تاریخ دین زردشتی روش‌های بررسی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

استاد پژوهشکدۀ زبان‌شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

.

چکیده

دربارة تعیین زمان زردشت و دین هخامنشیان توافق‌هایی نسبی به دست آمد، اما آن‌چه هم‌چنان مورد بحث است دین ایرانیان پیش از زردشت است. عمده‌ترین مسئله در بررسی تاریخ دین زردشتی، ناپیوستگی میان سه پیکرة اساسی منابع است که عبارت‌اند از: اوستا، سنگ‌نبشته‌های هخامنشی، و ادبیات زردشتی که هیچ یک انعکاس‌دهندة دین عامة مردم نیست و گه‌گاه پاره‌ای از عقاید مردم در آن‌ها بازتاب یافته است. اما به هر حال منطقی‌تر آن است که از خلال همین آثار مبهم و غیرصریح محتوای فکری آغازین مردم ایران را، که پایه‌های اصلی دین آنان را تشکیل می‌دهند، بشناسیم. به طور کلی، در بررسی دین پیش‌زردشتی ایران سه رویکرد به نظر می‌رسد: 1. تاریخ دین را منحصراً بر اساس گاهان تعیین می‌کند و ابزار کار تفسیری است از اشارات گاهانی به‌جای‌مانده و انطباق آن‌ها بر سنت ودایی؛ 2. بر هم‌سازی و ترکیب شواهد اوستا و کتاب‌های پهلوی تأکید دارد و ارزش این مواد را در آن می‌داند که بازتاب‌دهندة مجموعة آموزه‌های زردشت و نمودار روند طبیعی رشد هستند و تغییرات حاصل‌شده در آن را موجب گسست در سنت و نفوذ ادیان دیگر نمی‌داند؛ 3. شواهد ترکیب‌شده از اوستا و کتاب‌های پهلوی را متنوع و انعطاف‌پذیر می‌شمارد و آن را دستگاه اعتقادی خشک نمی‌داند و مزدیسنای ساسانیان را دینی پویا و کارآمد توصیف می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analytical Approaches to the History of Zoroastrainism

نویسنده [English]

  • Mahshid Mirfakhraie
Professor, Ancient Iranian language and culture, Department of Linguistics, Institute for Humanities and Cultural Studies
چکیده [English]

There appears to be virtual agreements on the date of Zoroaster and on the fact that the religion of the Achaemenian dynasts is part of the history of Zoroastrianism. The subject which remains hotly debated is the reconstruction of a pre-Zoroastrian Iranian religion. The main problem in the study of Zoroastrian history is discontinuity between three distinct corpora of textual sources, namely: the Avesta, the Old Persian inscriptions and Zoroastrian literature, since none of them reflect the religion of the ordinary people.
In the academic discussions of the history of Zoroastrianism, three different approaches are observed: The first approach (fragmentizing) rejects the notion of a single Zoroastrian tradition and concentrates on the Gāthās as the only source of information for Zarathustra's teachings, and compares its notions and references with the Vedic tradition. The second approach (harmonizing) emphasizes on the combined evidence of Avesta and Pahlavi books. Its main attitude is the recognition of the fact that the three different collections basically reflect the teaching of Zarathustra and developments are not due to ruptures and breaks in the tradition or because of influence of other religions. The third approach (diversifying) regards the combined evidence of Avesta and Pahlavi books as a variegated elastic tradition rather than a strict doctrinal system, and describes the Mazdeism of Sasanian as an active efficient religion.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The History of Zoroastrianism
  • Pre-Zoroastrain Religion
  • Vedic Tradition
  • The Old Persian Inscriptions
  • Avesta
  • Pahlavi Books
  • Zoroastrian Literature
بنونیست، امیل (1350). دین ایرانی، ترجمة بهمن سرکاراتی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

بویس، مری (1374). تاریخ کیش زردشت، ج 1، ترجمة همایون صنعتی‌زاده، تهران: توس.

بویس، مری (1375). تاریخ کیش زردشت: هخامنشیان، ج 2، ترجمة همایون صنعتی‌زاده، تهران: توس.

بویس، مری (1375). تاریخ کیش زردشت، ج 3: پس از حملة اسکندر گجسته، ترجمة همایون صنعتی‌زاده، تهران: توس.

بویس، مری (1381). زردشتیان، باورها و آداب‌ دینی آن‌ها، ترجمة عسگر بهرامی، تهران: ققنوس.

تفضلی، احمد (1376). تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، تهران: سخن.

شاکد، شائول (1387). تحول ثنویت، تنوع آرای دینی در عصر ساسانی، ترجمة احمدرضا قائم‌مقامی، تهران: نشر ماهی.

کلنز، ژان (1386). «زردشت و اوستای قدیم»، مقالاتی دربارة زردشت و دین زردشتی، ترجمة احمدرضا قائم‌مقامی، تهران: فرزان روز.

کلنز، ژان (1386). «دین هخامنشیان؛ سؤالات اولیه»، مقالاتی دربارة زردشت و دین زردشتی، ترجمة سیداحمد قائم‌مقامی، تهران: فرزان روز.

نیبرگ، ساموئل (1359). دین‌های ایران باستان، ترجمة سیف‌الدین نجم‌آبادی، تهران: مرکز مطالعة فرهنگ‌ها.

نیولی، گراردو (1381). زمان و زادگاه زردشت، ترجمة سیدمنصور سیدسجادی، تهران: مؤسسة نشر آگه.

نیولی، گراردو (1387). آرمان ایران، جستاری در خاستگاه نام ایران، ترجمة سیدمنصور سیدسجادی، تهران: مؤسسة فرهنگی و هنری پیشین‌پژوه.

ویدن‌گرن، گئو (1377). دین‌های ایران، ترجمة منوچهر فرهنگ، تهران: آگاهان ایده.

 

Boyce, M. (1970). “Zoroastre the Priest”, BSOAS, 33.

Gershevitch, I. (1995). “Approaches to Zoroaster's Gathas”, Iran, 33.

Humbach, H. (1991). The Gathās of Zarathustra, part I, Heidelberg: Universitätsverlag C.Winter.

Jong, A. (1997). Traditions of the Magi, Netherlands: Brill.

Kent, R. G. (1953). Old Persian Grammar-Texts-Lexicon, New Haven: American Oriental Society.

Lommel, H. (1930). Die Religion Zarathustras. Nach dem Awesta dargestellt, Tübingen: Mohr.

Molé, M. (1963). Cult, mythe et cosmologie dans l'Iran ancient, Paris: Presses Universitaires de France.

Widengren, G. )1954-1955.( “Stand und Aufgaben der Iranischen Religiongeschichte”, Numern 1, 2.

Wikander, S. (1941). Vayu. Texte und Untersuchungen zur Iranischen Religiongeschichte, T. I, Lund.

Wikander, S. (1946). Feuerpriester in Kleinasien und Iran, Lund.