بررسی برخی شباهت‌های فرازبانی از دیدگاه ابن خلدون و چامسکی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کاشان

2 گروه زبان انگلیسی، دانشگاه کاشان

.

چکیده

زبان بشر پدیده‌ای است چندان پیچیده که بررسی ماهیت واقعی آن مورد مطالعۀ متفکران در قرون مختلف بوده است. از جملۀ این متفکران، عبدالرحمن بن خلدون، دانشمند توانمند مسلمان، است که در «مقدمۀ» مشهورش، در قالب تفکرات جامعه شناختی خویش، نظریه‌‌ای باعنوان «ملکۀ زبانی» را مطرح می‌‌نماید. وی بر این باور است که کودک از توانایی فطری برای فراگیری زبان برخوردار است و این توانایی را کیفیت‌هایی تدریجی می‌‌داند که یکباره پدیدنمی‌آید. از سوی دیگر، نوام چامسکی، زبان‌‌شناس معاصر امریکایی، در پی ابن خلدون به نظریه‌‌پردازی پیرامون توانش زبانی پرداخته است. او نیز این قابلیت را بخشی ذاتی از ذهن انسان برشمرده و برای ذهن بشر مجموعه‌ای از اصول و شاخص­های دستور زبانی را قائل می‌شود. نتایج حاصل از این پژوهش تطبیقی، علاوه بر تبیین تفاوت‌ها و شباهت‌ها، بیانگر این مطلب است که اندیشۀ توانش زبانی را نخستین بار قرن‌ها پیش ابن خلدون مطرح کرده و باید او را بنیان‌‌گذار این نظریه دانست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparison of Some Meta-Linguistic Similarities Between Ibn Khaldoun's and Chomsky’s Views

نویسندگان [English]

  • Ruhollah Sayyadi-nejad 1
  • Abbas Zare'i Tajareh 2
  • Tayyebeh Bagh-chaei 1
1 Assistant Professor of Arabic Language and Literature from Kashan University
2 Assistant Professor of English Language and Literature from Kashan University
چکیده [English]

Human language is a very complicated system that has been studied by scholars in different centuries; among whom was, "Abdul-Rahman Ibn Khaldoun", the great Muslim scholar, that discussed language faculty in his study of society and named it "Al-Malakat Al-Lughawiyah" (The Queen of Words), in his famous book "Al- Muqaddimah" (The Introduction) where he argued that, a child has an innate ability for language learning to him, this is a gradual quality that does not come about all at once. In the same vein, "Chomsky", the contemporary American linguist, explored linguistic competence following “Ibn Khaldoun”. He, too, believed that, language faculty is innate, and that the mind sets parameters for universal principles. Results of this comparative study of the two scholars, highlighted differences and similarities between the two, and revealed that Chomsky’s language faculty was first introduced by "Ibn Khaldoun"; whom should, therefore, be accredited as the founder of this view based on the results.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : linguistic competence
  • Ibn Khaldoun
  • Chomsky
  • Linguistics
  • grammar
قرآن کریم (۱٣۸۸). ترجمة الهی قمشه‌ای، قم: طلوع.

ابن جنّی (د.ت). الخصائص، بیروت: دار الهدی للطباعة و النشر.

ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد (۱۹۸۴). المقدم، تونس: الدار التونسیّة للنشر.

ابن سینا، ابوعلی الحسین بن عبدالله (۱۹۶۵). کتاب الشفا، الجملة الأولی: المنطق الفن السادس، تحقیق أحمد فؤاد الأهوانی، القاهرة.

ابن فارس، احمد (۱۹۹۸). معجم المقاییس فی اللغة، بیروت: دارالفکر.

ابن منظور، جمال‌الدین محمّد (۱۹۹۰). لسان العرب، بیروت: دار صادر.

اسمیت، نیل و دیر دری ویلسون (۱٣۷۴). زبانشناسی نوین نتایج انقلاب چامسکی، برگردان ابوالقاسم سهیلی و دیگران، تهران: آگاه.

باطنی، محمدرضا (۱٣۷۵). دربارة زبان، تهران: آگاه.

بوجمالة، مصطفی و سالم علوی (۲۰۰٣). مفهوم السلیقة اللغویة فی التراث النحوی عند العرب، جامعة الجزایر.

بی یرویش، مانفرد (۱٣۷۴). زبان‌شناسی جدید، ترجمة محمدرضا باطنی، تهران: آگاه.

حداد، فتیحه (2011). ابن خلدون و آرائه اللغویّة و التعلیمیّة، جامعة مولود معمری تیزی وزو، الجزائر: مخبر الممارسات اللغویّة.

داد، سیما (۱٣۸۵). فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: مروارید.

روبینز، آر. اچ. (۱٣۷۰). تاریخ مختصر زبان‌شناسی، ترجمة علی‌محمد حق‌شناس، تهران: چاپ سعدی.

زکریّا، میشال (۱۹۹٣). قضایا ألسنیّة تطّبیقیّة دراسات لغویّة إجتماعیّة نفسیّة مع مقارنة تراثیّة، بیروت: دار العلم للملایین.

السبیعی، سعود بن حمید (۱۴۱۵). «ابن خلدون و لیس تشومسکی: المؤسس الحقیقی لنظریة الملکة اللسانیة»، مجلة جامعة ام القری، السنة الثامنة، العدد العاشر.

السید الشرقاوی (۲۰۰۲). الملکة اللغویة فی الفکر اللغوی العربی، القاهرة: مؤسسة المختار للنشر و التوزیع.

صفوی، کورش (۱٣۸٣). از زبان‌شناسی به ادبیات، تهران: سورۀ مهر.

صمدی، هادی (۱٣۸٣). «نگاهی به برخی یافته‌های تجربی در تأیید فطری بودن زبان»، نشریة ذهن، ش 20.

عاقل، فاخر (۱۹۹۸). معجم العلوم النفسیّة ـ انکلیزی ـ عربی، بیروت: دار الرائد العربی.

عبد الجبّار، القاضی (۱۹۶۵). المغنی فی أبواب التوحید و العدل، الجزء ۱۶، دار الکتب.

عزبدفتری، بهروز (۱٣۷۲). دربارۀ نوآم چامسکی، تهران: فرهنگ معاصر.

علوی، اسماعیل و آخرون (۲۰۰۷). اللسان العربی و إشکالیّة التّلقّی، بیروت: مرکز دراسات الوحدة الغربیّة.

فدایی، فربد (بی‌تا). «چامسکی و روان‌شناسی زبان»، ادبستان، ش ۱۹.

الفیروز آبادی، مجدالدین محمّد (۱۹۸٣). القاموس المحیط، بیروت: دار الفکر.

قرشی، محمد حسین (۱٣۷۷). «کودک و یادگیری زبان»، کیهان فرهنگی، ش ۱۴۹.

کریم زکی، حسام‌الدین (2010). اللغة و الثقافة دراسة أنثرو لغویّة لألفاظ و علاقات القرابة فی الثقافة العربیّة، مصر: الهیئة المصریّة العامّة للکتّاب.

لاینز، جان (۱٣۷۵). چومسکی، ترجمة احمد سمیعی، تهران: خوارزمی.

ما ناجوا (۱۹۹۰). نعوم تشومسکی اللغة و مشکلات المعرف، ترجمة حمزة بن قبلان المزینی، الدار البیضاء.

مشکوة‌الدینی، مهدی (۱٣۷۰). «نظریه‌های زبان‌آموزی کودک»، مجلۀ دانشکدۀ ادبیات دانشگاه مشهد، ش ۹٣.

مشکوة‌الدینی، مهدی (۱٣۷٣). سیر زبان‌شناسی، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.

معلوف، لویس (۱٣۸۵). المنجد فی اللّغة العربیّة المعاصرة، بیروت: دار المشرق.

ملکی، عطاء‌الله (۱٣۷۸). «نظریۀ متغیرگزینی فراگیری زبان»، مجلۀ علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، ش ۲۸.

یول، جورج (۱٣۸۸). مطالعۀ زبان، ترجمۀ علی رحیمی، تهران: جنگل/ جاودانه.

 

Chastain, K. (1988). Developing second-language skills: Theory to practice, Houghton Mifflin.

Chomsky, N. (1965). Aspects of the Theory of Syntax (Vol. 119), The MIT press.

Chomsky, N. (1975). Syntactic Structures, The Hague and Parise: Mouton.

Chomsky, N. (1986). Knowledge of Language: Its Nature, Origin, and Use, Praeger Publishers.

Chomsky, N. (1988). Language Problems of Knowledge, The Managua Lectures (Vol. 16): MIT press.

Chomsky, N. (2000). New Horizons in the Study of Language and Mind, Cambridge University Press.

Chomsky, N. (2002). Syntactic Structures, de Gruyter Mouton

Chomsky, N., A. Belletti, and L. Rizzi (2002). On Nature and Language, Cambridge University Press.

Falk, S. J. (1973). Language and Linguistics, the Key Issues, Oxford: OUP.

Harris. M. and G. Butterworth (2002). Developmental Psycology, Psycology Press.

Hornby, A. S. (2004). Oxford, Advanced Dictionary.

Hymes, D. (1972). “On Communicative Competence”, in: J. B. Pride and J. Holmes (eds) Sociolinguistics, Selected Readings, Harmondsworth: Penguin.

Lyons, J. (2002). Language and Linguistics, Cambridge University Press.

Stormswold. K. (1999). “Cognitive and Neural Aspects of Language Acquisition”, in What is CognitiveScience, E. Lepore and Z. Pylyshyn (eds.), Blackwell Publishers.

Trask, L. (1973). Language and Linguistics, London: Blackwell.

Yule, G. (2010). The Sudy of Sanguage: an Introduction, Cambridge University Press.