بررسی طرح واره‌های تصوری موجود در ضرب المثل های گویش ترکی قشقایی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان‌شناسی رایانه‌ای، مرکز منطقه‌ای اطلاع‌رسانی علوم و فن‌آوری، شیراز

2 دانش آموخته‌ی کارشناسی ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه پیام نور، شیراز

10.30465/ls.2021.6343

چکیده

پژوهش حاضر بر آن است تا استعاره‌‌های متداول در ضرب­المثل­ های گویش ترکی قشقایی را در چارچوب معنی­شناسی شناختی و بر اساس الگوی طرح­واره­ های تصوری ایوانز و گرین (2006) مورد بررسی قرار دهد تا شیوۀ مفهوم­سازی گویشوران را از تجارب گوناگون در گذر زمان بیان نماید. طرح­واره­ های تصوری زمینه­ ساز ارتباط میان تجارب فیزیکی انسان و حوزه­ های شناختی به مراتب پیچیده­ تر همانند زبان هستند. روش انجام این پژوهش  به­صورت توصیفی- استقرایی بوده و گردآوری داده­ها به­صورت کتابخانه­ای و میدانی صورت پذیرفته است. از میان 800 ضرب المثل گردآوری شده تعداد  276 مورد دارای طرح وارۀ تصوری مورد بررسی و تحلیل قرار گرفتند. یافته­های پژوهش نشان داد که انواع کلی طرح­واره­های تصوری ایوانز و گرین (2006) از جمله طرح­واره­های فضا، مهارشدگی، جابه­جایی  (حرکت)، نیرو، توازن، هم­سانی و موجودیت در ضرب­المثل­های گویش ترکی قشقایی یافت می­شود. طرح­وارۀ مهارشدگی و پس از آن طرح­وارۀ حرکتی، بیشترین میزان کاربرد و طرح­وارۀ تعادلی،  کمترین میزان کاربرد را در میان ضرب­المثل­های گویش ترکی قشقایی دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Image Schemas in the Proverbs of Qashqai Turkish Dialect

نویسندگان [English]

  • Mhammad Hadi Fallahi 1
  • razie amiri 2
1 Department of Computational Linguistics. Regional Information center for Science and Technology
2 Payam Noor Shiraz
چکیده [English]

The aim of this research is to explore the common metaphors in the Turkish Qashqai Dialect within the frame work of Cognitive Semantics and based on Evans and Green Schematic Model (2006), in order to express conceptualization of the speakers of various experience during their lives. Proverbs are indicator of though, culture, identity, taste and talent of speakers of language, therefore their preservation, study and investigation in the language studies are of high importance. On the other hand, Image Schemas, provide a link between physical experience and more complex cognitive domains as language. Given that, to the best of our knowledge no research has been done about the function of Image Schema in Turkish Qashqai proverbs, this type of researche is necessary. The present study was done through descriptive–inductive method, and the data were collected based on field study and empirical research. The result of this study showed that the overall schema types specified in Green and Evans Model (2006), including: Space, Containment, Locomotion, Force, Balance,Identity, and Existence, were traced in proverb of Turkish Qashqai Dialect and the most frequently used image schema was Containment and after that Locomotion image schema and the least frequently used was Balance image schema.

کلیدواژه‌ها [English]

