گاهِ رَپیتوین، زمان آرمانی در دین مزدیسنی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشکدة زبان‌شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

ایزد رَپیتْوین یکی از ایزدان بسیار مهم دین زرتشتی است. این ایزد موکل بخشی از زمان است که آن را «گاه ‌رَپیتوین» می‌نامند. گاه‌ رَپیتوین در اساطیر زرتشتی بیان‌گر کیفیتی از زمان است که می‌توان آن‌ را وضیعت آرمانی نامید. این گاه هم لحظة آغازین آفرینش است و هم لحظة انجامین رستاخیز؛ و هم لحظه‌ای است که سودرسانان موعود (سوشیانت‌ها) ظهور می‌کنند. نماد این‌جهانی گاه ‌رَپیتوین، هنگام ظهر و یکی از بخش‌های پنج‌گانة روز است. اسطورة ایزد رَپیتوین در مناسک زرتشتی بازتابی روشن و شگفت به‌جای گذاشته ‌است. برای بدرقة او در آغاز زمستان بزرگ، صد روز پیش از بازگشت او به روی زمین و نیز اول فروردین، که هنگام بازگشت دوبارة اوست، آیین‌هایی برای این ایزد برگزار می‌شود. مراسم رَپیتوین در اول فروردین را می‌توان جشن بزرگ‌داشت هفتمین آفرینش یعنی جشن پیدایش آتش نامید. «جشن‌ سده»، که به پیشواز بازگشت رَپیتوین می‌رود و به مناسبت کشف آتش برگزار می‌شود، و دیگر نیایش‌ها و آیین‌های مربوط به ایزد رَپیتوین این نظریه را تقویت می‌کنند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Rapitwin Gāh, the Ideal Time in Mazdayasni Religion

نویسنده [English]

  • Farzaneh Goshtasb
Assistant Professor, Ancient Iranian Languages and Culture, Linguistics Department, Institute for Humanities and Cultural Studies
چکیده [English]

The “Rapitwin” is considered as a highly important yazata (adorabale one) within the Zoroastrian religion. He is the lord of that portion of a day which is called “Rapitwin gāh”. In Zoroastrian mythology, the Rapitwin gāh signifis a quality of time which can be interpreted as “the ideal time”. This gāh is considered to represent either the beginning of creation, the moment of resurrection and also is supposed to be the period during which the saošyants will appear. The material symbol of the “Rapitwin gāh” is noontime. The myth of Rapitwin has brought about wonderful and impressive rituals amongst the Zoroastrian ceremonies. Special rituals are celebrated for this lord to bid him farewell, when he goes underground, in order to protect the roots of vegetation, which is at the beginning of the great winter, a hundred days before the first day of the new year and again at the time of his return over the ground, on the new year's day. The ritual for Rapitwin, at the first day of Farvardin, may be considered as the festival of the "seventh creation" which is fire. The “Jašn-e Sade”, the festival which is observed on the occasion of the discovery of fire, and the prayers and rituals for the lord of Rapitwin support this opinion.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rapitwin
  • Sade Festival
  • Ideal time
  • Zoroastrian Customs
آموزگار، ژاله (1386). «ایزدانی که با سال نو به زمین بازمی‌گردند»، زبان فرهنگ و اسطوره (مجموعه مقالات)، تهران: معین.

آموزگار، ژاله و احمد تفضلی (1372). اسطورة زندگی زردشت، تهران: چشمه.

بهار، مهرداد (1369). بندهش، تهران: توس.

پورداود، ابراهیم (1310). خرده‌اوستا، بمبئی: انجمن زرتشتیان ایرانی بمبئی و انجمن ایران لیگ بمبئی.

پورداود، ابراهیم (1356). یسنا، 2 ج، تهران: دانشگاه تهران.

التفهیم لاوائل صناعه التنجیم ابوریحان بیرونی (1353). تعلیقات جلال‌الدین همایی، تهران: انجمن آثار ملی.

راشدمحصل، محمدتقی (1370). زند بهمن یسن، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

راشدمحصل، محمدتقی (1385). وزیدگی‌های زادسپرم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

روضة‌المنجمین رازی (1368). با مقدمة جلیل اخوان زنجانی، تهران: مرکز انتشار نسخ خطی.

زین‌الاخبار گردیزی (1384). به‌کوشش رحیم رضازاده ملک، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

سروشیان، جمشیدسروش (2536/ 1356). فرهنگ بهدینان، تهران: دانشگاه تهران.

شاهرخ، کیخسرو (1339ق). آیینة آیین مزدیسنی، بمبئی.

شاهنامه فردوسی (1384). به‌کوشش جلال خالقی مطلق، 8 ج، نیویورک.

کراسنوولسکا، آنا (1382). چند چهرة کلیدی در اساطیر گاهشماری ایرانی، ترجمة ژاله متحدین، تهران: نشر ورجاوند.

گنون، رنه (1384). سیطرة کمیت و علائم آخر زمان، ترجمة علیمحمد کاردان، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

مزداپور، کتایون (1369). شایست ناشایست، تهران:‌ مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

مزداپور، کتایون (1383). «تداوم آداب کهن در رسم‌های معاصرِ زرتشتیان در ایران»، فرهنگ، س17، ش 49 - 50.

مقدم، محمد (1363). داستان جم، تهران: فروهر.

میبدی،‌ علی بن محمد علی (1362 ق). بدیع اللغه، بی‌جا: بی‌نا.

میرفخرایی، مهشید (1367). روایت پهلوی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

میرفخرایی، مهشید (1382). بررسی هفت‌ها، تهران: فروهر.

میرفخرایی، مهشید (1386). هادخت نسک، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

 

Antia, E. K. (1909). Pāzend Text, Bombay.

Bartholomae, C. (1961). Altiranisches Worterbuch, Berlin.

Boyce, M. (1969). "Rapithwin, Nō Rūz and the Feast of Sade", Pratidanam, The Hague.

Boyce, M. (1976). "The Two Dates of the Feast of Sada", Farhang-e Iran-Zamin, 21.

Boyce, M. (1977). A Persian Stronghold of Zoroastrianism, Oxford.

Modi. J. J. (1995). The Religious Ceremonies and Customs of the Parsees, 2nd (edn.), 2nd (Reprint), Bombay.

Shaked, S. (1979). The Wisdom of the Sasanian Sages, (Dēnkart VI), Persian Heritage Series, 34, Boulder. Colarado.

Unvala, M. R. (1922). Dārāb Hormazyār’s Rivāyat, 2 Vol, Bombay.