استل آرامی قلایچی بوکان؛ کتیبة بومی منطقه یا وارداتی؟

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشکدة زبان‌شناسی، متون و کتیبه‌ها پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری

چکیده

استل قلایچی بوکان که کتیبة‌آرامی دارد منسوب به ماناهاست. پژوهشگران بسیاری بر متن و تفسیر آن پژوهش کرده­اند. اما، مبنای کار همة آن­ها این است که استل در داخل محوطه معبد قالایچی به دست آمده است. اما، شواهد مبنی بر به دست آمدن دو قسمت کتیبه و متن آن ابهامات بسیار دارد و حکم به مانایی بودن آن را دچار تردید می­کند. نگارنده در این نوشته تلاش داردمشخصات و متن کتیبة استل قلایچی بر اساس نظرات پژوهشگران گوناگون بیاورد. همچنین ارتباط معبد قلایچی بوکان با کتیبه و باورهای متجلی در متن کتیبة استل قلایچی بر اساس آراء مختلف ذکر کند. از مجموع این نظرات و شواهد به دست آمده و متون مشابه دیگر می­توان در مانایی بودن این کتیبه تردید کرد اما آشوری و اورارتویی نیز نیست و شاید کتیبه از جایی احتمالاً در بین النهرین یا شمال سوریه در زمانی نامعلوم به اینجا آورده شده است. همچنین احتمالاً فتح­نامه یا کتیبة یادمانی است نه عهرنامه و پیمان.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

QalaichiBukan Aramaic Stele: A Local or Transferred Inscription?

نویسنده [English]

  • maryam dara
Assistant Professor of Linguistics, Texts and Inscriptions Research Center of RICHT
چکیده [English]

QalaichiBukan Aramaic Stele is considered to be Manneaen. Many scholars have studied its text most of which based on that the stele was discovered inside the walls of the temple. But, according to the evidence, there are doubts about the inscription text and its discovery. Therefore, there are doubts about its origin of its being Manneaen. It is the aim of the author to mention different ideas about the stele. The relation of the text and Qalaichi temple and the beliefs reflected from the text are also mentioned. According to the pieces of evidence the Mannaean origin of the stele is doubtful. It is not Assyrian norUrartian. It is possible that the stele is brought to this site in an unknown era. It is also possible that the stele of QalaichiBukan is not a treaty but a triumph text.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mana
  • QalaichiBukan
  • Assyrian
  • Urartian
  • North of Syria
  • Stele
بشاش کنزق، رسول (1375). «قرائت کامل کتیبۀ بوکان»، مجموعة مقالات اولین گردهمایی زبان، کتیبه و متون کهن، میراث فرهنگی، صص 23-40.

پیوتروفسکی، بوریس (1383). تمدن اورارتو (بخش اول: پادشاهی وان اورارتو)، ترجمۀ حمید خطیب شهیدی، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، پژوهشکدۀ باستان­شناسی.

حسن‌زاده، یوسف (1388). «درآمدی بر باستان­شناسی، تاریخ و فرهنگ ماناها بر اساس جدیدترین یافته­ها»، باستان­پژوهی، س 9، ش 15، صص 54-63.

دیاکونوف، ا.م. (1380). تاریخ ماد، ترجمۀ کریم کشاورز، تهران: علمی و فرهنگی.

روزنتال، فرانتز (1383).دستور زبان آرامی کتاب مقدس، ترجمه و پژوهش سعید عریان، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ـ پژوهشکدۀ زبان و گویش با همکاری ادارۀ کل امور فرهنگی.

زارعی،محمدابراهیم(1383).«نقش­برجستهوکتیبۀتنگی­ور،کتیبۀسارگوندومدرتنگی­ور»،نامۀپژوهشگاهمیراثفرهنگی،تابستان،دورۀدوم، صص 11-30.

فریدریش، یوهانس (1368).تاریخ خط‌های جهان و سیر تحولات آنها از آغاز تا امروز، ترجمۀ فیروز رفاهی، تهران: دنیا.

ــــــــــــــ (1368).زبان‌های خاموش، ترجمۀ یدا... ثمره و بدرالزمان قریب، تهران: موسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

کارگر، بهمن (1383). «قالایچی: زیرتو مرکز مانا (لایۀ IB، 1381-1378)، مجموعه مقالات همایش بین‌المللی باستان‌شناسی ایران: حوزۀ شمال غرب، به کوشش مسعود آذرنوش، تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، صص 229-245.

لومر، آندره (1377). «کشف یک کتیبه به زبان آرامی مربوط به قرن 8 ق.م از بوکان»، ترجمۀ رسول بشاش، اثر، ش 29-30، صص 109-120.

