بررسی طرح‌واره‎های تصوری در ضرب‎المثلهای گویش تالشی در چارچوب معنی‎شناسی شناختی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی گروه زبانشناسی دانشگاه پیام نور

چکیده

‌تجربیات انسان از جهان خارج ساخت‌هایی مفهومی در ذهن پدید می‌آورد که به زبان منتقل می‎شود. این ساخت‌ها به عقیدۀ جانسون(1987) طرح‎واره‎های تصوری(image schemas) نامیده می‎شوند. طرح‌واره‌های تصوری سطح اولیه‌تری از ساخت ‌شناختی زیربنای استعاره را تشکیل می‌دهند و امکان ارتباط میان تجربیات فیزیکی انسان را با حوزه‌های شناختی پیچیده‌تری نظیر زبان فراهم می‌آورند. این طرح‎واره‎ها به سه دسته طرح‎واره‎های حجمی، حرکتی و قدرتی قابل تقسیمند.  از آنجایی که زبان رسمی و مکتوب کشورمان فارسی معیار است و اکثر گویشها دارای آثار مکتوب نیستند و در معرض نابودی قرار دارند و با توجه به قدمت گویش تالشی و نیز شباهت زیاد آن با زبان فارسی باستان در این پژوهش به بررسی معناشناختی طرح‎واره‎های تصوری بر اساس دیدگاه جانسون پرداخته‎ایم و بسامد آنها را در ضرب المثلهای تالشی بررسی کرده‌ایم. روش تحقیق تحلیلی توصیفی است و داده‌ها به صورت اسنادی با بررسی طرح‌واره‎ها در آثار مکتوب قصه‎ها و مثل‌های تالشی گردآوری شده است. همچنین به منظور پیشگیری از برخی ابهامات، بخش عمده داده‎ها به صورت میدانی از طریق مصاحبه حضوری با گویشوران تالشی به ویژه افراد کهنسال و بیسواد جمع‎آوری شده است. نتیجه تحقیق نشان داده است که طرح وارۀ حجمی بیشترین درصد را در ضرب المثلهای تالشی داشته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The study of image schemas in Taleshi’s proverbs based on cognitive semantics

نویسنده [English]

  • shahin shekhsang
چکیده [English]

Human experiences of the environment can produce conceptual structures in mind which are used to organize thought and then language across a range of more abstract domains. Johnson (1987) calls these structures “Image Schemas”. These schemas are proposed as a more primitive level of cognitive structure underlying metaphor and provide a link between bodily experience and higher cognitive domains such as language. These schemas are divided into three groups: Containment, Path and Force schemas. As our standard language in Iran is Persian, Other dialects are exposed to be extinct. Taleshi is one of these dialects which has some similarities with old Persian. In this article, we studied Johnson’s image schemas in Taleshi’s proverbs and measured each schema’s frequency. The data were gathered through interviews with Taleshi native speakers, especially the illiterate ones and also examining the proverbs in  some Taleshi’s books. The result showed that the frequency of containment schema was more than the others.

کلیدواژه‌ها [English]

  • cognitive semantics
  • image schemas
  • Proverbs
  • Taleshi dialect
  • آریان فر، سیمین (1385)، بررسی شماری از ضرب المثلهای زبان فارسی بر اساس طرح واره های تصوری در چارچوب نظریۀ معنی شناسی شناختی. پایان نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه الزهرا.
  • دهخدا، علی اکبر، (1363)، امثال و حکم، انتشارات امیرکبیر، تهران.
  • ذوالفقاری، حسین، (1386)، "هویت ایرانی و دینی در ضرب المثلهای فارسی". فصلنامه مطالعات ملی، سال هشتم، شمارۀ 2. صص53-27
  • رفیعی، علی، (1386)، لغت نامه تالشی. انتشارات دانشگاه گیلان، رشت.
  • روشن، بلقیس. یوسفی راد، فاطمه. شعبانیان، فاطمه. (1392)، "مبنای طرح واره ای استعاره های موجود در ضرب المثلهای شرق گیلان". زبان شناخت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سال چهارم، شمارۀ دوم. صص94-75
  • صفوی، کورش. (1383درآمدی بر معناشناسی. چاپ دوم، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی، زبان و ادبیات/15.
  • عبدلی، علی. (1369). تالشیها کیستند. انتشارات ققنوس.
  • عبدلی، علی. (1393). قصهها و ضرب المثلهای تالشی. رشت، نشر بلور.
  • مخاطب، محمد، (1385)." شناسایی و کاربرد ضرب المثلهای فارسی مرتبط با اصول آموزش خانواده". طرح پژوهشی، پژوهشگاه وزارت آموزش و پرورش، پژوهشکدۀ اولیا و مربیان، تهران.
 

References

  • Evans, Vyvyan & Melanie Green (2006). Cognitive Linguistics: An introduction, Edinburgh University Press.
  • Evans, Vyvyan, K. Benjamin Bergen, and Jorg Zinken (eds) (2007). “The cognitive Linguistics Enterprise: An overview”, The Cognitive Linguistics Reader, Equinox Publishers. . p:263-266
  • Johnson, Mark. (1987). The body in mind: The bodily basis of meaning, Imagination, and Reason, The university of Chicago Press.
  • Langaker, R.w. (1987). Foundations of Cognitive Grammar, Vol.1. Stanford University Press.
  • Mieder, Wolfgang. (2008). Proverb Speaks Louder than Words: Folk Wisdom in Art, Culture, Folk Wisdom in Art, Culture, Folklore, History, Literature and Mass Media. Peter Lang Publications: New York.