  • cognitive semantics
  • image schema
  • Proverb
  • metaphor
  • Turkish Qashqai dialect
باباسالاری، زهرا؛ زندی، بهمن؛ روشن، بلقیس و قاسم­پور، حسین (1394). «بررسی شناختیِ طرح­واره­های تصوری در کتاب­های فارسیِ دورۀ ابتدایی». مجلۀ زبان و زبان­شناسی، 11(21)، 69- 87.
بالیده، داوود ؛ ترک قشقایی؛ فرحناز (1390). «ضرب المثل های ایل قشقایی». انتشارات ره آورد هنر.
باقری خلیلی، علی­اکبر ومحرابی کالی، منیره. (1392). «طرح­وارۀ چرخشی در غزلیات سعدی و حافظ شیرازی»، فصل­نامه نقد ادبی، 6 (23)، 125- 148.
بهمن­یار، احمد(1369)، داستان­نامۀ بهمنیاری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
پاک نژاد، محمد؛ ویسی، الخاص و نقی­زاده، محمود (1396). «بررسی طرح­واره­های موجود در ضرب­المثل­های شمال خوزستان در گویش دزفولی». زبان پژوهی، 19(24)، 111- 138.
حاجی نصرالله، شکوه (1381). «نگاهی به ادبیات پیش از دبستان». پژوهش­نامۀ ادبیات کودک و نوجوان. ش 30، 32-23.
خسروی، سمیرا؛ خاک­پور، حسین و دهقان، سمیرا (1393). «بررسی طرح­های تصوری در معناشناسی شناختی واژگان قرآن (با تمرکز بر طرح حجمی، حرکتی و قدرتی)». فصل­نامة پژوهش­های ادبی قرآن، 2(4)، 112-94.
درداری، نوروز (1388).تاریخ اجتماعی سیاسی ایل بزرگ قشقایی، شیراز: انتشارات قشقایی.
دهخدا، علی­اکبر (1330). لغت­نامۀ دهخدا. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ذوالفقاری، اختر (1395). نظام حاکم بر استعاره­های مفهومی در حوزة دنیوی و اخروی در زبان قرآن، پایان­نامۀ دکتری، دانشگاه بوعلی سینا همدان.
ذوالفقاری، حسن(1386)، «هویت ایرانی و دینی در ضرب­المثل­های فارسی». فصل­نامة مطالعاات ملی، سال 8(2)، 53-27.
راسخ مهند، محمد (1389). درآمدی بر زبان­شناسی شناختی. تهران: سمت
روشن، بلقیس؛ یوسفی­راد، فاطمه و شعبانیان، فاطمه. (1392). «مبنای طرح­واره­ای استعاره­های موجود در ضرب­المثل­های شرق گیلان». زبان­شناخت. 4(2)، 75-94.
.
 شیخ سنگ­تجن، شهین (1396). «بررسی طرح­واره­های تصوری در ضرب­المثل­های گویش تالشی در چهارچوب معنی­شناسی شناختی»، زبان­شناخت، 8(2).103-113.
  صفوی، کوروش (1379).درآمدی بر معنی شناسی. تهران: سوره مهر.
عبدالکریمی، سپیده (1393). فرهنگ توصیفی زبان­شناسی شناختی. تهران: نشر علمی.
کیانی، منوچهر (1376)، سیاه چادرها، شیراز: کیهان نشر.
گری، مارتین (1382). فرهنگ اصطلاحات ادبی (در زبان انگلیسی). ترجمۀ منصوره شریف­زاده. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
گلشایی، رامین؛ موسوی، فرزانه و حق­بین، فریده (1398). «تحلیلی شناختی از استعاره های مفهومی و طرح­واره­های تصوری در ضرب­المثل­های ترکی آذری»، فصل­نامۀ مطالعات زبان­ها و گویش­های غرب ایران، 8(2)،81- 101.
گندمکار، راحله (1390). «رویکردی شناختی به مسئله هم معنایی بافتی در سطح افعال زبان فارسی». پژوهش های زبانی. ش 2، 125- 115.
گویا، زهرا و حسام، عبدالله ( 1386). «طرح­واره­های ذهنی: توجیه­گر بدفهمی­های ریاضیِ دانش­آموزان». فصل­نامة روان­شناسی کاربردی. ش 2، 200-177.
هیأت، محمدجواد (1380)، سیری در تاریخ زبان و لهجه­های ترکی، تهران: نشر پیکان.
یوسفی­راد، فاطمه(1382). بررسی استعارةزمان در زبان فارسی: رویکرد معناشناسی شناختی. پایان­نامة کارشناسی ارشد زبان­شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.
 Bartlett, F. C. (1932). Remembering: A Study in Expremental and Social Psychology Cambridge, England:Cambridge University Press.
Coegnarts, M. & P. Kravanja, (2012). From Thought to Modality: A Theoretical Frame work for Analyzing Structural Conceptual Metaphors and Image Metaphors in Film. Image and Narrative, 13(1), 96- 113.                                    
Croft, W., &Cruse, D.A.(2004). Cognitive Linguistics.Cambridge: Cambridge University Press.
Esager, M. (2011). Fire and Water: a comparative analysis of conceptual metaphors in English and Danish news articles about the credit crisis. Available at: https: //pdfs.semanticscholar. org/8210/3598a70525cadb2d56cad52229e8fa951664.pdf.
Evans, V. and M.Green (2006). Cognitive Linguistics: An Introduction. Edinburgh: Edinburgh University Press Ltd.
Eweida, S. (2006). The Realization of Time Metaphors and the Culttural Implications: An Analysis  of the Quran and English QuranicTranslations, Special Project PK, Stockholm University: Department of English.
Fuchs Hans U. (2007). From Image Schema to Dynamical Models in Fluids. Electricity, Heat and M.otion. Physis. 1-64.
Geeraerts, D. (1995). Cognitive linguistics: Handbook of pragmatics. Amsterdam: J. Benjamin Pub. Co.
Ibanez, F. (2008). Cross- Linguistics analysis, second language teaching and cognitive semantics:The case study of Spanish diminutives and reflexive constructions. In Sabine Du knop Teun De Rycker (eds.). Cognitive Approaches to Pedagogical Grammer. 121-153.
Johnson, M. (1987). The Body in the Mind. Chicago: University of Chicago Press. Lakoff, G. (1987). Women, Fire and Dangerous Things. Chicago: University of Chicago Press.
Kravanja, (2012). From Thought to Modality: A Theoretical Frame work for Analyzing Structural Conceptual Metaphors and Image Metaphors in Film. Image and Narrative, 13(1), 96- 113.
 Lakoff, G. & Turner, M., More than Cool Reason: Afield Guide Poetic Metaphor, The University Chicago Press, 1989.
Langacker, R. w. (2008a). Cognitive Grammar. Oxford University Press.
Littlemore, J. (2009). Applying Cognitive Linguistics to Second Language Learning and Teaching. New York: Palgrave Macmillan.
Loebner, S. (2002). Understanding Semantics (Understanding Language), first edition, Rutledge.
New Oxford American Dictionary(2012) (3rd Edition). Reference Type: English Dictionary. Current Version: Oxford Dictionary of English (3rd Edition).
Pierre Oberling (July 20, 2003). "QAŠQĀʾI TRIBAL CONFEDERACY i. HISTORY". ا|Encyclopædia Iranica]]
Qiu, A. and J. Huang (2012). The Effects of Dynamic Image Schema on ESL Students Systematic Improvement of Listening Comprehension: A Dynamic System Theory Prespective. Learning and Development. No. 1: 241-254.
Shoker Mohammad Abdulmoneim, B. (2006). The Metaphorical Concept Life is a journey in the Quran: a Cognitive- semantic analysis, metaphoric. De, 94- 132.
Smit, T. (2010). Conceptual metaphoe and comprehension in business writing. University of Namibia.