidayan Approach, London: Arnold.

Fries, P. H. (1981’ .(On the status of theme in English: arguments from discourse’, Forum texts, Hamburg: Helmut Buske Verlage.

 Fries, P. H. (1995). ‘Themes, Methods of Development, and Texts’, in R. Hassan and P. H. Fries, on subject and theme: A Discourse Functional Perspective, Amesterdam John Benjamin.

Ghadessy, M. (1995). Thematic development in English Text, London: printer.

Ghadessy, M. (1999). Text and context in functional linguistics, Amsterdam: John Benjamins.

Gomez, M. (1994). ‘The relevance of theme in the textual organization of BBC News Reports’ WORLD vol, 45 (3).

Halliday, M. A. K. and Matthiessen, C. I. M. (2004). An Introduction to Functional Grammar (3rd ed.), London: Arnold publication.

Hassan, R. (1989). Linguistics, Language and Verbal Art, Landon: Oxford University Press.

Hassan, R. and Fries, P. H. (1995). ‘Reflections on subject and theme’, in Hasan, R. and Fries, P.H. (ed.): on subject and theme: from the perspective of functions in discourse, Amesterdam and Philadelphia: John Benjamin.

Lock, G. (1996). Functional English Grammar: An Introduction to Second Language Teachers, (ed.) Jack C. Richards, Cambridge: Cambridge University Press.

Martinez Lirola, M. (2007 a). A systemic functional approximation to the use of cleft sentences and reversed pseudo-cleft sentences in English in a narrative sample written by the South African writer Alan Paton, Working Papers, Departamento de Filología Inglesa, Alicante: Editorial Club Universitario.

Wang, L. (2007) .‘Theme and Rheme in the Thematic Organization of Text: Implication for Teaching Academic Writing’, Asian EFL Journal, 9 (1).