بررسی سیر تحول خط پهلوی اشکانی بر سکه‌های درهم سیمین ضرابخانه‌یاکباتان (51-228م.)

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو/ گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی ایران، دانشکده‌ی ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه آزاد اسلامی علوم و تحقیقات، تهران، ایران

2 استادیار فرهنگ و زبان های باستانی/سازمان اسناد وکتابخانه ملی ایران

چکیده

اشکانیان دودمانی از شاهان ایرانی بودند که 475 سال بر ایران فرمان راندند. به سبب کمبود منابع نوشتاری آن، سکه‌ها منابع بسیار سودمندی در شناخت شرایط اقتصادی، فرهنگی و هنری این دوران به شمار می‌آیند. با مطالعه بر روی سکه‌های این دوران که دارای نوشته هستند می‌توان چگونگی سیر و تحول خط آن را ارزیابی نمود. در این میان عمده سکه های با نوشته ی پهلوی اشکانی، درهم­های سیمین اشکانی ضرب اکباتان، طی سال­های 51 تا 228 میلادی می­باشند، که اهمیت مطالعه­ این درهم­ها را دو چندان می‌نماید.
در این پژوهش سعی بر این است تا ضمن مطالعه‌ خط پهلوی اشکانی ‌شماری از درهم‌های این ضرابخانه‌ را که ضرب سال­های 51 تا 228 میلادی هستند، چگونگی سیر تحول این خط را بررسی کرده و به تحلیل آن پرداخته ‌شود. این امر با استخراج مستقیم نوشته‌ پهلوی اشکانی از روی درهم‌ها و سپس استخراج تک‌تک نویسه‌های خطی مربوط به هر سکه و تدوین جدول تغییرات زمانی نویسه‌ها امکان‌پذیر می‌گردد. با نگاه اجمالی به عمده سکه­ها درهم این ضرابخانه طی این سالیان، به نظر نمی‌رسد دست‌خط قلم‌زن دستخوش تغییر و تحولات شده باشد که این موضوع با بررسی و مقایسه‌ی تعدادی از دیگر نمونه‌های سکه‌های مورد مطالعه در این پژوهش تایید شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study on the development of the Parthian script on Ecbatana SilverDrachmas (51-228 AD)

نویسندگان [English]

  • Ameneh Bishekolai 1
  • Farah Zahedi 2
1 Student/ Iranian culture and languages department, faculty of literature and foreign languages, Islamic Azad university of science and research, Tehran, Iran
2 Assitant Professor of Ancient languages and culture of Iran
چکیده [English]

Parthianswere Iranian kingswho ruled over this land for 475 years. Due to lack of sufficient written material from this era, coins are very useful resources for understanding the economic, cultural and artistic conditions of this period. By  studying on coins with Parthian script, we could analyze the development and change in this script. Most of the coins with Parthian Pahlavi scripts and silver Parthian drachmas belong to 51-228 AD that makes the examination of these drachms minted in Ecbatana more significant.
In this research we try to study the silver drachmas from Ecbatana which date from 51-228 AD, and examine the course of their evolution. This is possible by extracting Parthian script from the coins and then extracting all the characters of each coin and finally drawing up the timetable for changing characters. Silver drachmaswere the most prevalent coins and monetary units in the ancient world from the beginning of the 1st century AD, Ecbatana became the most important and sometimes the only city to mint drachmas. It is assumed that in the mint of Ecbatana, the engraver’s handwriting didn’t make a difference in different samples, which was confirmed by comparison of a number of coin samples in this study.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Script
  • Parthian
  • Coin
  • Drachma
  • Ecbatana
  • letter
آلرام، میخاییل (1391). چگونگی و وظایف سکه‌شناختی اشکانیان، در: امپراتوری اشکانی و اسناد و منابع آن، برگردان هوشنگ صادقی و دیگران، تهران: فرزان روز.

آموزگار، ژاله و تفضلی، احمد (1382). زبان پهلوی ادبیات ادبیات و دستور آن، چاپ چهارم، تهران: انتشارات معین.

افتخاری، یوسف (1393). سکه­شناسی شاهان هخامنشی، تهران: پازینه.

افتخاری، یوسف (1396). گونه‌شناسی سکه‌های اشکانی، بیرجند: قُهستان.

افتخاری، یوسف، و جمشیدی درمنی، محمود (1396). فرهنگ نمادها بر سکه‌های اشکانی، تهران: دایره‌ی دانش.

استوارت، سی. براون (۱۳۸۷). اکباتان، ترجمه‌ی رضا دستجردی، نشر آموزش تاریخ، شماره‌ی ۳۱.

اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان (1309-1311 ق.). دررالتیجان فی تاریخ بنی‌اشکان، طهران: دارالطباعه دولتی.

اولبریخت، مارک (1392).فرهنگ مناطق استپی و روابط میان جمعیت گوچ‌گر و یکجانشین، در: امپراتوری اشکانی و اسناد و منابع آن، برگردان هوشنگ صادقی و دیگران، تهران: فرزان روز.

پیرنیا ( مشیرالدوله )،حسن (۱۳۹۰). پارس تا پارت تصحیح و اضافات ایراندخت مرزبان، تهران: نشر محور.

تفضلی، احمد و آموزگار، ژاله (1375). تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، چاپ دوم، تهران: نشر سخن.

جعفری دهقی، محمود (1391). نقش سکه شناسی در بازشناسی تاریخ و فرهنگ ایران؛ کتاب ماه تاریخ و جغرافیا.

دیاکونف، م، م ( 1351). اشکانیان، ترجمه کریم کشاورز، تهران : پیام.

دیلمقانی، جلال (1395). تاریخ اشکانیان به روایت سکه‌ها، تهران: پازینه.

