خویشتن‌داری بنابر آموزه بودا در متنی به زبان ختنی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری، رشته فرهنگ و زبان‌های باستانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران،

2 استاد، فرهنگ و زبان‌های باستانی، پژوهشکده زبان‌شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

کتاب زَمبَستَه منظومه­ای طولانی به زبان ختنی قدیم از شاخه زبان­های ایرانی میانه شرقی است. این کتاب، مجموعه­ای وسیع از مفاهیم رایج آئین بودایی و جنبه­های گوناگون دین بودا است. فصل دوازدهم این کتاب فصلی آموزه­ایو شامل مجموعه­ای از شایست­ها و نشایست­هاست. قطعه­ای که در این گفتار برگردان آن از زبان ختنی به فارسی آمده، شامل 52 بند نخستین همین فصل است که به شرح و توصیف سَموَرَ(saṃvara= خودداری،خویشتن­داری اخلاقی یا  متوقف ساختن تأثیرات کَرمَه­ها یا اعمال پیشین انسان) اختصاص دارد. سَموَرَ یکی از مهم­ترین مراحل رسیدن به فضیلت پرهیزگاری به شمار می­آید و همانند نگهبانی است که پیوسته می­کوشد تا انسان را از هر آنچه که ناشایست و ناپسند است، دور دارد و او را در جهت رسیدن به نیروانه (= نجات و رستگاری) یاری رساند. در زیر ریشه­شناسی واژه سَموَرَ، دیدگاه فلسفی درباره سَموَرَ، مراحل دستیابی، مراسم تعهد و شرایطی که به از دست دادن سَموَرَ می­انجامد، مورد بررسی قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Continence according to Buddha teaching in a Khotanese language text

نویسندگان [English]

  • sarah rouhani 1
  • mahshid mirfakhrai 2
1 .
2 .
چکیده [English]

The book of “Zambasta” is a long poem in ancient a khotanese language, a branch of middle Eastern Iranian language. This book , containing wide set of common concepts and various aspects of Buddhism. Chapter 12 of this book is educational and includes a set of goodness and badness. The stanza which translated from Khotanese language into Persian in this article, includes the first 52 paragraph of this chapter that allocated to the description of Saṃvara(=continence, moral continence or stopping the effects of karmas or human beings previous actions). Saṃvara which considered as one of the most important steps to reach knowledge of continence and is like a guard trying continually to take man away from everything that is wrong and disagreeable, and to help him in order to reach Nirvānā(=salvation). Under the etymology of the word of Saṃvara, philosophical view about Saṃvara, steps of achievement, commitment ceremonies and conditions that lead to the loss of Saṃvara, are investigated.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The middle east Iranian language
  • Khotanese language
  • Book of Zambasta
  • Buddhism
  • Saṃvara
تفضلی، احمد.1378، تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. به کوشش ژاله آموزگار.چ3، تهران: سخن.

-پاشایی، ع.1357،راه آیین(ذمه پده یا سخنان بودا)، تهران، انجمن فلسفه ایران.

-پاشایی، ع. 1386،بودا، چ7،تهران ،نگاه معاصر.

-چاترجی،ساتیش چاندرا و موهان داتا،دریندرا. 1384،معرفی مکتبهای فلسفی هند، مترجم: فرناز ناظر زاده کرمانی، قم، انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.

-دورانت،ویل.1376،مشرق زمین گاهواره تمدن، ترجمه: ع. پاشایی، کتاب دوم ج5، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

-راسل هینلز،جان.1389،ادیان زنده شرق،ترجمه:جمعی از مترجمان،قم، انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.

-شایگان، داریوش.2536، ادیان و مکتبهای فلسفی هند، جلد 1-2 ، چ6، تهران، انتشارات امیرکبیر.

-میرفخرایی، مهشید.1366، «قطعه شعری به زبان ختنی»، فرهنگ، شماره یک، پاییز 1366، صص 219-230. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهران.  

-میرفخرایی، مهشید.1371، «رنج جهانی در آئین بودا». فرهنگ، شماره سیزده، زمستان1371، صص217-238، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهران.

-میرفخرایی، مهشید.1375، «گردونه های آیین بودا سرودی به زبان ختنی»، فرهنگ، شماره اول، سال نهم، بهار 1375، صص91-104، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهران.

