بررسی تغییرات واژگانی در جامعة زبانی شهر گرگان بر اساس متغیرهای اجتماعی سن، جنسیت، و تحصیلات

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار زبان‌‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

2 دکترای زبان‌‌شناسی همگانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

3 دانشجوی دکتری زبان‌‌شناسی همگانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران‌‌

چکیده

زبان پدیده‌‌ای است اجتماعی که پیدایش آن به زمان نخستین اجتماعات انسانی باز می‌‌گردد و همچون «‌‌نهادی انسانی‌‌« و متعلق به جامعه، در ارتباط با تحولات اجتماعی و تاریخی جوامع بشری، شکل می‌‌گیرد. مطالعات جامعه‌‌شناختی زبان نشان داده است که ساخت و کاربرد زبان بی‌تأثیر از عوامل اجتماعی و متغیرهای غیر‌زبانی، مانند جنسیت، سن، تحصیلات، قومیت، طبقة اجتماعی و غیره نیست. بررسی گویش‌‌های شهری و تحولات آن نیز یکی از زیر شاخه‌‌های جامعه‌‌شناسی زبان محسوب می‌‌شود. اما پیش‌تر، در مطالعات گویشی، محققان اغلب به بررسی گویش‌‌های روستایی می‌‌پرداختند و به تبع آن گویش‌‌های شهری مورد غفلت قرار می‌‌گرفت. این امر خود بدان دلیل بود که، در بررسی‌‌های گویش‌‌شناسی، نیروهای محرک بر فیلولوژی تطبیقی استوار بود و شهرها، به علت مهاجرت افراد از روستاها، اهمیت خود را به لحاظ فیلولوژی از دست می‌‌دادند. زمانی که تأکید بر این امر (فیلولوژی‌‌) در بررسی‌‌های زبان‌‌شناختی تغییر یافت، تمایل به مطالعات شهری افزون گردید. در پژوهش حاضر، نگارندگان به بررسی تغییرات واژگانی در جامعۀ زبانی شهر گرگان، با توجه به عوامل سن، جنسیت و تحصیلات، پرداخته و هم‌بستگی میان تغییرات واژگانی براساس متغیرهای اجتماعی مذکور را، با بهره‌‌گیری از روش میدانی و انتخاب جمعیت نمونه، ارزیابی کرده‌اند. نتایج حاصل از این پژوهش نشان دادند که متغیر اجتماعی سن مهم‌ترین عامل در تغییر واژه محسوب می‌شود و متغیرهای جنس و تحصیلات نقش کمرنگ‌‌تری ایفا می‌‌کنند. همچنین این متغیر در تغییرات واجی و آوایی در این جامعة زبانی نقشی عمده دارد. بنابراین متغیر سن مهم‌ترین شاخص این تغییرات محسوب می‌‌گردد و می‌‌تواند خطری در راستای از میان‌رفتن گویش اصیل این جامعة زبانی باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Lexical Changes in Gorgan Language Society, According to Social Varieties, Age, Gender and Education

نویسندگان [English]

  • Yadollah Parmoon 1
  • Neda Azkiya 2
  • Mahnaz Karbalayi Sadegh 3
1 Associate Professor, Azad University Science and Research Branch, Tehran
2 Ph.D. Azad University Science and Research Branch, Tehran
3 Ph.D Student Azad University Science and Research Branch, Tehran
چکیده [English]

Language is a social phenomenon, which emersion goes back to the emersion of the first human societies. Such a phenomenon is the same as a human inclination, owned by society which is formed in accordance with societies’ social and historical evolution. The sociolinguistics studies has already indicated that the infrastructure and application of the language is inseparable from the social factors such as gender, age, education, tribal bias, social levels, etc. Meanwhile, the study of urban dialectology considers as a part of sociolinguistics, which has been ignored regarding to scientists’ intention toward rural dialects. Rural dialectology is basically founded on comparative philology, therefore cities which were faced a huge emigration from variety of regions have lost their philological values. However, the focus on philology is changed in the recent studies and the study of urban areas drew the attentions toward itself. In this paper, the author's focus is on the lexical changes in Gorgan’s urban society, regarding to three social factors: age, gender and education. In the other words, the paper mainstream is on the correlation between lexical changes and social variables which is assessed by using the field method, asking randomly from the statistical society. The results of the research has shown that the age is the major factor of lexical changes in Gorgan and other variables, gender and education, stand at the second and third position respectively. The age variable also plays a significant role in phonological changes in the mentioned language society. All in all, it seems that age is the most important changing factor in the Gorgan language society, which considers as a warning about the gradual death of the dialect.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : urban sociology
  • language variable
  • Age
  • Gender
باطنی، محمدرضا (1374). مسائل زبان‌شناسی نوین، تهران: آگاه.

ترداگیل، پیتر (1376). زبان‌شناسی اجتماعی، درآمدی بر زبان و جامعه، ترجمة محمد طباطبایی، تهران: آگاه.

زنده‌دل، حسن (1379). مجموعه راهنمای جامع ایرانگردی، استان گلستان، تهران: ایران‌گردان.

کالوه، لویی ژان ( 1379). درآمدی بر زبان‌شناسی اجتماعی، ترجمة محمد‌جعفر پوینده، تهران: نقش جهان.

مدرسی، یحیی (1368). درآمدی بر جامعه‌شناسی زبان، تهران: مؤسسۀ مطالعات فرهنگی.

مهدی‌پور، مرجان (1378). «بررسی قدرت در گفتار زنان و مردان فارسی‌زبان»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.

وود، جیمز (1369). دیدگاه‌های نوین جامعه‌شناسی، ترجمة مصطفی ازکیا، تهران: کیهان.

 

Chambers, J. K. and Peter Trudgill (1980). Dialectology, London: Cambridge University Press.

Cheshire, J. (1987). Age and Generation, Specific Use of Language, London: Edward Arnold.

Fasold, R. (1984). The Sociolinguistics of Society, Oxford: Basil Blackwell.

Gordon, E. (1997).‘Sex, Speech and Stereo Type why Women Use More Prestige Speech Forms More than Men?’, Language in society, 26,47-63.

Hudson, R. (1980). Sociolinguistics, London: Cambridge University press.

Jespersen, O. (1922). Language: It's nature, development and origin, London: George Allen and Uhwin.

Labov, W. (1972). Sociolinguistics patterns, Philadelphia: University of Pensylvania press.

Lakoff, R. (1973). The logic of politeness: Minding your psqs, Chicago linguistics society.

Macaulay, R. K. S. (1977). Language Social and Education, A Glasgow study. Edinburg university press.

Trudgill, P. (1972). Sex, covert prestige and linguistic change in the urban British of Norwich, Cambridge University press.

Versteegh, K. (1997). Landmarks in linguistic thought: the Arabic linguistic tradition, Routledge.

Wardhaugh, R. (1992). An introduction to sociolinguistics, Oxford: Blackwell.

Weatherall, A. (2002). Gender, Language and Discourse, Routledge.

Wolfram, W. (1969). A Sociolinguistics is description of Detroit negro speech, Washington D.C: Center for applied linguistics.