استعاره‌های مفهومی در زبان فارسی؛ تحلیلی شناختی و پیکره‌مدار

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبانشناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

2 زبانشناسی- پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران،

چکیده

پژوهش حاضر به بررسی استعاره‌های مفهومی در پیکره‌ای نمونه از زبان فارسی می‌پردازد. در این پژوهش تلاش شده است تا با بهره‌گیری از پایگاه داده‌های زبان فارسی، پیکره‌ای از متون نوشتاری زبان فارسی معاصر که شباهت بیشتری به زبان روزمره سخنوران دارد، نمونه‌گیری و استعاره‌های مفهومی نهفته در آن استخراج گردد. سپس این استعاره‌ها براساس طبقه‌بندی لیکاف و جانسون Johnson, 1980) & (Lakoff ، در قالب استعاره‌های «ساختاری»، «هستی‌شناختی»، «جهتی» و نیز طبقه‌ای از استعاره‌های مفهومی که لیکاف و ترنر(Lakoff & Turner,1989)، تحت عنوان «استعاره‌های تصویری» معرفی کردند، دسته‌بندی شدند. در گام بعدی نسبت بسامد هریک از این استعاره‌ها در مقایسه با یکدیگر تعیین شد و تلاش شد تا پر بسامدترین حوزه‌های مبدأ در طبقه استعاره‌های هستی شناختی تعیین گردد و در مجموع با توجه به یافته‌های پیکره‌ای مشخص گردد که فارسی زبانان بیشتر از چه حوزه‌های مبدأیی برای بیان مفاهیم انتزاعی بهره می‌برند. در خلال این پژوهش، نگارندگان به دلیل بهره‌گیری از پیکره دریافتند که طبقه‌بندی لیکاف و جانسون(1980) از انواع استعاره‌های مفهومی، ملاک دقیقی برای محک یافته‌ها در یک پژوهش پیکره مدار نمی‌باشد و همچنین یافته‌های پیکره‌ای در زبان فارسی در مواردی اصل یکسویگی در نظریه استعاره ‌مفهومی را نقض می‌کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Conceptual metaphors in Persian: A cognitive perspective and a corpus driven Analysis

نویسندگان [English]

  • azita afrashi 1
  • seyed mostafa asi 1
  • kamyar joulaei 2
چکیده [English]

The present thesis studies conceptual metaphors in a representative corpus of Persian texts. Exploiting the Persian Linguistic Database (PLDB), we sampled a corpus of contemporary written texts, based on their similarity to the colloquial language of the Persian speakers, and then tried to identify and extract the relevant conceptual metaphors. The sample corpus contains of 10 texts of contemporary Iranian writers, naming Hedayat, Jamalzadeh, Daneshvar, Aale -Ahmad….et al. Analyzing the corpus, the writer managed to extract nearly 2000 conceptual metaphors in the form of 600 name of the mappings. Then the conceptual metaphors classified according to the Lakoff and Johnson classification (1980) as ontological, structural and orientational, and a class of conceptual metaphors that Lakoff and turner (1989) presented as image metaphors.
As the next step we tried to determine the proportion of these classes comparing with each other. We concluded that the Persian speakers make use of ontological metaphors in their daily language, more than the other classes. Then we tried to determine which conceptual mappings and source domains are the most common ones in each class.
 Due to the corpus driven approach in the analysis of metaphors, considerable results obtained. For example it was observed that the abstract concepts as life, emotions or time are understood via some concrete domains as, objects, containers and personification. In addition, ideas about adopting a corpus driven approach in analyzing the conceptual metaphors, and extending the sampled corpus findings to large corpora were discussed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • conceptual metaphor
  • corpus linguistics
  • cognitive semantics
  • corpus driven analasys
افراشی، آزیتا و سجاد صامت (1391). «استعاره‌های مفهومی رنگ در زبان فارسی:رویکردی شناختی ـ پیکره‌بنیاد»، هشتمین همایش زبان‌شناسی، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

افراشی، آزیتا و محمد مهدی مقیمی زاده. «استعاره‌های مفهومی شرم در شعر کلاسیک فارسی» زبان شناخت، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

جهانگردی، کیومرث و طاهری، مرتضی (1390). «رویکرد پیکره ای به مطالعات معنایی» در مجموعه مقالات دومین کارگاه معنی‌شناسی انجمن زبان‌شناسی، به کوشش آزیتا افراشی، تهران: انجمن زبان‌شناسی ایران و نشر اهورا.

زورورز، مهدیس (1392). «استعاره‌های مفهومی شادی و لذت در زبان فارسی: یک تحلیل پیکرمدار»، پایان نامه کارشناسی ارشد. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

حسامی، تورج. (1390). «بررسی تطبیقی استعاره‌های مفهومی در زبان‌های فارسی و اسپانیایی»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات.

دیلمقانی، سمیرا (1391). «تحول تاریخی استعاره‌های مفهومی در زبان فارسی؛ مطالعة موردی سمک عیار»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.

عاصی، مصطفی (1382). «از پیکرة زبانی تا زبان‌شناسی پیکره‌ای» در: مجموعه مقالات پنجمین کنفرانس زبان‌شناسی، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

کریمی، وحیده (1391). «استعاره‌های مفهومی درد در گویش کردی ایلام از منظر معنی‌شناسی شناختی»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

 

Deignan, A. (2005). Metaphor and Corpus Linguistics: Converging evidence in language and communication research,Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins Publication Company.

Deignan, A. (2008) Corpus Linguistics and Metaphor, The Cambridge Handbook of Metaphor and Thought, Gibbs R (eds.), Cambridge University Press.

Grady, J. E. (2007). “Metaphor” in Geeraerts, D. and Cuyckens, H. (eds), The Oxford Handbook of Cognitive Linguistics.  Oxford: Oxford University Press, s. 188-213.

Gries, S. Th. and A. Stefanowitsch (eds.) (2006). Corpora in Cognitive Linguistics. Corpus-based approaches to syntax and lexis. Berlin / New York: Mouton de Gruyter.

Kennedy, G. (1998). An introduction to corpus linguistics. London: Longman.

Kövecses, Z (1988). The Language of Love: The Semantics of Passion in Basingstoke, Hampshire: Palgrave Macmillan.

Kövecses, Z. (2000). Metaphor and Emotion: Language, Culture, and Body in Human Feeling. Cambridge: Cambridge University Press.

Kövecses, Z . (1990). Emotion Concepts. New York: Springer Verlag.

Kövecses, Z. (2005). Metaphor in Culture: Universality and Variation. Cambridge: Cambridge University Press.

Kövecses, Z. (2010). Metaphor: A Practical Introduction, 2nd. Edition, Oxford University Press.

Kövecses, Z. (2006). Language, Mind, and Culture: A Practical Introduction. New York: Oxford University Press.

Lakoff, G. (1987). Women, fire, and dangerous things: What categories reveal about the mind. Chicago, IL: University of Chicago Press

Lakoff, G. (2003[1980]). Metaphors we live by. Chicago, IL: University of Chicago Press.

Lakoff, G. (1993a). “The contemporary theory of metaphor”. In A. Ortony (Ed.), Metaphor and thought (pp. 202–251). Cambridge: Cambridge University Press.

Lakoff, G. & M. Turner (1989). More than cool reason: A field guide to poetic metaphor. Chicago, IL: University of Chicago Press.

Meyer, C. 2002. English Corpus Linguistics: An Introduction. Cambridge University Press.

Reddy, M. J. (1979/1993). “The conduit metaphor: A case of frame conflict in our language about language”. In Andrew Ortony (Ed.), Metaphor and Thought (pp. 164–201). Cambridge: Cambridge University Press. [First/second edition].

Steen, G. J. (1994). Understanding metaphor in literature: An empirical approach. London: Longman.

Stefanowitsch, A. (2006). “Corpus-based approaches to metaphor and metonymy”. In Corpus-Based Approaches to Metaphor and Metonymy. Ed. By Anatol Stefanowitsch and Stefan Th. Gries. Berlin/New York: Mounton de Gruyter.

Tognini-Bonelli, E. (2001). Corpus linguistics at work. John Benjamins Publishing Company, Amsterdam and Philadelphia.