وام‌واژه‌های بلخی در پارسی نو

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی، دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری فرهنگ و زبان‌های باستانی، دانشگاه تهران

چکیده

بلخ یکی از خاستگاه‌های ادبیات پارسی نو است. ازاین‌رو، در زبان پارسی نو، شماری از واژه‌ها از زبان بلخی وام گرفته شده‌‌اند. این واژه‌ها را می‌توان به دو دسته بخش کرد. دستۀ نخست واژه‌هایی که در آن‌ها d ایرانی باستان به l تبدیل شده‌‌اند و شمارشان بیش‌تر است؛ دستۀ دوم واژه‌هایی که این دگرگونی آوایی در آن‌ها صورت نگرفته ‌است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Bactrian Loanwords in New-Persian

نویسندگان [English]

  • Mahmud Jafari Dehaghi 1
  • Amir Emadaldin Sadri 2
1 Associate Professor, Ancient Iranian Languages and Culture Department, Tehran University
2 Ph.D. Student, Ancient Iranian Languages and Culture Department, Tehran University
چکیده [English]

Bactria is a source of New-Persian literature. Therefore, New-Persian has borrowed a number of Bactrian words. These words may be classified in two groups. The first group includes words in which old Iranian "d" was converted to "l". The members of this group are more than those of the second group. The second group includes words in which this phonological conversion did not take place.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Bactrian
  • New-Persian
  • Loanword
  • Proto-Iranian
  • Sogdian
ابوالقاسمی، محسن (1380). تاریخ زبان فارسی، تهران: سمت.

اسدی طوسی، احمد بن علی (1319). لغت فرس، به تصحیح عباس اقبال، تهران: بی‌نا.

اسدی طوسی، احمد بن علی (1336). لغت فرس، از روی چاپ پاول هرن با حواشی و تعلیقات و فهارس به‌کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: طهوری.

اسدی طوسی، احمد بن علی (1365). لغت فرس، به تصحیح و تحشیۀ فتح‌الله مجتبایی و علی اشرف صادقی، تهران: خوارزمی.

بیرونی، ابوریحان (1317). التفهیم لاوایل صناعت التنجیم، به تصحیح وحاشیه‌نویسی جلال همایی، تهران: بی‌نا.

پانوسی، استفان (1366). «ریشه‌شناسی واژه‌های پاییز و خزان»، فرهنگ، کتاب اول، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

سیمزویلیامز، نیکلاس (1382 الف). «بلخی»، در: رودیگر اشمیت،. راهنمای زبان‌های ایرانی، ترجمۀ آرمان بختیاری، عسکر بهرامی، حسن رضایی باغ‌بیدی، نگین صالحی‌نیا، ج 1، تهران: ققنوس.

سیمزویلیامز، نیکلاس (1382 ب). «ایرانی میانه شرقی»، در: رودیگر اشمیت، راهنمای زبان‌های ایرانی، ترجمۀ آرمان بختیاری، عسکر بهرامی، حسن رضایی باغ‌بیدی، نگین صالحی‌نیا، ج 1، تهران: ققنوس.

سیمزویلیامز، نیکلاس (1382 ج). «سغدی»، در: رودیگر اشمیت، راهنمای زبان‌های ایرانی، ترجمۀ آرمان بختیاری، عسکر بهرامی، حسن رضایی باغ‌بیدی، نگین صالحی‌نیا، ج 1، تهران: ققنوس.

شروو، اکتور پرودز (1383). «زبان‌های ایرانی میانۀ نوی شرقی»، در: رودیگر اشمیت، راهنمای زبان‌های ایرانی، ترجمۀ آرمان بختیاری و عسکر بهرامی و حسن رضایی باغ‌بیدی و نگین صالحی‌نیا، ج 2، تهران: ققنوس.

قریب، بدرالزمان (1374). فرهنگ سغدی (سغدی ـ فارسی ـ انگلیسی)، تهران: فرهنگان.

مجمل التواریخ والقصص (1318). به تصحیح ملک الشعرا بهار، تهران: بی‌نا.

مکنزی، دیوید نیل (1383). فرهنگ کوچک زبان پهلوی، ترجمۀ مهشید میر‌فخرایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

 

Davary, G.D. (1982). Baktrisch:ein Wörterbuch auf Grund der Inschriften, Handschriften, Münzen und Siegelsteine, Heidelberg.

Durkin-Miesterernst, D. (2004). Dictionary of Manichaean Middle Persian and Parthian (Dictionary of Manichaean Texts, 3/1), Brepols.

Grenet, F. (1989). "Bactria in the Avesta and in Zoroastrian tradition", in: Yarshater, E. (ed.), Encyclopædia Iranica, Vol. 3/4, London & NewYork.

Henning, W.B. (1939). "Sogdian Loan-Words in New-Persian", Bulletin of the Society of Oriental and African Studies Institute, Vol. 10.

Henning, W.B. (1960). "The Bactrian Inscription", Bulletin of the Society of Oriental and African Studies Institute, Vol. 23.

Оранский, И.М. (1979). Иранские Языки В исторческом Освещении, Москва [ارانسکی، ای. ام. (1979). زبان‌های ایرانی از دیدگاه تاریخی، مسکو]

Schwartz, M. (1974). "Irano-Tocharica", in: P. Gignoux & A. Tafazzoli (ed.), Mémorial Jean de Menasce, Louvain.

Sims-Willliams, N. (2002)."Ancient Afghanistan and its Invaders: Linguistic Evidence from the Bactrian Documents and Inscriptions", in: Sims-Williams, N. (ed.), Indo-Iranian Languages and Peoples (Proceedings of the British Academy116), Oxford.

Sims-Willliams, N. (2007). Bactrian Documents from Northern Afghanistan II: Letters and Buddhist Texts, London.