روش‌شناسی پژوهش در مطالعات گویش‌شناسی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

پژوهشکدۀ زبان‌شناسی ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

هدف مقالۀ حاضر بررسی روش پژوهش در چهار رویکرد جغرافیای گویشی، گویش­شناسی اجتماعی،  گویش­شناسی ادراکی و گویش­شناسی پیکره-بنیاد به عنوان رویکردهای سنتی و جدید در مطالعات گویشی است. با این هدف، ابتدا به اختصار به زبان­شناسی تاریخی-تطبیقی در مقام خاستگاه شکل­گیری گویش­شناسی به عنوان یکی از شاخه­های زبان­شناسی اشاره می­شود. سپس، تاریخچه، هدف، روش گردآوری، تحلیل و ارائۀ نتایج در چهار رویکرد مورد نظر با استفاده از روش توصیفی شرح و با یکدیگر مقایسه می­گردد و انگارۀ روش­شناسی هر یک از رویکرد­ها ارائه می­شود. مطالعات گویش­شناختی تحت تأثیر زبان­شناسی تاریخی-تطبیقی و با تمرکز بر تنوع­های زبانی در نواحی مختلف جغرافیایی، به ویژه نواحی روستایی آغاز شد و در نتیجۀ عوامل گوناگون و مهم­تر از همه توسعه و پیشرفت ابزارهای فنی ضبط، ثبت و تحلیل داده­ها و نیز پیدایش گرایش­های میان­رشته­ای دستخوش تغییرات فراوان شده است. در گویش­شناسی اجتماعی و ادراکی تأثیر مؤلفه­های اجتماعی و نگرش­های زبانی بر مشخصه­های زبانی و ادراک مرزها و ارزش­های زبانی مورد بررسی قرار می­گیرد. گویش­شناسی پیکره-بنیاد نیز از آمیختن علوم رایانه و آمار با مطالعات زبانی شکل گرفته است. بر خلاف گویش­شناسی سنتی که بیشتر به مطالعۀ مشخصه­های واجی و واژگانی در زبان مردان مسنِ روستایی توجه داشته است، امروزه اقشار مختلف در جوامع شهری و روستایی، انواع مشخصه­های زبانی به­ویژه دستوری، تحلیل­های کمی و کیفی رایانه­ای و آماری، نگرش­های زبانی و بررسی­های شناختی در کانون توجه قرار دارند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

On the Methodology of Research in Dialectology

نویسنده [English]

  • atosa rostambeg
چکیده [English]

This article aims at studying and analyzing the methodology of research in four approaches in dialectology, namely dialect geography, social dialectology, perceptive dialectology, and corpus-based dialectology as traditional and modern approaches in the field. After a brief review of the principles of historical –comparative linguistics as the origin of dialectology as a field in linguistics, the literature, the goals, methods of data gathering, analysis, and presenting the results will be discussed. A descriptive and comparative method is used for studying each approach, and presenting a methodological model.  Dialectology which has been introduced partly as a response to some principal claims of historical-comparative linguistics, have undergone numerous changes regarding the methodology over the past century, mainly as a result of the developments in the technology of gathering, recording and analyzing the data, and also the interdisciplinary trends. While focus of traditional dialectology was on gathering and describing mainly the phonological and lexical features of non-mobile old rural male informants, social and perceptual dialectology focus on analyzing the effects of social factors and language attitudes on linguistic features and the perception of linguistic borders. Corpus-based dialectology is based on computational and statistical analyses. So, modern approaches focus on dialects of different communities in rural and urban areas, language attitudes, different linguistics features including grammatical and morpho-syntactic, corpus-based and cognitive analysis, quantitative and qualitative analysis using computer and statistics in gathering and analyzing the data.

کلیدواژه‌ها [English]

  • methodology
  • dialect geography
  • social dialectology
  • perceptual dialectology
  • corpus-based dialectology
[1]. ویرایش 2004 این کتاب نیز در دسترس است.

[1]. برای اطلاعات بیش‌تر مراجعه کنید به تارنمای پایگاه داده‌‌های زبان فارسی به آدرس: http://pldb.ihcs.ac.ir/

[1]. این رویکرد به گویش‌‌شناسی شهری (urban dialectology) نیز شهرت دارد (Chambers and Trudgill, 2004).

[1]. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/342418/linguistics/35141/Social-dialectology

5. corpus