نام‌ها‌‌ی خاص مشترک در کتیبه‌های سغدی سند علیای پاکستان و کتیبه‌های ایرانی میانة غربی (ساسانی ـ پهلوی اشکانی)

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه آزاد اسلامی، واحد همدان

چکیده

کتیبه‌‌های سغدی سند علیا مجموعه‌‌ای است شامل بیش از 700 سنگ‌نوشته به زبان‌‌های پارتی (2 مورد)، فارسی میانه (2 مورد)، بلخی (2 مورد)، و بقیه به زبان سغدی و نیز نقش برجسته‌هایی، که بر روی سنگ‌‌هایی در کنارة این رودخانه کنده شده‌‌اند. بر روی بیش‌تر این سنگ‌نوشته‌‌ها، نام بازرگانان سغدی حک شده است که زمانی از این مکان دیدار کرده‌‌اند. این کتیبه‌‌ها متعلق به قرن سوم تا ششم میلادی است. وجود نام‌ها‌‌ی فارسی میانه نظیر شاپور، کرتیر، و پاپک در میان نام‌ها‌‌ی سغدی زمانی نزدیک به دورة ساسانی (نیمة قرن سوم تا هفتم میلادی) را تأیید می‌‌کند.
در این مقاله، ابتدا نام‌ها‌‌ی خاص مشترک بین کتیبه‌‌های سغدی و کتیبه‌‌های ایرانی میانة غربی (پهلوی ساسانی ـ پهلوی اشکانی) مشخص شده، و سپس شباهت‌‌ها و ناهمانندی‌ها در پایان هر نام آورده می‌‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Common Proper Names in Sogdian Inscriptions of Pakistan’s Upper Indus and Western Middle Iranian Inscriptions (Sasanid, Parthian)

نویسنده [English]

  • Vida Nadaf
Assistant Professor Islamic Azad University of Hamedan
چکیده [English]

The Sogdian inscriptions of the upper Indus are a corpus of more than 700 graffiti including 2 in Parthian, 2 in Middle Persian, 2 in Bactrian and the others in the Soghdian language and Some engravings carved on the boulders which litter the banks of this river; for the most part they consist of the personal names of visiting Sogdian merchants. These inscriptions belong to about the 3rd-6th centuries AD. The occurrence of Middle Persian names such as Shapur, Kartir, and Babak amongst the Sogdian names also suggests a time within the Sassanian period (i.e. 3rd-mid 7th century). In this Paper, I considered the common proper names between Sogdian and the west Middle Iranian Inscriptions, and then the similarities and differences are studied at the end.

کلیدواژه‌ها [English]

  • sogdian inscriptions
  • upper Indus
  • sassanian inscriptions
  • parthian inscriptions
  • middle Iranian languages
ابوالقاسمی، محسن (1375). راهنمای زبان‌های باستانی ایران، 2 جلد، تهران: سمت.

بهار، مهرداد (1376). پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: آگاه.

بهار، مهرداد (1380). بندهش، تهران: توس.

تفضلی، احمد (1370). «کرتیر و سیاست اتحاد دین و دولت در دورة ساسانی»، یکی قطره باران، جشن‌نامة عباس زریاب خوئی، به کوشش احمد تفضلی، تهران: نشر نو.

دریایی، تورج (1380). «کتیبة شاهپور سکانشاه در تخت جمشید»، فرهنگ ویژة زبان‌شناسی، س 14، ش 1 - 2.

زرشناس، زهره (1385). زن و واژه، گفتارهایی دربارة زنان و زبان سغدی، به کوشش ویدا نداف، تهران: فروهر.

قریب، بدرالزمان (1374). فرهنگ سغدی، سغدی ـ فارسی ـ انگلیسی، تهران: فرهنگان.

کامبخش فرد، سیف‌الدین (1346). «کتیبه‌ای از شاهپور دوم شاهنشاه ساسانی در مشکین‌شهر»، هنر و مردم، ش 61 و 62.

 

Back, M. (1978). Die Sassanidishen Staatisinh Riften, Acta Iranica 18, Téhéran-Liége.

Bogoljubov, M. N. and O. I. Smirnova (1963). Sogdijskie Dokumenty S Gory Mug, (SDGM) III., Moscow.

Frejman, A. A. (1962). Sogdijskie Dokumenty S Gory Mug, I., Moscow.

Gignoux, Ph. (1972). Glossaire des Inscriptions Pehlevies et Parthes, Vol. I, London.

Gignoux, Ph. (1986). Noms Propres Sassanides en Moyen- Perse Épigraphique, (IPNB, II/2), Vienna.

Gignoux, Ph. (1991). ‘Les Quatre Inscriptions du Mage Kirdir’, Studia Iranica, Cahier 9, Paris.

Humbach, H. and O. Skjaervø (1983). The Sassanian Inscription of Paikuli, Part 1, 2, Wiesbaden.

Livshitz (= Livšic), V. A. (1962). Sogdijskie Dokumenty S Gory Mug, II., Moscow.

Mayrhofer, M. (1979). Iranisches Personennamenbuch, Wien.

Nyberg, H. S. (1974). Manual of Pahlavi, Vol. II, Wiesbaden.

Reichelt, H. (1911). Avesta Reader.

Sims-Williams, N. (1989). Sogdian and other Iranian Inscriptions of the Upper Indus, I, II, London.

Sims-Williams, N. (2000). ‘Gods and Merchants: Sogdian Inscriptions of the Upper Indus’, The Journal of the Asian Arts Society of Australia, Vol. 9, No. 3.