پژوهشی پیرامون ریشه‌شناسی واژة سغدی ršt’wc’r

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استاد پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

2 دکترای رشتۀ فرهنگ و زبان‌های باستانی

چکیده

زبان سغدی از زبان‌های ایرانی میانة شرقی است که از سدة نخست تا سدۀ سیزدهم میلادی رواج داشته است. این زبان به‌ سبب نفوذ زبان پهلوی و نیز بر اثر نفوذ زبان ترکی به‌تدریج از رونق افتاد و زوال آن با گسترش زبان فارسی و، علاوه ‌بر آن، با نفوذ زبان عربی، از دیگر سوی، شتاب بیش‌تری گرفت. به هر روی، واژه‌هایی از زبان سغدی به زبان فارسی راه یافت و در قالب وام‌واژه به حیات خود ادامه داد. در این پژوهش، واژۀ سغدی / raštučār/ ršt’wc’r به‌معنای «دل‌داری، تسلی، هم‌دردی»، با توجه به شواهد زبان‌شناختی و آواشناختی زبان سغدی، بررسی و کوشش شده است تا ریشه‌ای برای واژۀ سغدی مذکور پیشنهاد شود و از دیگر زبان‌های ایرانی میانۀ شرقی (مانند ختنی و سغدی) و زبان‌های ایرانی میانۀ غربی (مانند فارسی میانه، پهلوی اشکانی ترفانی و فارسی میانه ترفانی) نیز شواهدی ارائه گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Sogdian ršt’wc’r

نویسندگان [English]

  • zohreh zarshenas 1
  • Mehdi Moshkriz 2
1 Professor Linguistics IHCS
2 Ph.D Ancient Literature and Culture
چکیده [English]

The aim of this paper is to examine the unknown etymology of “ršt’wc’r” a Sogdian word, which literally means consolation, condolence, sympathy, based on a close comparing and studying of some Middle Iranian words in both Eastern Middle Iranian languages (e.g. Khotan-Saka and Bacterian) and Western Middle Iranian languages (e.g. Middle Persian and Parthian).

کلیدواژه‌ها [English]

  • soghdian language
  • Eastern Middle Iranian languages
  • soghdian etymology
  • western middle iranian languages
زرشناس، زهره (1380). شش متن سغدی، بخش نخست، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

زرشناس، زهره (1387). دست‌نامة سغدی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

فرهنگ فارسی (1377). به کوشش محمد معین، ج 2، تهران: امیرکبیر.

قریب، بدرالزمان (1383). فرهنگ سغدی، سغدی ـ فارسی ـ انگلیسی، تهران: فرهنگان.

قریب، بدرالزمان (1384). روایتی از تولد بودا، متن سُغدی وسنتره جاتکه، تهران: اسطوره.

 

Bailey, H. W. (1979). Dictionary of Khotan Saka (DKS), Cambridge.

Bartholomae, Ch. (1906). Altiranisches Wörterbuch (AiW), Berlin.

Benveniste, É. (1946). Vessantra Jātaka (=VJ.), Mission Pelliot, IV, Paris

Boyce, M. (1977). A Word-List of Manichean Middle Persian and Parthian (AI9a), Leiden.

Gershevitch, I. (1961). A Grammar of Manichean Sogdian (GMS), Oxford.

Nyberg, H. S. (1974). A Manual of Pahlavi, Vol. 2, Wiesbaden.