بررسی آرایش سازه‌های متن سغدی داستان دو مار

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استاد فرهنگ و زبان‌های باستانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی،

2 دکترای فرهنگ و زبان‌های باستانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (نویسندۀ مسئول)

چکیده

  داستان دو مار متنی به زبان سغدی است که تمثیلی دربارۀ باورهای مانوی را نقل می­کند. این متن به علّت داشتن ساختار زبانی سالم­ در میان متون سغدی مانوی، برای بررسی رده­شناختیِ آرایش سازه مناسب تشخیص داده ­شد. رده­شناسیِ آرایش سازه­ها، زبان­ها را بر مبنای ترتیب و نحوۀ قرارگرفتن سازه­ها کنار هم در جمله بررسی، مطالعه و دسته­بندی می­کند. چارچوب نظری برگزیده برای تحلیل آرایش سازه­ها این متن، نظریۀ «سوی انشعاب» درایر است. درایر، نخست، برای تبین رابطۀ سازه­های هم­الگو با فعل و مفعول، نظریۀ «هسته و وابسته» (HDT) را و سپس با مورد انتقاد قراردادن آن، نظریۀ جایگزین «سوی انشعاب» (BDT) را مطرح کرد. بر مبنای نظریۀ (BDT)، سازۀ هم­الگو با فعل مقولۀ «غیرگروهی (غیرانشعابی)» و سازۀ هم­الگو با مفعول مقولۀ «گروهی (انشعابی)» است، بنابراین دو وضعیت، بنا به سوی انشعاب برای زبان­ها در نظرگرفته­می­شود: راست­انشعابی و چپ­انشعابی. در بررسی این متن 28 مؤلفه بر پایۀ جفت­عنصرهای درایر و مؤلفه­های 24­گانه دبیرمقدم معیار قرار گرفت. بر اساس این 28 مؤلفه 378 جفت­عنصر یافت شد که 199 جفت­عنصر، «چپ­انشعابی» و 179 جفت­عنصر، «راست­انشعابی» بودند. بر این اساس آرایش سازه­ها در این متن گرایش به سوی «چپ­انشعابی» دارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of word orders in sogdian text, the story of two snakes

نویسندگان [English]

  • zohre zarshenas 1
  • Ali Sabounchi 2
1 d
2 Institute for Humanities and Cultural Studies
چکیده [English]

 
The present research is a study of word order in a manichaean sogdian text, the story of two snakes. This story is a parable that shows manichaean beliefs and faiths. Selected structure to Word order analysis of this present research is Dryer`s BDT. Dryer to analysis Relationships between Verb patterners and object patterners, offers Branching Direction Theory (BDT). According to the BDT, the word order correlations reflect a tendency for languages to be consistently right-branching or consistently left-branching. To study of word order in the story of two snakes, 28 features are standardized according to Dryers`s pairs of elements and Dabir-Moghaddam`s 24 features. 378 pairs of elements are found in this text, 199 pairs elements are left-branching and 179 pairs elements are right-branching. So according to BDT the word order correlations of this text reflect tendency to left-branching more than another one.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sogdian
  • word order
  • Branching Direct
  • Right-Branching
  • Left-Branching
  • Pair of Element
-      البرزی، پرویز. (1392). رده­شناسی زبان. تهران: امیرکبیر.

-  دبیرمقدم، محمد. (1392). رده­شناسی زبانهای ایرانی. تهران: سمت.

-  زرشناس، زهره. (1390). دستنامۀ سغدی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

-  _____________ . (1380). شش متن سغدی (بخش نخست). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

-  سورن، پیتر آ. ام. (1389). مکاتب زبان­شناسی نوین در غرب. ترجمۀ علی­محد حق­شناس. تهران: سمت.

-  صابونچی، علی. (1398). آرایش سازه­ها در چند متن منثور سغدی مانوی. تهران: رسالۀ دکتری فرهنگ و زبان­های باستانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

-      قریب، بدرالزمان. (1374). فرهنگ سغدی. تهران: فرهنگان.

-  قریب، بدرالزمان. (1386). مطالعات سغدی. به کوشش محمد شکری فومنی. تهران: طهوری.

-        Dryer, M. S. (1992). The Greenbergian Word Order Correlations. In Language, Vol.68, No.1. pp.81-138.

-        Gershevitch, I. (1961). A Grammer of Manichean Sogdian. Oxford: Basil Blackwell.

-        Sundermann, W, (1985). Ein manichaisch-Soghdishes Parabelbuch, Berlin.