ملازاده، ک. (1383). باستان­شناسی و جغرافیای تاریخی پادشاهی مانا (پایان­نامۀ دکترا)، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.

ـــــــــــــ (1388). «پادشاهی مانا؛ نگاهی به ساختارهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی مانا بر پایۀ آگاهی‌های باستان‌شناسی و جغرافیای تاریخی»، باستان‌پژوهی، س 4، ش 7، صص 45-53.

یغمایی، اسماعیل (1363). گزارش مقدماتی از گمانه­زنی اضطراری در تپۀ قلایچی بوکان.

ـــــــــــــ (1364). «کشف معبد سه هزار ساله در بوکان»، کیهان، اسفند.

ـــــــــــــ (زمستان 1383-پاییز 1384)، کاوش‌های باستان‌شناختی در کاخ بردک سیاه/دشتستان-روستای دورودگاه (فصل دوم).

فهرست منابع غیر فارسی

Albright, W. F.; Lambdin, T. O. (1970). “The evidence of language”, The Combridge ancient history, vol. 1, part 1, Cambridge: Cambridge University Printing House: 122-155.

Azarnoush, M.; Helwing, Barbara (2005).“Recent archaeological research in Iran–Prehistory to Iron Age”, AMIT 3: 189-246.

Bienkowski, P.; Millard, A. (2000).Dictionary of theof the ancient Near East, Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

Black, Jermy; Green, A. (1992).Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia, London: British Museum Press.

Bowman, R. A. (1970).Aramaic ritual texts from Persepolis,Chicago: The University of Chicago Press.

Dupont–Somme, André (1964a). “Trois inscriptions Araméennesindéitessu des bronzes du Luristan (collection de M. Foroughi)”, Iranica Antiqua Ⅳ: 108-118.

ــــــــــــ (1964b). “Uneplaquetted’argenta inscription Araméene (Collection de M. Foroughi), Iranica Antiqua Ⅳ: 119- 132.

Eph’al, E. (1999). “The Bukan Aramaic Inscription: Historical considerations”, Israel Exploration Journal 39: 116-121.

Fales, F. M. (2003). “Evidence for West-East contacts in the 8th BC: The Bukan Stele”, In G. B. Lanfranchi and M.Roaf and R.Rollinger (eds.), Continuity of Empire (?) Assyria, Media, Persia, Padova: S.A.R.G.O.N Editrice e Libreria: 131-148.

Frye, Richard N. (1982). “The Aramic inscription on the tomb of Darius”, Iranica Antiqua XVII: 85-99.

George, A. R. (2007). “Babylonian and Assyrian: a history of Akkadian”, Languges of Iraq (Ancieant and Modern), British School of Archaeology in Iraq: 31-71.

Greenfield, J. C. (1985). “Aramaic in the Achaemenian Empire”,In I. Gershevitch (ed.), The Cambridge History of Iran, vol. 2, Cambridge: Cambridge University Press: 698-713.

Levin, L. D. (1972). “Two Neo-Assyrian stelae from Iran”, Royal Ontario Museum, Art and Archaeology (Occasional paper) 23, Thorn.

Mollazadeh, K. (2008). “The pottery from the Mannean site of Qalaichi, Bukan (NW-IRAN)”, IranicaAntiqua  XLIII: 107-125.

Movsisyan, A. (2006).The writing culture of pre-christian Armenia, Yerevan: Yerevan University Publishers.

Salvini, M. (2004). “Archaeology and Philology: Reconstructing the History of North-West Iran in the Urartian Period (9th-7th Centuries B.C.)”, In M.Azarnoush(ed.),International Symposium of Archaeology of Iran; North-West, ICAR, Tehran: 63-76.

ـــــــــــ (2009). “The eastern provinces of Urartu and the beginning of history in Iranian Azerbeijan”, in A.Ҫilingiroğlu (ed.), Studies in Honour of AltanÇilingiroğlu. A Life Dedicated to Urartu on the Shores of the Upper Sea, Istanbul: ArkeolojiveSanatYayınları: 497-512.

Skoloff, M. (1999). “The old Aramaic inscription from Bukan: A revised interpretation”, Israel Exploration Journal49, Jeuslem: 105-115.

Teixidor, J. (1999). “L’inscriptionAraméenne de Bukan, relecture”, SEMITICA 49: 117-121.

Zadok, R. (2002).The Ethno–Linguistic character of Northwestern Iran and Kurdistan in the Neo-Assyrian period, Jerusalem.