چندمعنایی افعال حوزه شنیدن در زبان فارسی: بررسی درزمانی، پیکره‌ای و شناختی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، پژوهشکده زبان‌شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران

2 دانشیار پژوهشکده زبان‌شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران

10.30465/ls.2021.6276

چکیده

در این پژوهش ابتدا معانی افعال حوزه شنیدن را به شیوه کتابخانه‌ای در فرهنگ‌های لغت یافتیم وفهرستی از معانی افعال حوزه شنیدن فراهم آوردیم و برچسب‌های معنایی دسته‌بندی شده‌ای را ایجاد کردیم که تمام معانی ذکر شده در فرهنگ‌ها را شامل گردد . سپس شواهد کاربرد این افعال را از پایگاه دادگان زبان فارسی، که پیکره‌ای از متون فارسی است، استخراج و در نرم‌افزار Excel درج نمودیم. با توجه به شواهد فرهنگ‌های لغت و پیکره معاصر، 11 معنی برای فعل "شنیدن"، 6 معنی برای "شنفتن"، 3 معنی برای "گوش دادن"، 4 معنی برای "گوش کردن" و 5 معنی برای "نیوشیدن" استخراج شد. همچنین با توجه به داده‌های به دست آمده از پیکره تاریخی، 11 معنی برای فعل "شنیدن"، 1 معنی برای "شنفتن"، 2 معنی برای "گوش دادن"، 2 معنی برای "گوش کردن" و 2 معنی برای "نیوشیدن" استخراج گردید. به عنوان نتیجه، با استفاده از بسامد معانی، نمودار شبکه معنایی فعل شنیدن، گوش دادن و گوش کردن در پیکره معاصر ترسیم شد. از این یافته‌ها می‌توان در فرهنگ‌نگاری، آموزش زبان به غیر‌فارسی‌زبانان و به منظور مقایسه بینازبانی معانی افعال حوزه شنیدن با نتایج سایر پژوهش‌ها در زبان‌های دیگر بهره برد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Polysemy of Persian Verbs of Hearing: A Cognitive, Corpus-Based and Diachronic Approach

نویسندگان [English]

  • Ayda Azimi 1
  • Azita Afrashi 2
1 Institute for humanities and cultural studies. Tehran. Iran
2 Associate Professor, Institute of Linguistics, Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran
چکیده [English]

This study is performed using a library-based method, in which a list of different meanings of hearing verbs was provided and later classified to meaning labels. The next step was to extract examples from Persian Language Data Base (PLDB), which is a 100 million word corpus of Persian texts. According to the contemporary corpus, there are 11 meanings for /ʃeniːdæn/, 6 meanings for /ʃenoftæn/, 3 meanings for /ɡuːʃ dadæn/, 4 meanings for /ɡuːʃ kærdæn/ and 5 meanings for /ni:juʃi:dæn/. Based on the historical corpus, there are 11 meanings for / ʃeniːdæn/, 1 for /ʃenoftæn/, 2 for /ɡuːʃ dadæn/, 2 for /ɡuːʃ kærdæn/ and 2 meanings for /ni:juʃi:dæn/.Using the meaning frequencies, resulting from the meanings in their context, made it possible to draw the semantic network for “to hear” and “to listen”. The results obtained from this study can make possible the cross-linguistic comparison of meanings of hearing verbs in similar research conducted on other languages and be used in lexicography and teaching Persian to non-Persian speakers.

کلیدواژه‌ها [English]

