ساختار جملات شرطی در زبان فارسی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان‌شناسی دانشگاه علامه طباطبائی

10.30465/ls.2021.6341

چکیده

جملۀ شرطی به لحاظ ساختاری از یک بند پایه و یک بند وابسته تشکیل شده‌است. بند وابسته معمولاً با پیوندواژۀ شرط همراه می‌شود و به لحاظ معنایی وقوع گزاره در بند پایه را محدودبه شرایطی می‌کند. پژوهش حاضر با اتکا به رویکردی رده‌شناختی به بررسی ویژگی‌های ساختاری «بند شرط» و «پیوندواژۀ شرط» در زبان فارسی پرداخته و با نگاهی توصیفی و بر مبنای مطالعه‌ای داده‌بنیاد این ساخت‌ها را بررسی کرده‌است. در ارتباط با نقش نحویِ بند شرط، بررسی داده‌ها نشان داد اگرچه بند شرط عمدتاً نسبت به بند پایه در جایگاه افزوده قرار می‌گیرد و درنتیجه سازۀ اختیاری جمله و قابل‌حذف است، اما گاه مواردی دیده می‌شود که در آنها حذف بند شرط، جمله را نادستوری می‌کند. امکان بازنمایی مفهوم شرط در قالب بند قید زمان و موصولی در کنار بندهای شرطی، معرفی انواع پیوندواژه‌های شرطی زبان فارسی مانند «چنانچه»، «چون» و «که»، همچنین پیوندواژه‌های بند پایه شامل پیوندواژه‌های نتیجه‌ای، علی و مقایسه‌ای که سه ساخت شرطی را ازهم متمایز می‌کنند از موضوعات دیگری است که موردتوجه بوده‌است. معرفی «شرط انتظاری» در بحث محدودکننده‌های بند شرط و شیوۀ بازنمایی «شرط منفی» و پیوندواژه‌های مربوطه مانند «مگر»، «وگرنه» و غیره، همچنین امکان مشروط‌کردن بخشی از بند پایه، موضوع‌های دیگر موردبررسی بودند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Structure of Conditional Construction in Persian Language

نویسنده [English]

  • azade mirzaei
Assistant professor, Allameh Tabataba
چکیده [English]

Conditional constructions are complex sentences containing subordinate clauses mostly with the conditional connector and the main clauses. The present descriptive and typological study provides a survey of some issues in the syntax of the “if clause” and “conditional connector” according to the corpus-based approach. The findings of the syntactic role of “if clause”, show that, the subordinate clause can act either as an adjunct modifying the matrix verb or as a complement of the matrix verb. Accordingly, when the if-clause is the complement element of the matrix clause, the deletion of the subordinate clause leads to the unacceptability of the sentence. The evidence suggests that in addition to adverbial if-clauses, the time clauses and relative clauses may act as a conditional clause. On conditional connectors, the different connector of antecedent clause like “čenɑnče” /if/, “čon” /because/, “ce’ /that/, and etc. have been introduced according to research data. Connectors of the main clause in conditionals including consequential, causal, and contrastive connectors, which classify three types of conditionals have been presented as well. Introducing the “concessive conditionals” and “negative conditionals”, discussing the conditioning a part of the main clause are also other issues that have been considered in this study.

کلیدواژه‌ها [English]

  • conditional sentence
  • concessive conditionals
  • negative conditionals
  • relative clause
  • main clause
  • Persian language
ابن الرسول، سیدمحمدرضا، سمیه کاظمی نجف‌آبادی، مهری کاظمی (1395). «رابطة معنایی جمله‌وارة پایه و پیرو در جمله‌های شرطی زبان فارسی»،  ادب فارسی. دوره 6، ش1، 93-112.
بقایی، سیده عاطفه، مهرداد نغز‌گوی کهن (1397). «جهان‌های ممکن ساخت‌های شرطی در زبان فارسی معاصر»، جستارهای زبانی، انتشار آنلاین 1 تیر 97.
................................. (1398). «کلمات ربط شرطی در زبان فارسی‌نو»، پژوهش‌های زبان‌شناسی تطبیقی، دوره 9، ش 18، 93-112.
رستمی، مهدی (1389). «جملات شرطی در زبان فارسی: رویکردی شناختی»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
قادری نجف‌آبادی سلیمان، عموزاده محمد، رضایی والی (1389). «واکاوی شناختی-کاربردشناختی جمله‌های شرطی در زبان فارسی»، جستارهای زبانی. ۱۰ (۶) :۲۳۳-۲۶۰
کبیری، رویا و علی درزی (1394). «جملات شرطی رویدادی در زبان فارسی»، پژوهش‌های زبان‌شناسی، سال هفتم، شماره اول، شماره ترتیبی 21.
میرزائی، آزاده (1399). «دسته‌بندی معنایی ساخت شرطی در زبان فارسی»، علم زبان، دوره 7، ش 11، 323-350.
 
Bhatt, R., and R.Pancheva, (2006). “Conditionals”, The Blackwell companion to syntax: 638-687.
Dancygier, B., and E.Mioduszewska. (1984). “Semanto-pragmatic classification of conditionals”, StudiaAnglicaPosnaniensiaXVII: 121-133.
Declerck, R. & Reed, S. (2001). Conditionals: A comprehensive Empirical Analysis, Berlin, Eds. Traugott, E. C. & Kortmann, B. New York, Mouton de Gruyter.
Ebert, C., C.Endriss, and S.Hinterwimmer. (2008). “Topics as speech acts: An analysis of conditionals”, Proceedings of the 27th West Coast Conference on Formal Linguistics.
Haegeman, L. (2003). “Conditional Clauses: External and Internal Syntax”, Mind and Language 18/4: 317–339.
Haiman, J. (1974). “Concessives, conditionals, and verbs of volition”, Foundations of Language 11, 341–59.
Halliday, M., Matthiessen, C. M., & Matthiessen, C. (2014). An introduction to functional grammar, Routledge.
Miltsakaki, E., L.Robaldo, A. Lee, and A. Joshi, (2008). Sense Annotation in the Penn Discourse Treebank, 275-286. In Lecture Notes in Computer Science, Volume 4919, Computational Linguistics and Intelligent Text, pages 275-286, springer.
Mirzaei, A. & A. Moloodi, (2016). “Persian proposition Bank”. In Proceedings of the 10th International Language Resources and Evaluation, Portorož (Slovenia), May, pp. 3828-3835.
Quirk, R., S. Greenbaum, G. Leech & J. Svartvik. (1985). A Comprehensive Grammar of the English Language. London, New York: Longman.
Thompson, S. A., Robert E. L., and Shin Ja J. Hwang. (2007). “Adverbial clauses”, In Shopan, T. (editor) Language typology and syntactic description. Vol. 2. P: 237-300. Cambridge: Cambridge University Press.
Von Fintel, K. (2011). Conditionals. In Klaus von Heusinger, Claudia aienborn& Paul Portner (eds.) Semantics: An international handbook of eaning, vol. 2 (HandbücherzurSprach- und Kommunikationswissenschaft 3.2), 1515–1538. Berlin/Boston: de Gruyter Mouton.