سنگ‌نبشتة اورارتویی منقوش به چلیپا در ماکو

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشکده زبانشناسی/متون و کتیبه‌ها

2 باستان‌شناسی انستیتو خاور نزدیک LMU مونیخ/ آلمان

.

چکیده

سنگ­های بسیار مزین به چلیپا در ارمنستان و ترکیه به دست آمده است که بر روی کتیبۀ میخی و به ویژه کتیبۀ اورارتویی نقر می­شدند که تعدادی از آنها تا کنون شناسایی و مورد پژوهش قرار گرفته­اند. تا کنون نمونه­ای مشابه در ایران شناسایی نشده بود. به تازگی کتیبه­ای میخی که به دلیل نقش کردن صلیب بر آن آسیب فراوان دیده در ماکو به دست آمده و نگارندگان بررسی و پژوهش بر آن را انجام داده­اند. سمت راست تخته سنگ انتهای کتیبۀ میخی باستانی است ولی از سمت چپ شکسته شده است و بدین ترتیب کتیبه میخی نیمه یا قسمت­های نایافته­ای دارد. رویۀ آن که صلیبی در زمانی نامشخص بر آن نقش شده کتیبه­ای آشوری بوده و فقط چند نشانه از آن کتیبه باقی مانده است. در پشت تخته سنگ فقط یک نشانه به طور واضح دیده می­شود. رسم­الخط نشانه­های میخی نشان می­دهد که این کتیبه در زمانی میان حدود 800 تا 700 ق.م توسط اورارتوها نوشته شده است. در این نوشته ابتدا این سنگ­نوشته معرفی و سپس رسم الخط آن بررسی و در ادامه با نمونه­های مشابه مقایسه می­شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Urartian inscription with the cross in Maku

نویسندگان [English]

  • Maryam Dara 1
  • Reza Heydari 2
چکیده [English]

Many stone blocks with the cross carved on them have been found in Armenia and Turkey. They had been inscribed with cuneiform inscriptions, especially Urartian. Some are being studied so far but no similar inscription has been found in Iran. Recently, a badly damaged cuneiform inscription with a cross on it is found in Maku being studied by the authors. The right side of the block is the end of a cuneiform inscription and the left side is broken in order to be reused. Therefore, the inscription is not complete and has a half or parts not being found yet. The obverse with a cross carved on it in an unknown period is Assyrian and only some signs have been left. There is only one sign left on the reverse. The epigraphy of the inscription shows that this inscription is written by Urartians between 800 and 700 B.C. This inscription is introduced in this paper and its epigraphy is studied and it is compared to the similar ones.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Assyrian
  • cross
  • cuneiform
  • Maku
  • Urartian
پیوتروفسکی، بوریس؛ خطیب­شهیدی، حمید (1383). تمدن اورارتو (بخش اول: پادشاهی وان اورارتو)، ترجمۀ حمید خطیب شهیدی، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، پژوهشکدۀ باستان­شناسی.

کلایس، ولفرام (1388). «آذربایجان»، باستان­شناسی آذربایجان (از دورۀ اورارتو تا شروع اشکانی)، ترجمۀ محمد فیض­خواه و صمد علیون، تبریز: اختر، ص 23-38.

ملازاده، کاظم (1383). باستان­شناسی و جغرافیای تاریخی پادشاهی مانا (پایان­نامۀ دکترا)، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.

وینتر، آیرین (1387)، «جام زرین حسنلو: سی سال بعد»، مجموعه مقالات جام زرین حسنلو، ترجمۀ علی صدرایی و صمد علیون، جلد اول، آذربایجان غربی: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان غربی، ص 69-107.

 

Belli, O. (2003-2004). “Research into the history of Urartu”, Urartu: Savaş ve estetik (Urartu: War and Aesthetics), Istanbul: Yapi Kredi Cultural Activities: 13-43.

Benedict, W. C. (1960). “Urartians and Hurrians”, JAOS: 100-104.

Diakonoff, I.M. (1967). Elamskij.

Dinҫol, A. M.; Dinҫol, B. (2003-2004). “Metal artifacts and weapons with cuneiform inscriptions”, Urartu: Savaş ve estetik (Urartu: War and Aesthetics), Istanbul: Yapi Kredi Cultural Activities: 119-128.

Fournet, A. (2011). “About some features of loanwords in Hurrian”, Aramazd, Yerevan: Association for Near Eastern and Caucasian Studies: 43-59.

Movsisyan, A. (2006). The writing culture of pre-christian Armenia, Yerevan: Yerevan University Publishers.

Salvini, M. (2008). Corpus dei Testi Urartei, vol. i, Roma: CNR.

ــــــــــ (2012). Corpus dei Testi Urartei, vol. IV, Roma: CNR.

Zimansky, P. (1985). Ecology and Empire: The Structure of the Urartian State (Studies in Ancient Oriental Civilization. No.41), Chicago: The Oriental institute of the University of Chicago.

ــــــــــ (1995). “Urartian material cultures as state assemblage: An anomaly in the archaeology of empire”, Bulletin of the American School of Oriental Research 299/300, The archaeology of Empire in Ancient Anatolia, Aug-Nov, American School of Oriental Research: 103-115.