  • cognitive semantics
  • Systemic Polysemy
  • Verbs of Perception
  • Hearing Verbs
  • corpus
  • Persian language
افراشی، آزیتا. 1395. مبانی معناشناسی شناختی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
افراشی، آزیتا و صامت، سجاد. 1393. "چندمعنایی نظام‌مند با رویکردی شناختی تحلیل چندمعنایی فعل حسی "شنیدن" در زبان فارسی". ادب‌پژوهی، دوره 8، شماره 30، 29-59.
افراشی، آزیتا و عسگری، ساناز (1396) "چندمعنایی فعل حسی ”دیدن“ در زبان فارسی: پژوهشی شناختی و پیکره‌ای". پژوهش‌های زبان‌شناسی تطبیقی، دوره 7، شماره 14، 61-73.
انوری، حسن. 1381. فرهنگ بزرگ سخن. تهران: سخن.
پورداد، افروز. کربلایی صادق، مهناز. 1392. بررسی رده‌شناختی دو مفهوم "خوردن" و آشامیدن" در زبان فارسی: رویکردی شناختی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات.
حسن‌دوست، محمد. 1383. فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
دهخدا، علی اکبر و همکاران. 1325. لغتنامۀدهخدا. تهران: سازمان لغتنامه.
شهابی،شایا. 1391. طراحی و ساخت سیستم پردازش معنی پیکره‌بنیاد: رفع ابهام معنایی افعال حسی. کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران
عاصی، مصطفی. 1382. "از پیکره زبانی تا زبانشناسی پیکره‌ای" در: مجموعه مقالات پنجمین کنفرانس زبان‌شناسی، 1382، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
عظیمی، آیدا. 1399. بررسی چندمعنایی افعال حوزه شنیدن در زبان فارسی: بررسی درزمانی، پیکره‌ای و شناختی، پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد، به راهنمایی: آزیتا افراشی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
فتحعلی، زهرا و افراشی، آزیتا. 1396. چندمعنایی فعل‌های حسی: رویکردی شناختی و پیکره‌ای به مطالعه افعال حوزه معنایی خوردن و آشامیدن در زبان فارسی. کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات. تهران.
فیاضی، مریم. کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه. گلفام، ارسلان. افراشی، آزیتا. آقا گل زاده، فردوس. 1387. خواستگاه استعاری افعال چندمعنا در زبان فارسی از منظر معنی‌شناسی شناختی".  ادب‌پژوهی، دوره 1، شماره 6، 87-109.
کریمی، طاهره. علامی، ذوالفقار. 1392. "استعاره‌های مفهومی در دیوان شمس بر مبنای کنش حسی خوردن". نقد ادبی دنشگاه تربیت مدرس، دوره 6، شماره 24، 143-168.
گندمکار، راحله. 1395. "بررسی چندمعنایی فعل خوردن؛ نمونه‌ای از عدم کارآیی رده‌شناسی واژگان". زبان‌پژوهی دانشگاه الزهرا، دوره 8، شماره 19، 149-167.
مادرشاهیان، سارا. 1388. بسط استعاری فعل‌های حسی و حوزه‌های واژگانی مرتبط در نگرش معناشناسی شناختی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه الزهرا، تهران.
معین، محمد. 1350. فرهنگ معین.‌ تهران: مازیار.
منصوری، یدالله. 1394. فرهنگ ریشه‌شناختی افعال فارسی میانه. تهران: آوای خاور.
Baker, Paul, Andrew Hardie and Tony McEnery. 2006. A Glossary of Corpus Linguistics. Edinburg: Edinburgh University Press.
Dash, Niladri Serkhar. 2008. Corpus Linguistics: An Introduction. Delhi: Pearson Longman.
Evans, Nicolas and David Wilkins. 2000, “In the Mind's Ear: the Semantic Extensions of Perception Verbs in Australian”, Language, 76: 546-592.
Goddard, Cliff. 1992. Pitjantjatjara/Yankunytjatjara to English Dictionary: Revised Second Edition. Iad Press.
Ibarretxe-Antuñano, Iraide. 1997. “Smelling and Perception: A Cross-linguistic Study”. "Cuadernos de filología inglesa, (6)2, pp. 113-121.                      
_1999. Polysemy and Metaphor in Perception Verbs: A Cross-Linguistic Study. PhD Thesis, University of Edinburgh.
Jakobi, Angelika & El-Shafie El-Guzuuli. 2013. “Perception Verbs and Their Semantics in Dongolawi (Nile Nubian)”. In Perception and cognition in language and culture. Brill. pp. 193-215.
Johnson, Mark. 1987. The Body in the Mind: the Bodily Basis of Meaning, Imagination and Reason. Chicago: University of Chicago Press.
Kurath, Hans. 1921. The Semantic Sources of the Words for the Emotions in Sanskrit, Greek, Latin and the Germanic Languages. Menasha (WI): George Banta Publishing.
Lakoff, George & Mark Johnson. 1980. Metaphors We Live by, Chicago: University of Chicago Press.
Lakoff, George. 1987. Women, Fire and Dangerous things, What Categories Reveal about the Mind. Chicago and London: Chicago University Press.                    
López, Rojo A. M. & Javier Valenzuela. 2004. “Verbs of Sensory Perception: An English-Spanish comparison”. Languages in contrast, 5(2), 219-243.
Neagu, Mariana. 2013. “What is Universal and What is Language Specific in The Polysemy of Perception Verbs”. In Irina Necula (ed.), Revue roumaine de linguistique, 58(3), 329-343.
Newman, John. 1997. “Eating and drinking as Sources of Metaphor in English”. Cuadernos de Filologia Inglesa, 6(2), 213-231.
Sweetser, Eve. 1990. From Etymology to Pragmatics: Metaphorical and Cultural Aspects of Semantic Structure. Cambridge: Cambridge University Press.
Taylor, John.R. 1995. Linguistic Categorization. Protoypes in Linguistic Theory. Cambridge: Cambridge University Press.
Traugott, Elizabeth Closs. 1986. “From Polysemy to Internal Semantic Reconstruction”. Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society, Vol. 12, 539-550.
Treis, Yvonne. 2010. “Perception Verbs and Taste Adjectives in Kambaata and beyond”, in Anne Storch (ed.), SUGIA – Sprache und Geschichte in Afrika, 313-346.
Vanhove, Martine. 2008. "Semantic Associations between Sensory Modalities, Prehension and Mental Perceptions”.in: Martine Vanhove (ed.), From polysemy to semantic change: Towards a typology of lexical semantic associations, 341-370.
Van Hoek, K. 1999. “Cognitive Linguistics”. InRobert A. Wilson and Frank C. Keil (eds.): The MIT Encyclopedia of the Cognitive Sciences, 134, 135.
Viberg, Ake. 1984. “The Verbs of Perception: A Typological Study”. In B,
Wierzbicka, Anna. 1994. "Semantic Universals and Primitive Thought: The Question of the Psychic Unity of Humankind". Journal of Linguistic Anthropology, 4(1), 23-49.
نشانی پایگاه دادگان زبان فارسی: