اهمیت ترجمه در مستنداتِ زبان‌های ایرانی باستان

نویسندگان

1 رشته فرهنگ و زبان‌های باستانی، گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشگاه ولایت ایرانشهر، ایران.

2 عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ولایت، ایرانشهر، ایران.

چکیده

در این مقاله به بررسی اهمیت ترجمه بر اساس مستندات موجود از زبان‌های ایرانی در سه دورۀ تاریخی ایرانِ باستان شامل هخامنشی، اشکانی و ساسانی پرداخته شده است. یافته‌‌ها نشان می‌‌دهد که گستردگی جغرافیایی هر کدام از این سه فرمانروایی ایرانی و تنوع و تکثر جمعیت‌‌های انسانی با زبان‌ها، آداب و رسوم، و روابط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی متفاوت؛ ضرورت استفاده از ترجمۀ شفاهی و مکتوب را در میان مردم اجتناب‌‌ناپذیر ساخته بود. مستندات موجود و مباحث تاریخیِ پیرامون آنها، حاکی از آن است که غالبِ این ترجمه‌‌ها از نوعِ فرمان‌‌های شاهان، متون مذهبی، متون علمی، معاملات اقتصادی، و اسنادخانوادگی بود که هر کدام در جای خود هدف یا ضرورتی را در پی داشت، آن چنانکه بخشی ازاقدامات شاهان ساسانی مانند شاپور اول، شاپور دوم و خسرو انوشیروان را دراین خصوص، می‌‌توان به نام نهضت ترجمه تعبیر کرد. بررسیِ این ترجمه‌‌ها نشان می‌‌دهدکه چندین زبان با درجۀ اهمیت متفاوت به صورت همزمان در این امپراتوری‌‌ها رواج داشته است. حاصل این مقاله می‌‌تواند امروز به علومی مانند تاریخ، تاریخِ علم، باستان‌‌شناسی، زبان‌‌شناسیِ تاریخی، ایران‌‌شناسی، و فرهنگ و ادبیاتِ ایرانی کمک کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Significance of Translation in Documents of Ancient Iranian Languages

نویسندگان [English]

  • Mousa Mahmoudzehi 1
  • Alireza Bahremand 2
1 Associate professor of old Iranian culture languages, Velayat University, Iranshahr, Iran.
2 MA. Department of English Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Velayat University, Iranshahr, Iran
چکیده [English]

:
Based on the existing documents remained from Iranian Languages, the present study aims at investigating the significance of translation through the three historical epochs of Achaemenid, Parthian and Sassanid dynasties in Ancient Persia. The results indicated that the geographical extension of each empire along with existence of variations in population, language and traditions as well as the diversity of economic, social and political relations had made the use of both written and oral translations inevitable for their citizens. Such documents and the historical analyses around them reveal that the majority of translations of the era were the Royal Orders, religious and scientific texts and deeds related to commerce and families to fulfill the requirements and goals of the era. Moreover, some measures taken byShapur I, Shapur II and Khosrow Ito develop translation and interpretation were so vast and influential to be named “the movements of translation”. Studying translation products made in the era also revealed that there existed several languages simultaneously but with different ranks. The results of the present study can be of use to researchers in fields such as history, history of science, archeology, historical linguistics, Iranian studies as well as Iranian Culture and Literature.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ancient Iran
  • Ancient Iranian Languages
  • Translation
  • Epigraphy
  • Zend
  • Manichean Texts
ابوالقاسمی، محسن، (1390). دین‌‌ها و کیش‌‌های ایرانی در دوران باستان، چاپ سوم، تهران: هیرمند.

ابوالقاسمی، محسن، (1393). تاریخ زبان فارسی، چاپ سیزدهم، تهران: سمت.

اشمیت، رودیگر، (1382). فارسی باستان، در راهنمای زبان‌های ایرانی، ویراستۀ رودیگر اشمیت، ترجمۀ فارسی زیر نظر حسن رضایی باغ بیدی، جلد اول، تهران: ققنوس.

امریک، رونالد و ماتسوخ،‌ماریا، (1389). تاریخ ادبیات فارسی، جلد هفدهم (پیوست 1)، زیر نظر احسان یارشاطر، ترجمۀ فارسی زیر نظر ژاله آموزگار، تهران: سخن.

آموزگار، ژاله، و تفضلی، احمد، (1392). زبان پهلوی- ادبیات و دستور آن، چاپ هشتم، تهران: انتشارات معین.

بویس، مری، (1386). بررسی ادبیات مانوی در متن‌‌های پارتی و فارسی میانه، ترجمۀ امید بهبهانی و ابوالحسن تهامی، چاپ دوم، بی‌‌جا: انتشارات بندهش.

بویس، مری، (1393). منابع مکتوب دین زردشتی، ترجمۀ شیما جعفری دهقی، مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی)، تهران.

بویل، جان اِی، (1392). ایران-تاریخ و میراث، ترجمۀ جعفر محسنی، تهران: ققنوس.

تفضلی، احمد، (1375). تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، به کوشش ژاله آموزگار، تهران: سخن.

جعفری دهقی، محمود، (1395). راهنمایِ کتیبه‌‌های فارسی میانه (پهلوی ساسانی)، تهران: سمت.

چرتی، کارلو ج.، (1395).ادبیات پهلوی، ترجمۀ پانته‌‌آ ثریا، تهران: نشر فرزان روز.

حسن‌‌دوست، محمد، (1389).فرهنگ تطبیقی- موضوعی زبان‌ها و گویش‌‌های ایرانی، تهران: نشر آثار.

حق‌بین، فریده، (1392). زبان‌‌شناسی ایرانی- نگاهی تاریخی از دورۀ باستان تا قرن دهم هجری قمری، تهران: نشر مرکز.

راشد محصل، محمدتقی، (1380). کتیبه‌‌های ایران باستان، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.

 راشد محصل، محمدتقی، (1366). هوم یشت، تهران: کاریان.

شریعت‌‌زاده، سیدعلی اصغر، (1393). سکّه‌‌های ایران زمین، چاپ دوم، تهران: موسسۀ فرهنگی انتشاراتی پازینه.

شهروینی، مهربان، (1381). دانشگاه گندی شاپور در گهوارۀ تاریخ، تهران: انتشارات پورشاد.

عریان، سعید، (1382). راهنمای کتیبه‌‌های ایرانی میانه، (پهلوی و پارتی)، معاونت پزوهشی، پژوهشکده زبان و گویش، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.

کِنت، رولاند گ.، (1384). فارسی باستان- دستور زبان، متون، واژه‌نامه، ترجمه و تحقیق سعید عریان، پژوهشکده زبان و گویش، تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور.

گویری، سوزان، (1382). یسن‌‌های اوستا و زند آن‌‌ها (فصل‌های 70، 71، 72)، تهران: ققنوس.

محمدی ملایری، محمد، (1384). فرهنگ ایرانی پیش از اسلام و آثار آن در تمدن اسلامی و ادبیات عربی، چاپ پنجم، تهران: انتشارات توس.

معین، محمد، (1371). فرهنگ فارسی، قسمت اعلام، جلد ششم، تهران: انتشارات امیرکبیر.

مولایی، چنگیز، (1398). راهنمای زبان فارسی باستان، تهران، آوای خاور.

میرفخرایی، مهشید، (1383). فرشتۀ روشنی- مانی و آموزه‌های او، تهران: ققنوس.

هال، رابرت اندرسن، (1391). زبان و زبان‌‌شناسی، ترجمۀ محمدرضا باطنی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

یادگار زریران، (1392). برگردان ژاله آموزگار، تهران: انتشارات معین.

یوستی، فردیناند، (1388). بندهش هندی، متنی به زبان فارسی میانه، چاپ دوم، تصحیح و ترجمۀ رقیه بهزادی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

Josephson, Judith,(1997). The Pahlavi Translation Technique as Illustrated by Hôm Yašt,Uppsala: Acta Universitatis Upsaliensis.

Lecoq, P. (1997). LesInscriptions de la Perse Achéménide, Gallimard.

Miremadi, S. A. (2005). Theoretical Foundations and Priciples of Translation, The Organization for Researching and Composing University Textbooks in the Humanities (SAMT), Tehran.

Mollanazar, H. (2005). Principles and Methodology of translation, 7th edition, The Center for Studying and Compiling University Books in Humanities (SAMT), Tehran.

Yule, G. (2011). The study of language, fourth edition, Cambridge University press.