-میرفخرایی، مهشید.1383،درآمدی بر زبان ختنی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

-میرفخرایی، مهشید.1384، «تمثیل پیل و خانه تاریک و خرد همه آگاه در شعری به زبان ختنی». نامه پارسی، سال دهم، شماره یک، بهار 1384، صص3-12.

-میرفخرایی، مهشید.1387، «گاهشماری دوازده حیوانی در متنی به زبان ختنی»، مجموعه پژوهش­های ایران باستان، به کوشش محمود جعفری دهقی، مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، 1387، صص119-128.

-میرفخرایی، مهشید.1388، اصل خلاء یا تهیگی بنابر آموزه بودا، تهران:پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

-میرفخرایی،مهشید.1389، «زندگی و مرگ در آئین بودا بنابر یک قطعه ختنی»، فصلنامه پازند، شماره بیست و بیست و یکم، بهار و تابستان1389، صص103-118.

-میرفخرایی، مهشید.1392،درآمدی بر آثار ادبی زبان ختنی، فصلنامه پازند،شماره سی و دو -سی وسه، سال نهم، بهار و تابستان1392، صص89-110.

-میرفخرایی، مهشید.1393، ادبیات ختنی. در: تاریخ جامع ایران، ج5، تهران، دائره المعارف بزرگ اسلامی.

-Bailey,H.W.1967, Prolexis to the book of  Zambasta ,Cambridge university press.

-Bailey,H.W.1978,Dictionary of khotan saka ,Cambridge (DKS) :Cambridge university press.

-Bailey, H.W.1979, Dictionary of khotan saka ,Cambridge (DKS) : Cambridge university press.

-Bhatlacharya,H.S.1976.Jain Moral  Doctrine. Bumbay: Jain Sāhitya Vikās maṇḍal.

-Doley, Kusum, 2015, Concept of Soul and liberation in Jainism, International Journal of Humanities & Social Science Studies,Volume II, Issue II, September 2015,pp.297-302.

-Dresden, M.J.1977. Khotanese(Saka) Manuscripts: a Provisional Handlist. ACIr 12, Varia 1976, Téhéran-Liége, pp.27-85.

-Ekka, David, 2005, Liberation in Jainism and Vaiṣika,articlesin philosophy, 1-54

-Emmerick, R.E.1968,The book of Zambasta (Z), A khotanese  poem on Buddhism ,London:oxford university press.

-Emmerick,R.E.2008, An introduction to khotanese .Ed.M.Maggi,J.S.sheldon,and N.Sims-williams,Weisbaden.

-Emmerick,R.E.,2009, Khotanese and Tumshuqese. The Iranian Languages,ed.Gernot Windfur.pp.337-415.London and New York.

-Patañjali & Feuerstein, G. (1989). The yoga-sutra of Patanjali: A new translation and commentary. Rochester, NY: Inner Traditions International.

-Hitch, Dogh, 2014, Metre in the Old Khotanese Book of Zambasta, Ars Metrica, 11, pp.1-43.

-Konow, S., 1914, Fragments of Buddhist Work in the Ancient Aryan Language of Chinese Turkestan, Memory of the Asiatic Society, pp.13-46.

-Leumann, M., 1967, Neue Fragmente des altkhotan- sakischen, ZDMG 117, PP.366-375.

-Monier-Williams,M.1899.Sanskrit –English Dictionary, oxford: At the clarendon press.

-Maggi, M. 2008. Khotanese – literature. http://www.iranica.com/articles/khotanese- literature.

-Nyanatiloka,1988(rep).Buddhist Dictionary:Manual of Buddhist term and Doctrines. Ed. Nyanaponika.Srilanka.

-pranidhāna. http://www.encyclopedia.com/doc/10108-praidhna.htm1.

-Sanghvi, Sukhlal, 1974. Commentary on Tattvārthasūtra of Vācaka Umāsvāti.  trans. by K. K. Dixit. Ahmedabad, L. D. Institute of Indology.

-Sharifian, F., 2016, Buddhism in khotan and Soghdiana, Indian Journal of History of Science, pp.653-658.S

-Shimmy, Joseph, 2017, Unit-2 Philosophy of Jainism, IGNOU, Block-1 Jainism And Buddhism.

-Trungpa, Chogyam, 2013, The Path of Individual Liberation, vol.1, shambhala publications, united states.