سبزعلی، مهدی؛ گودرزی، علیرضا؛ خزائی کوهپر، مصطفی و خادمی ندوشن، فرهنگ (1389). مطالعه‌ی وضعیت اقتصادی اشکانیان در دوران مهرداد اول و مهرداد دوم، بر اساس آزمایش سکه‌های نقره‌ی یک‌درهمی، به وسیله‌ی دستگاه XRF، پیام باستان‌شناس، شماره‌ی 13، علمی‌پژوهشی، 91-100.

سرفراز، علی‌اکبر و آورزمانی، فریدون (1384). سکه‌های ایران از آغاز تا دوران زندیه، تهران: نشر سمت.

سوادیی، بیتا (1389). تحلیل باستان شناختی تحولات تاریخی و اقتصادی پارت­ها براساس مسکوکات در طی 247 تا 250 قبل از میلاد، رساله دکتری رشته باستانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس تهران.

شکوری‌فر، ملیحه و نصرالله‌زاده، سیروس (1395). پیگیری سنت­های ایرانی در سکه­های اشکانی، جستارهای تاریخی، پژوهگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال هفتم، شماره اول. تابستان 1395، 21-46.

شیپمان،  کلاوس (1384). مبانی تاریخ پارتیان، ترجمه هوشنگ صادقی، تهران : نشر فرزان.

صالحی گروس، مهناز؛ هژبری نوبری، علیرضا و حاجی ولیئی، مهدی(1394). تحلیل اوضاع اقتصادی-سیاسی دوره‌ی اشکانی(43 تا 208 میلادی) براساس مطالعه‌ی سکه‌ها نقره‌ی گودرز دوم و خسرو دوم ضرب ضرابخانه

هگمتانه با استفاده از روش PIXE، جامه‌شناسی تاریخی، دوره‌ی هفتم، شماره‌ی 3، علمی‌پژوهشی/ISC، 301-316.

غلامی، کیارش (1392). سکه‌های اشکانی، تهران: پازینه.

کالج، مالکوم(1380). اشکانیان، ترجمه مسعود رجب نیا، تهران : انتشارات هیرمند.

گوبل، رابرت (1391). سکه‌زنی، در: تاریخ اقتصاد دولت ساسانی، برگردان هوشنگ صادقی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

ملکزاده بیانی، ملکه (1381). تاریخ سکه از قدیم‌ترین ازمنه تا دوره ساسانیان، جلد یک و دو، چاپ ششم، تهران: دانشگاه تهران.

ولسکی، یوزف (1384). شاهنشاهی اشکانی، ترجمه‌ی مرتضی ثاقب‌فر، تهران : ققنوس.

هرمان، ج، رجینا (1373). تجدید حیات هنر و تمدن در ایران باستان، ترجمه‌ی مهرداد وحدتی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

یارشاتر، احسان (1383). تاریخ ایران کمبریج، سرزمین ایران، ویراسته ویلیام بین فیشر، ترجمه تیمور قادری، ج 3، ق 1 ، از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان.

 

Alram, M. (1998). Stand und Aufgaben der ArsakidischenNumismatik: Das Partherreich Und Seine Zeugnisse, ed. Josef Wiesehöfer, Franz Steiner Verlag, Stuttgart, pp. 205-258.

Assar,G. R. F. (2005). The Genealogy of the Parthian King Sinatruces, the journal of the   Classical and Medieval  Numismatic Society.

Bivar, A. D. H. (1983). The Histotry of Iran under the Arsacide, in Yarshater, Ehsan, Cambridge History of Iran. 3. 1. London and New York: Cambridge University Press, pp. 21- 99, ISBN.

De Markoff, A. (1877). Les monnaies des roisParthes, Paris: A la LibrairieNumismatique de C. Van Peteghem.

De Morgan. J (1923). Anuel De numismatique orientale De l'Antiquite Et Du moyen age. Paris.

Foy-Vaillant, Jean (1725). Arsacidarum imperium, siveregumParthorumhistoria, Ad fidemnumismatumaccommodata, Paris: C. Moette.

Gardner, Percy (1877). Parthian coinage, Trubner& Co.

Göbl, R. (1971). Sasanian Numismatik, Braunschweig.

Lindsay, John (1852). History and coinage of the Parthians, John Crowe.

Mitchiner, Michael (1978). Oriental Coins and Their Values: The Ancient and Classical World, 600 B. C. - A. D. 650, London, Hawkins Publications.

Petrowicz, Alexander Ritter von (1904). Arsaciden-Münzen.SammlungPetrowicz - Katalogmit 25 lichtdruktafeln, Vienna, Petrowicz.

Sarkhosh Curtis, Vesta (2007). The idea of Iran, I. B. Tauris.

Sear, David (1979) Greek Coins and Their Values: Asia Minor, Africa, and the Hellenistic empires, London, B. A. Seaby Ltd. vol. 2.

Sellwood, David (1980). An Introduction to the Coinage of Parthia, London, Pardy& son.

Sellwood, David (2006). The Parthian coins, in: The Cambridge history of Iran, vol. 3(1). Cambridge University Press.

Shore, F. B. (1993).Parthian Coins & History -Ten Dragons against Rome, Quarryville, PA, Classical Numismatic Group.

Sinisi, Fabrizio (2011). The coinage of the Parthians, in: The Oxford handbook of Greek and Roman coinage, Oxford University Press.

Tafazzoli, A. (1986). "Āraš Kay", Encyclopœdia Iranica, Vol. II,Fasc. 3.

Von Gutschmid, Alfred (1888). Geschichte Irans und seiner Nachbarländer, Tübingen.

Wroth, Warwick (1903).Catalogue of the coins in British Museum: Catalogue of the coins of Parthia, London.

www.thenewyorksale. Com, Action xxx VII