معرفی یک گروه نقشی جدید در نحو زبان فارسی؛ گروه نقشی نکره

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 زبانشناسی دانشگاه پیام نور

2 زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد

.

چکیده

عنصر /i:/ که در فارسی به عنوان تکواژ یا واژه­بست نکره شناخته می­شود در پژوهش­های مختلف ساختواژی و معناشناختی بررسی شده­است. امّا در تحلیل­های نحوی جایگاه خاصی برای آن درنظر گرفته نمی­شود. در دستور زایشی، مقوله­های نقشی به عنوان عناصری که جایگاه و ارتباط دستوری میان مقوله­های واژگانی را مشخص می­کنند مطرح شده­اند. پیشتر گروه اضافه به عنوان یک گروه نقشی در بالای اسم در فارسی مطرح شده است. در این پژوهش برای نخستین بار تحلیل کاملی از عملکرد عنصر نکره به عنوان یک گروه نقشی مبتنی بر برنامه کمینه­گرا ارائه و استدلال می­شود که می­توان بسیاری از سازه­های اسمی (NP/DP) را به عنوان گروه نقشی نکره (IndefP) نمایش داد. بر این اساس، مقوله یادشده یک مقوله نقشی هسته­پایانی در زبان فارسی است که اسم یا گروه­های اسمی را به عنوان متمّم و انواع سازه­های وصفی (بند موصولی، گروه حرف­اضافه­ای، گروه صفتی) را به عنوان ادات می­پذیرد. گروه نقشی نکره علاوه بر جایگاه­های موضوع، خود می­تواند در جایگاه غیر موضوع و به عنوان ادات به گروه (بیشینه یا درونی) زمان T افزوده شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

IndefP as a New Functional Category in Persian

نویسندگان [English]

  • Seyed Mohammad Hosseini-Maasoum 1
  • Mohammad Javad Mahdavy 2
چکیده [English]

The so-called indefiniteness morpheme or enclitic /i:/ in Persian has been substantially studied from morphological and semantic points of view, but rarely given full analysis in syntactic surveys. Mostly considered as an affix attached to the head noun in NP/DP, it is seldom considered as independent or significant in syntactic representations. In generative syntax, especially in the Minimalist Program, functional categories have been suggested as elements which regulate the grammatical relations among lexical categories. Formerly, the functional category Ezafe has been established above nominal heads in Persian NPs. The present study, introduces IndefP as a functional category in Persian for the first time, and seeks to give structures containing the /i:/ element the fullest analysis they have ever enjoyed. Evidence is provide as to depict a full minimalist projection for this category and analyze complex structures headed by this functional item. Indefinite Phrase is shown to be a head-last projection which selects NP/DPs as its complement and accepts various structures (CPs, PPs or APs) as its adjuncts. It is further shown that this analysis is not limited to nominal structures in A-positions and is also extendable to those appearing in A-bar positions as sentence adverbs attached to the (maximal or intermediate) projection of T.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Persian
  • indefinite
  • functional category
  • noun phrase
  • determiner phrase
ابوالقاسمی، محسن. (1378). دستور تاریخی زبان فارسی. تهران: سمت.
انوری، حسن و احمدی گیوی، حسن. (1389)،  دستور زبان فارسی(1) ویرایش سوم، تهران: فاطمی.
باطنی، محمد رضا،(1348)، توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی، تهران: انتشارات امیر کبیر.
پروین گنابادی، محمد. (1333)، دستور زبان فارسی، تهران: مؤسسه مطبوعاتی عطایی.
پهلوان نژاد محمدرضا. مشکوة الدینی، مهدی. حسینی معصوم، سیدمحمد. (1389). بررسی کارکرد گروه نقشی زمان در زبان فارسی بر پایه برنامه کمینه گرا. زبان شناسی و گویش های خراسان (مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد). بهار و تابستان 1389; 2(2):59-84.
حاجتی، عبدالخلیل. (1385). «فعل لازم و «را» در زبان فارسی». مجلّة دانشکده ادبیّات و علوم‌انسانی دانشگاه تربیت معلّم، شمارة5، دانشگاه تربیت معلّم: تهران.
حسینی معصوم، سید محمد.(1388)، توصیف و تحلیل گروههای نقشی در نحو زبان فارسی بر پایه نظریه کمینگی، پایان نامه دکتری زبانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد.
دبیرمقدم، محمد، (1369)، «پیرامون را در زبان فارسی»، مجلة زبانشناسی، س 7، ش1، ص 2-60.
__________،(1383)، زبانشناسی نظری؛ پیدایش و تکوین دستور زایشی ، (ویراست دوم)، انتشارات سمت: تهران.
راسخ مهند، محمد. (1388)، «معرفه و نکره در زبان فارسی»، دستور: ویژه­نامه نامه فرهنگستان، ج 5 اسفند 88، شماره پیاپی 5، صص82-103.
فاضل، نوید. (1392)، دستور زبان پارسی، تهران: آگه.
قاضی‌زاده، خلیل. (1386)، بررسی مقابله‌ای مقوله‌های گروهی با رابطة دستوری وصفی در زبان‌های فارسی و انگلیسی با ارائه شواهدی از متون ترجمه شده، پایان‌نامه دکتری، دانشگاه فردوسی مشهد
قریب، عبدالعظیم؛ یاسمی، رشید؛ همایی، جلال‌الدین؛ فروزانفر، بدیع‌الزمان و بهار، ملک‌الشعرا. (1363). دستور زبان فارسی، تهران: انتشارات کتابفروشی مرکزی.
قطره، فریبا. (1386)، «مشخصه­های تصریفی در فارسی امروز». دستور: ویژه­نامه نامه فرهنگستان، ج 3 بهمن 86، شماره پیاپی 3، صص52-81.
کریمی، سیمین. (1370)، «نقدی بر مقالة پیرامون «را» در زبان فارسی». مجلة زبان‌شناسی، سال هشتم، شمارة اوّل و دوّم، مرکز نشر دانشگاهی: تهران.
ماهوتیان، شهرزاد. (1996). دستور زبان فارسی از دیدگاه رده­شناسی، ترجمه مهدی سمایی (1378). تهران: نشر مرکز.
مشکوة‌الدینی، مهدی. (1379)، «جای هسته در جمله های مرکب ناهمپایه و گروهها در زبان فارسی»، مجموعه مقاله های پنجمین کنفرانس زبانشناسی، دانشگاه علامه طباطبایی.
_____________.(1382)،چاپ سوم، دستور زبان فارسی بر پایه نظریه گشتاری، ، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد: مشهد. 
____________. (1385). «بررسی چگونگی افزودگی ادات به گروههای واژگانی فارسی»، دومین کارگاه پژوهشی زبان فارسی و رایانه، تهران، صص 25-41.
____________. (1387). « بررسی و توصیف چگونگی کارکردهای ساختی گروه های نقشی اسم»، مجموعه مقاله های هفتمین کنفرانس زبانشناسی، دانشگاه علامه طباطبایی. 367-383
____________. (1388)،  دستور زبان فارسی، واژگان و پیوندهای ساختی، انتشارات سمت: تهران.
معظمی، آرزو. (1385)، نحو گروه تعریف در زبان فارسی. پایان نامه دکتری دانشگاه تهران.
معین، محمد. (1341). اسم جنس و معرفه،  نکره. انتشارات امیر کبیر: تهران.
همایونفرخ، عبدالرحیم. (1324)، دستور فرخ؛ کتاب صرف، تهران: انتشارات بنگاه آذر.
وحیدیان کامیار، تقی و عمرانی، غلام­رضا. (1379) دستور زبان فارسی (1)، تهران: سمت.
منابع لاتین:
 
Adger, D. (2003) Core Syntax, A Minimalist Approach, Oxford: Oxford University Press.
Brame, M. (1982), “The head-selector theory of lexical specifications and the non-existence of coarse categories,” Linguistic Analysis, 10, 321-25.
Chomsky, N. (1995), The Minimalist Program, Cambridge, Mass.: MIT Press.
­­­­___________ (2001) Derivation by phase. In Ken Hale: A life in Language, M. Kenstowicz
(ed.), 1-52. Cambridge/London: The MIT Press.
Gebhardt, Lewis. (2008), “Classifiers, Plural and Definiteness in Persian”, In Simin Karimi, Donald Stilo, Vida Samiian (eds.): Aspects of Iranian Linguistics, Newcastle: Cambridge Scholars Publishing
Frank, Marcella. (1993), Modern English: A Practical Reference Guide, USA: Regents/Prentice Hall.
Ghomeshi, J. (1996), Projection and inflection: A study of Persian Phrase structure. PhD Dissertation, University of Toronto.
Ghomeshi, J. (2003), “Plural Marking, Indefiniteness, and the Noun Phrase,” Studia Linguistica, 57, (2), 2003, pp. 47 -74.
Ghomeshi, J. (2008), “Markedness and bare nouns in Persian”, In Simin Karimi, Donald Stilo, Vida Samiian (eds.): Aspects of Iranian Linguistics, Newcastle: Cambridge Scholars Publishing.
Haegeman, L. (2006), Thinking Syntactically: A Guide to Argumentation and Analysis, Singapore: Blackwell.
Kahnemuyipour, A. (2003), “Syntactic Categories and Persian Stress”, Natural Language and Linguistic Theory, Vol. 21, No. 2. pp 333‐379.
Karimi, Simin & Azita Taleghani. (2007), “Wh-movement, interpretation, and optionality in Persian” In Karimi, S., V. Samiian, W. Wilkins (eds)Clausal and phrasal architecture: Syntactic derivation and interpretation. John Benjamins Publishing. PP 167-187
Moinzadeh, A. (2001), An Antisymmetric, Minimalist Approach to Persian Phrase Structure, PhD Dissertation. University of Ottawa.
__________. (2006), “The Ezafe Phrase in Persian: How Complements are Added to Nºs and Aْs,” Journal of Social Sciences & Humanities of Shiraz University, 46 Vol. 23, No. 1, 45– 57.
Radford, A. (2004), Minimalist Syntax, Exploring the Structure of English, Cambridge: Cambridge University Press.
Radford, A. (2009), Analysing English Sentences: A Minimalist Approach. Cambridge: Cambridge University.
Thackston, Jr., W. J. (1983),  An Introduction to Persian. Cambridge, MA: Department of Near Eastern Languages and Civilizations, Harvard University.