rēž- و nam- دو فعل غیرشخصی در زبان سغدی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیارگروه فرهنگ و زبانهای باستانی دانشگاه تبریز

.

چکیده

فعل غیرشخصی فعلی است که به صورت سوّم شخص مفرد صرف می‌شود و فاعل منطقی آن حالت غیر فاعلی دارد. این گونه افعال غالباً در بر دارندة معانی تجارب فیزیکی، ذهنی و ادراکی هستند که بر فاعل منطقی حادث می‌شوند و خارج از کنترل و ارادة  او هستند. این فاعل منطقی که همیشه جاندار است تجربه‌گر نامیده می‌شود. عنصر دیگری که در جملات غیرشخصی ظاهر می‌شود منشأ بروز واقعه یا تجربه است و حضور آن در جمله بستگی به معنای فعل دارد. در زبان سغدی در کنار برخی از افعال وجهیِ این زبان که با تعریف افعال غیرشخصی سازگارند دو فعل دیگر نیز صرف غیرشخصی دارند. این دو فعل rēž- و nam-  هستند. rēž- ظاهراً در تمامی نمونه‌های موجود و nam- تنها یک بار به صورت غیرشخصی صرف شده‌ است. بررسی و تحلیل این دو فعل موضوع این نوشتار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

nam- and rēž-, Two Sogdian Impersonal Verbs

نویسنده [English]

  • Mohammad Hasan Jalalian Chaleshtari,
Ancient Iranian Culture and Languages Fauculty of Persian Literature and Foreign Languages University of Tabriz
چکیده [English]

The Impersonal verb is a verb which is always inflected in the third singular and its logical subject does not appear in the nominative case. These verbs often express physical or mental/cognitive experiences which the logical subject experiences without having any control on them. Thus the subject in these structures is called "experiencer". Another element which has a role in impersonal sentences is the source of the events, activities and experiences. It's presence in the sentence depends on the meaning of the verb. In Sogdian beside some of the modal verbs which are in accordance with the definition of impersonal verbs, there are two other verbs which are impersonal too. These are rēž- and nam-. As will be shown rēž- is appeared as an impersonal verb approximately in all the remaining evidences, but nam- has impersonal use just in one of it's evidences. In this article I will study and analyze these two verbs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Impersonal Verb
  • Experiencer
  • Cause
  • To Please
  • To Accept
  • To Yearn
احمدی گیوی، حسن (1380). دستور تاریخی فعل، تهران، نشر قطره.

خواجوی کرمانی (1369). دیوان اشعار، به اهتمام و تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران: پاژنگ.

رودکی سمرقندی، ابوجعفر (1385). دیوان، بر اساس نسخة سعید نفیسی و ی. براگینسکی، تهران: مؤسسة انتشارات آگاه.

سعدی (1386). کلیات سعدی، بر اساس تصحیح محمدعلی فروغی، تهران: پارسه.

عراقی، فخرالدین (1382). کلیات، به تصحیح و توضیح نسرین محتشم (خزایی)، تهران: زوار.

فخر روحانی، محمدرضا (1380). «ساخت‌های غیرشخصی با شواهدی از گویش مازندرانی»، فرهنگ، ش 37 و 38.

فردوسی، ابوالقاسم (1386). شاهنامه، به‌کوشش جلال خالقی مطلق، دفتر پنجم، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.

گلچین عارفی، مائده (1390). «بررسی ساخت غیرشخصی در زبان فارسی»، دستور، ویژه‌نامة نامۀ فرهنگستان، ش 7.

مسعود سعد سلمان (1364). دیوان، به تصحیح و اهتمام مهدی نوریان، ج 1، تهران: کمال.

مولانا، جلال‌الدین محمد (1363). کلیات شمس یا دیوان کبیر، با تصحیحات و حواشی بدیع‌الزمان فروزانفر، جزء هشتم، تهران: امیرکبیر.

نظامی گنجه‌ای (1380). هفت پیکر، با تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی، به‌کوشش سعید حمیدیان، تهران: نشر قطره.

واحدی لنگرودی، محمدمهدی (1385). «بررسی ساخت‌های غیرشخصی (قالبی) در چهار گونة زبانی»، دستور، ویژه‌نامة نامۀ فرهنگستان، ش 2.

واحدی لنگرودی، محمدمهدی و آرزو نجفیان (1382). «دسته‌بندی ساخت‌های غیرشخصی در زبان فارسی»، رشد آموزش زبان و ادب فارسی، ش 67.

 

Anderson, J. M. (1986). “A Note on Old English Impersonals”, Journal of Linguistics 22.

Benveniste, E. (1929). Essai de Grammaire Sogdienne, Deuxieme Partie, Morphologie, Syntaxe et Glossaire, Paris: Librairie Orientaliste Paul Geuthner.

Benveniste, E. (1940). Textes Sogdiens, Edités, Traduits et Commenté, Paris: Librairie Orientaliste Paul Geuthner.

Benveniste, E. (1946). Vessantara Jātaka, Texte Sogdien Édité, Traduit et Commenté. Paris: Librairie Orientaliste Paul Geuthner.

Benveniste, E. (1967). “Le Verbe Iranien nam-en Sogdien”, BSOAS 30.

Bussmann, H. (2006). Routledge Dictionary of Language and Linguistics, tr. by Gregory Trauth and Kerstin Kazzazi, London-New York.

Cheung, J. (2007). Etymological Dictionary of the Iranian Verb, Leiden.Boston, Brill.

Denison, D. (1990). “The Old English Impersonal Reviwed”, Papers of the 5th International conference on English Historical Linguistics, eds. S. Adamson, V. A. Law, N. Vincent and S. Wright. Amsterdam, John Benjamins.

Fischer, O. C. M. and F. C. van der Leek (1983). “The Demise of Old English Impersonal Construction”, Journal of Linguistics 19.

Fischer, O., A. van Kemenade, W. Koopman and W. van der Wurff (2004). The Syntax of Early English, Cambridge: Cambridge University Press.

Gershevitch, I. (1954). A Grammar of Manichean Sogdian, Oxford, Basil Blackwell.

Gharib, B. (1965). Analysis of the Verbal System in the Sogdian Languages, Ph.D. Dissertation, University of Pennsylvania. Ann Arbor, Michigan, University microfilms, InC.

Henning, W. B. (1937). Ein manichäisches Bet-und Beichtbuch, Berlin: Verlag der Akademie der Wissenschaften.

Henning, W. B. (1944). “The Murder of the Magi”, Jornal of the Royal Asitic Society.

Hogg, R. (2002). An Introduction to Old English, Edinburgh: Edinburgh University Press.

Ishakov, M. M. (1977). Glagol v Sogdijskom Jazike (Dokumenty s Gory Mug), Taškent: Izdatel'ctvo Fan Uzbekskoy SSR.

Jahani, C., S. Axenov, and B. Barjasteh Delforooz (2010). “Impersonal Constructions in Balochi”, Orientalia Suecana, Vol. 59.

Livšic, V. A and A. L. Hromov (1981). “Sogdijskj Jazyk”, Osnovy II.

Livšic, V. A. (1962). Sogdijskie dokumenty s Gory Mug II; Juridičeskie Dokumenty i Pis’ma, Moskova: Iedatel’stvo Vostočnoy literaturɨ.

Livšic, V. A. (2008). Sogdiyskij Epigrafika Sryedney Azii I Semirečɨya, Sankt-Pyetyerburg, Filologičeskiy Fakul’tet Sankt-Pyetyerburgkogo Universiteta.

Mackenzie, D. N. (1970). The “Sūtra of the Causes and Effects of Actions” in Sogdian, London: Oxford University Press.

Matsuzaki, T. (2008). “Prominence Theory: An Approach to the Impersonal-to-Personal Shift in OE and ME”, Journal of Chikushi Jogakuen University and Jounior College.

McKeown, JC (2010). Classical Latin, Indianapolis/ Cambridge: Hackett Publishing Company, Inc.

Shokri, G. (2010). “Impersonal Constructions in Mazandarani”, Orientalia Suecana, Vol. 59.

Sims-Williams, N. (1985). The Christian Sogdian Manuscript C 2 (BTT 12), Berlin: Akademie-Verlag.

Sims-Williams, N. (1989). “Sogdian”, Compendium Linguarum Iranicarum, ed.                Rüdiger Schmitt, Wiesbaden, Dr. Ludwig Reichert Verlag.

Sims-Williams, N. and Desmond Durkin-Meisterernst (2012). Dictionary of Manichaean Sogdian and Bactrian, Turnhout, Brepols.

Vydrin, A. (2013). “Impersonal in Ossetic towards a Typology of Impersonal in Iranian”, Fifth International Conference on Iranian Linguistics, 24–26 August 2013, Department of General Linguistics University of Bamberg.

Yakubovich, I. (2006). “Marriage Sogdian Style”, Iranistik in Europa- Gestern, Heute, Morgen, eds. H. Eichner, B. G. Fragner, V. Sadovski, and R. Schmitt, Wien, Verlag der Österreischen Akademie der Wissenschaften.

Yoshida, Y. (2009). “Sogdian”, The Iranian Languages, ed. Gernot Windfuhr, London and New York: Routlege Language Family Series.