واحدهای سنجش طول در اوستا

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

.

چکیده

دربارة واحد‌های اندازه‌گیری در ایران باستان اطلاعات کمی در دست است. مهم‌ترین متنی که از ایران باستان باقی مانده است، یعنی اوستا، آگاهی چندانی در این باره به دست نمی‌دهد. خوش‌بختانه یکی از فصول فرهنگ‌نامه‌ای کهن، مشتمل بر واژه‌های اوستایی و ترجمة پهلوی آن‌ها، دربردارندة تعدادی از واحدهای سنجش طول در دوران باستان است. در فصل بیست و هفتم فرهنگ اویم، نام واحدهای اندازه‌گیری طول و نسبت آن‌ها با یک‌دیگر به زبان اوستایی و پهلوی آمده است. نام برخی از این مقیاس‌ها در متون اوستایی تک‌آمدند و تنها در این فرهنگ باقی مانده است. به این ‌ترتیب، می‌توان این متن را مهم‌ترین منبعی دانست که دربارة واحدهای اندازه‌گیری در ایران باستان اطلاعاتی به دست می‌دهد. در این مقاله، واحدهای اندازه‌گیری طول، که در فصل بیست و هفتم فرهنگ اویم نام برده و تعریف شده است، به کمک بخش‌های دیگر اوستا و منابع پهلوی و زند طبقه‌بندی و بررسی شده است. نتیجۀ این بررسی و طبقه‌بندی را می‌توان به صورت زیر خلاصه کرد:
uz-ašti = 8 ǝrǝzu, dišti = 10 ǝrǝzu, paδa = 16 ǝrǝzu, vībāzu = 2 frabāzu = 4 frarāθni = 8 vitasti  = 96 ǝrǝzu, vībāzu = 2 gāiia = 4 frarāθni, gāiia = 3 paδa = 4 vitasti = 48 ǝrǝzu , yujiiasti = 2 daxšmaiti = 4 snaiiasti = 8 tacar = 16 hāθra.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Avestan Units of Length Measurement

نویسنده [English]

  • Farzaneh Goshtasb
Assistant Professor in Ancient Cultures and Languages of Iran, Institute for Humanities and Cultural Studies
چکیده [English]

There is little information about the units of measurement in ancient Iran. From Avesta, the most important text of ancient Iran, we can’t deduce so much information about this subject. Fortunately, one of the chapters of an old Avestan-Pahlavi lexicon i.e. Farhang ī Ōim includes a list of measurement units. We can find the name of the units of length measurement in chapter 27 of the lexicon. Some of these names are hapax legomenon and are only preserved in Farhang ī Ōim. In this paper these units of length, are studied and compared according to the other parts of Avesta and the Pahlavi texts. These results can be summarized as follows: uz-ašti = 8 ǝrǝzu, dišti = 10 ǝrǝzu, paδa = 16 ǝrǝzu, vībāzu = 2 frabāzu = 4 frarāθni = 8 vitasti  = 96 ǝrǝzu, vībāzu = 2 gāiia = 4 frarāθni, gāiia = 3 paδa = 4 vitasti = 48 ǝrǝzu , yujiiasti = 2 daxšmaiti = 4 snaiiasti = 8 tacar = 16 hāθra. uz-ašti = 8 ǝrǝzu, dišti = 10 ǝrǝzu, paδa = 16 ǝrǝzu, vībāzu = 2 frabāzu = 4 frarāθni = 8 vitasti  = 96 ǝrǝzu, vībāzu = 2 gāiia = 4 frarāθni, gāiia = 3 paδa = 4 vitasti = 48 ǝrǝzu , yujiiasti = 2 daxšmaiti = 4 snaiiasti = 8 tacar = 16 hāθra.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Farhang ī Ōim
  • Units of length measurement
  • Hāsar
بندهش بهار، 1369.

بهار، مهرداد (1369). بندهش، تهران: توس.

حسن‌دوست، حسن (1391). فرهنگ تطبیقی ـ موضوعی زبانها و گویشهای ایرانی نو، 2 ج، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

داعی‌الاسلام، سیدمحمدعلی‌حسنی (1361). وندیداد، حصه سوم کتاب اوستا، تهران: دانش.

راشدمحصل، محمدتقی (1385). وزیدگی‌های زادسپرم، ج 2، تهران: پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی.

روایت امید اشوَهیشتان صفای اصفهانی، 1376.

شایست ناشایست مزداپور، 1369.

صفای اصفهانی، نزهت (1376). روایت امید اشوَهیشتان، تهران: نشر مرکز.

فرهنگ اویم Asha, 2009 Klingenschmitt, 1968; Reichelt, 1966;.

کریمی، اصغر (1353). «واحدهای اندازه‌گیری در ایل بختیاری و حساب سیاق»، مردمشناسی و فرهنگ عامة ایران، ش 1.

گزیدههای زادسپرم راشدمحصل، 1385.

مزداپور، کتایون (1369). شایست ناشایست، تهران:‌ مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

وندیداد داعی‌الاسلام، 1361؛ Jamasp, 1907.

هنینگ، والتر برونو (1375). «فصل نجومی بندهش»، ترجمة همایون صنعتی‌زاده، میراث جاویدان، س 4، ش 3 و 4.

هیربدستان، نیرنگستان .Kotwal and Kreyenbroek, 1992-2003

هینتس، والتر (1388). اوزان و مقیاسها در فرهنگ اسلامی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

 

Asha, R. (2009). Avesta Glossary, A Glossary of Avesta words and their Pārsīg equivalents, based on the Zand, the so-called Frahang ī ōim:ēk, Bombay.

Bartholomae, Ch. (1961). Altiranisches Wörterbuch, Berlin.

Henning, W. B. (1942). “An Astronomical Chapter of the Bundahishn”, Journal of the Royal Asiatic Society.

Henning, W. B. (1948). “Oktō(u)”, Transactions of the Philological Society, Vol. 47.

Jamasp, H. (1907). Vendidâd, Avesta Text with Pahlavi Translation and Commentary, and Glossarial Index, With the Assistance of M. M. Gandevia, Vol. I: The Texts, Bombay.

Kotwal, F.M. and P.G. Kreyenbroek (2003). The Hērbedestān and Nērangestān. vol.3, Paris.

Klingenschmitt, G. (1968). Farhang-i ōīm, Edition und Kommentar, Ph.D Diss, University of Erlangen.

MacKenzie, D.N. (1971). A Concise Pahlavi Dictionary, London.

Madan, D. M. (1911). The Complete Text of the Pahlavi Dinkard, 2 vol, Bombay.

Reichelt. H. (1966). “Der Frahang i oīm (Zand-Pahlavi Glossary)”, I: Einleitung, Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes (WZKM), XIII (1899), II: Index der Awestawörter, WZKM, XV (1901).