نمونه‌ای از شیوه‌های ترجمة متون اوستایی به زبان‌های پهلوی، سنسکریت و فارسی(خورشیدنیایش)

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته فرهنگ و زبان‌های باستانی ایران دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات

2 دانشگاه تهران دانشکده ادبیات و علوم انسانی

چکیده

خورشیدنیایش نخستین نیایش کتاب خرده­اوستا است. تفسیر پهلوی آن در حدود سدة 700-900 میلادی نوشته شده و ترجمة سنسکریت آن را نریوسنگ در حدود سال 1200 میلادی به پایان برده است. تحریر سنسکریت به گونه­ای متأخر از زبان سنسکریت، یعنی «سنسکریت پارسی»، نوشته شده است. این تحریر بدون مطالعة تحریر پهلوی قابل درک نیست، هر چند که گویا نریوسنگ متن اصلی اوستایی را نیز مدنظر داشته است. ترجمة فارسی این متن در میان سالهای 1600-1800 میلادی فراهم شده است. موفقیت مترجم پهلوی در برگردان متن اوستایی کامل نیست و ترجمة سنسکریت غالباً ترجمة لفظ­به­لفظ تحریر پهلوی آن است و تحریر فارسی نیز همین­طور. در مجموع، ترجمه­های گوناگون از متن اوستایی خورشیدنیایش، که ویژگی­های آنهـا موضوع مقالة حاضر اسـت، نشان می­دهند که مترجمان پهلـوی به ترجمه­ای تقریباً تحت­اللفظی روی آورده­اند و مترجمان سنسکریت و فارسی بسیار بیش از متن اوستا به ترجمه و تفسیرهای پهلوی نظر داشته­اند.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Instance of Translation Methods of Avestan Texts to Pahlavi, Sanskrit and Persian Languages (Khorshid Niyāyišn)

نویسندگان [English]

  • Mahlagha Mortezaee 1
  • Seyed Ahmad Reza Qaemmaqami 2
1 PhD. in Iranian Ancient Culture and Languages, Islamic Azad University, Science and Research Branch
2 Faculty of Literature and Humanities of Tehran University
چکیده [English]

Khorshid Niyāyišn is the first prayer of Khorde Avestā Book. Between 700-900 CE, its Pahlavi’s interpretation and translation was written and Nēryosang, in 1200 CE, translated it to Sanskrit. The Prayer's Sanskrit writing which is more recent, called "Sanskrit-Parsi".This writing without Pahlavi’s version is not intelligible, though apparently, Nēryosang had considered the main Avestan Text. Its Persian translation has been provided between 1600-1800 CE. The Pahlavi’s translator was not completely successful in rendering Avestan Text and Sanskrit’s translation often follows the translation of the Pahlavi’s Text word by word and  the Persian translation is the same. Altogether, different translations from Avestan Text of the Khorshid Niyāyišn which is the subject of this essay, shows that Pahlavi’s translators, more or less, has resorted to literal translation, and Sanskrit and Persian translators had been considered Pahlavi’s interpretations and translations much more than Avestan Text.

پورداود، ابراهیم (1380). یسنا، جلد اول، تهران: انتشارات اساطیر.

پورداود، ابراهیم (1386). خرده­اوستا بخشی از کتاب اوستا، چاپ دوم، تهران: انتشارات اساطیر.

چنگیزی، سیف­الله (1390). «فعل ماضی متعدی و ساخـت ارگتـیو در متن فارسـی میانه، سنسکریت و فارسی دادسـتان                                              

     مینوی خرد»، زبان و ادب فارسی نشریة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، سال 54، 223، 23-52.

چنگیزی، احسان (1391). «نام­های خاص در ترجمة سنسکریت دادسـتان مینـوی خرد»، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی                  

     دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال 11، شمارة 21، 43-67.

راشدمحصل، محمدتقی (1377). «دربارة برگردان سنسکریت اوستا»، جشن­نامة استاد ذبیح­الله صفا، به کوشش سیدمحمد­

     ترابی، تهران: نشر شهاب، 281-290.

راشدمحصل، محمدتقی (1385). وزیدگیهای زادسپرم، چاپ دوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

ژینیو، فیلیپ (1386). ارداویراف نامه، ترجمه و تحقیق ژاله آموزگار، چاپ سوم، تهران: انتشارات معین.

شاکد، شائول (1387). تحول ثنویت تنوع آرای دینی در عصر ساسانی، ترجمة سیداحمدرضا قائم­مقامی، تهران: نشرماهی.

لازار، ژیلبر (1384). شکل­گیری زبان فارسی، ترجمة مهستی بحرینی، چاپ اول، تهران: هرمس.

 

Baily, H. W. (1971). Zoroastrian   Problems  in  the  Ninth-Century  Books, 2nd  Print,           London: Oxford at the Clarendon Press.

Bartholomae, C. (1895-1901). “Awestasprache und  Altpersisch”, in   Grundriss    der       

     Iranischen   Philologie, vol. I, Strassburg: Verlag von Karl J. Trübner, 152-249.        

Bartholomae, Christian (1904). Altiranisches  Wörterbuch, Strassburg: Verlag von Karl J      Trübner.

Benveniste, E. (1935). Les infinitifs Avestiques, Paris.

Bharucha, Sh. D. (1906). Collected   Sanskrit   Writings   of   the   Parsis, Part I, Bombay:

     Trustees of the Parsee Panchayet Funds and Properties.

Bleeck, A. H. (1974). Avesta  the  Religious  Books  Of  the Parsees, New York: Gordon      Press.

Boyce, M. (1996). A History Of Zoroastrianism, vol. 1, Brill.

Burnouf, Eugéne (1833). Commentaire sur le Yaҫna, Paris.

Darmesteter, James (1971). Etudes Iraniennes, vol. 2, Amsterdam: Philo Press.

Degener, A. (1991). “Neryosanghs   Sanskrit-übersetzung   von   Škand gumānīg  vičār”

     Corrolla Iranica (papers in honour of Prof. Dr. David Neil Mackenzie on the        

     occasion  of his 65th birthday on April 8th), ed. R. E. Emmerik and D.Weber, Frankfurt  

     am Main/Berlin/NewYork/Paris, Peter Lang, 49-58.   

Dehghan, A. (1991). Der    Awesta-Text     Srōš    Yašt    (Yasna 57)   mit       Pahlavi-und       

     Sanskritübersetzung, München.

Dhabhar, Ervad Bamanji Nasarvanji (1927). Zand-I  Khūrtak   Avistāk, Bombay: Trustees     

     of the Parsee Panchayet Funds and Properties.

Dhabhar, Ervad Bamanji Nasarvanji (1949). Pahlavi    Yasna    and    Visperad, Bombay:       

     Trustees of the Parsee Panchayet Funds and Properties.

Dhabhar, Ervad Bamanji Nusserwanji (1963). Translation  of   Zand-I   Khūrtak  Avistāk,       

     Bombay: The K. R. Cama Oriental Institute.

Dhalla, E. M. N. (1908). “Neriosenghs   Sanskrit   Version  of   the  Avestan  Āfrīngān-i

     Dahmān   and   Āfrin-i    Khšathryan   rendered   in   to    English”, Spiegel   Memorial

     Volume, ed. J. J. Modi, Bombay: British India Press, 256-268.

Dhalla, E. M. N. (1965). The   Nyaishes  or  Zoroasrian   Litanies, New york: Ams Press.

Geiger, Wilhelm (1878). Aogemadaeca  ein  Parsentractat   in  Pazend, Altbaktrisch  und       

     Sanskrit, Erlangen.

Geldner, Karl F. (1886). Avesta  the  Sacred  Books   Of   the  Parsis, Part I, Stuttgart: W.     

     Kohlhammer.    

Geldner, Karl F. (1889). Avesta  the   Sacred    Books   Of   the    Parsis, Part II, Stuttgart:     

     W. Kohlhammer.

Humbach, H. (2003). “Neriyosangh and His Sanskrit Translation of Avesta Texts” Ātaš-

     e Dorun, The Fire Within Jamshid Soroush  Soroushiyan  Memorial,  vol. II, ed. C.           

     G. Cereti  and F. Vajifdar, California, 199-212.

Jackson, A. V. W. (1892). Avesta Grammar, Stuttgart: W. Kohlhammer.

Josephson, Judith (1997). The Pahlavi Translation Technique as Illustrated by Hōm Yašt,     

     Uppsala: Acta Universitatis Upsaliensis.

Mackenzie, D. N. (1971).  A  Concise   Pahlavi   Dictionary, London: Oxford  University     

     Press.

Moazami, Mahnaz (2014). Wrestling    with   the   Demons  of   the   Pahlavi   Widēwdād,     

     Leiden: Brill.   

Monier-Williams, M. (1899). A  Sanskrit-English  Dictionary, Oxford.

Spiegel, Friedrich (1868). Commentar über das Avesta, vol. 2, Wien: Leipzig.

Taraf, Zahra (1981). Der  Awesta-Text  Niyāyiš   mit   Pahlavi-und   Sanskritübersetzung,     

     München: R. Kitizinger.           

West, E. W. (1871). The Book  Of  the  Mainyo-I-Khard, Amsterdam: Apa-Oriental Press.

West,  E. W. (1896-1904). “Pahlavi  Literature”, in Grundriss der Iranischen  Philologie,     

     vol. II, Strassburg: Verlag von Karl J. Trübner, 75-130.

Whitney, W. D. (1889). Sanskrit  Grammar, 2nd ed, London.

Wolf, F. (1910). Avesta, Die heiligen Bücher der Pasen, Strassburg.­