اخلاق و آداب سخن‌دانی در اندرزنامه‌های فارسی میانه

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

2 دانشجوی دکتری فرهنگ و زبان‌های باستانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات

چکیده

سخن و آداب آن از موضوعاتی است که در متون ادبی و اندرزنامه‌های فارسی میانه همواره به آن توجه شده است. برای بیان آداب سخن‌دانی و اهمیت آن در متون این دوره می‌توان آن‌ها را به چند موضوع کلی تقسیم‌بندی کرد. در این گزارش، ابتدا در مقدمه‌ای کوتاه به اهمیت سخن در ادبیات ایران باستان پرداخته شد؛ سپس آداب سخن‌دانی در متون ادبی و اندرزنامه‌های فارسی میانه در قالب موضوعات «راست‌گویی و دوری از دروغ»، «با اندیشه سخن‌گفتن»، «میانه‌روی در گفتار»، «سنجش زمان و سخن»، «نرمی و ادب در گفتار» و غیره بررسی شد. در این نوشتار، همچنین سعی شده است برخی از این اصطلاحات در متون نظم و نثر فارسی و نیز برخی از گویش‌ها بررسی شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Speech's Etiquette in Middle Persian Advices (Andarznameh)

نویسندگان [English]

  • Farzaneh Goshtasp 1
  • Nadia hajipour 2
1 Ph.D Candidate, Ancient Culture and Languages, Islamic Azad University
2 Ph.D Candidate, Ancient Culture and Languages, Islamic Azad University
چکیده [English]

Speech and its etiquette have always been noticed in Middle Persian literary texts and texts on the advice (Andarznameh) as well. To express the etiquette of speech and its weight in the texts of this period, they can be divided into several general subjects. In this report, firstly, a short introduction about the importance of speech in ancient Persian an is given and then the etiquette of speech in Middle persian literature texts (Andarznameh) is elaborated. This etiquette consists of ‘truthfulness and avoiding lying’, ‘wisely spoken speech’, ‘equilibrium in speech’, ‘measurement of location and time of speaking’, ‘softness and politeness in speech’ and ... . It has also been tried in this paper to investigate some of the terminology in poetry and prose texts, and also in some dialects.

کلیدواژه‌ها [English]

  • speech
  • Eloquence
  • Middle Persian
  • Literary texts
آموزگار، ژاله (1387 الف). «سنت شفاهی در ایران باستان»، زبان، فرهنگ و اسطوره، تهران: معین.

آموزگار، ژاله (1387 ب). «جادوی سخن در اساطیر ایران»، زبان، فرهنگ و اسطوره، تهران: معین.

ارداویراف‌نامه ژینیو 1382.

اندرز اوشنر دانا رشید یاسمی 1313؛ Dhabhar 1930.

پورداوود، ابراهیم (1356). یسنا، 2 ج، تهران: دانشگاه تهران.

تفضلی، احمد (1379). مینوی خرد، تهران: توس.

جاماسب‌آسانا، جاماسب‌جی منوچهر (1371). متون پهلوی، ترجمة سعید عریان، تهران: کتاب‌خانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران.

ماتیکان هزار داتستان Perikhanian 1980.

دهخدا، علی‌اکبر (1373). لغت‌نامه، تهران: دانشگاه تهران.

دینکرت ششم Shaked 1979؛ Madan 1911.

دینکرت هفتم راشدمحصل 1389؛ Madan 1911.

راشدمحصل، محمدتقی (1389). دینکرد هفتم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

رشید یاسمی، غلامرضا (1313). «اندرز اوشنر دانا»، مهر، س 2، ش 7، صص 718 - 722؛ ش 8، صص 839 - 842؛ ش 9، 937 - 942.

روایت پهلوی میرفخرایی 1390؛ Dhabhar 1913 .

ژینیو، فیلیپ (1382). ارداویراف‌نامه، ترجمه و تحقیق ژاله آموزگار، تهران: معین.

سروشیان، جمشید (1356). فرهنگ بهدینان، به کوشش منوچهر ستوده، تهران: دانشگاه تهران.

عنصرالمعالی، کیکاووس (1375). قابوسنامه، تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: علمی و فرهنگی.

فرهنگ اویم Reichelt 1899-1901؛ Asha 2009.

فره‌وشی، بهرام (1386). فرهنگ زبان پهلوی، تهران: دانشگاه تهران.

کیا، صادق (1390). واژهنامۀ شصت و هفت گویش ایرانی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

متون پهلوی جاماسب آسانا 1371؛ Jamasp-Asana 1897.

میرفخرایی، مهشید (1390). روایت پهلوی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

مینوی خرد تفضلی 1379؛ Anklesaria, 1913

واژه‌نامۀ پهلوی فره‌وشی 1386؛ MacKenzie, 1986.

 

Anklesaria, T. D. (1913). Dânâk-u Mainyô-I Khard, Bombay.

Asha, R. (2009). Avesta Glossary, A Glossary of Avesta words and their Pārsīg equivalents, based on the Zand, the so-called Frahang ī ōim:ēk, Bombay.

Dhabhar, B. N. (1913). The Pahlavi Rivâyat, Bombay

Dhabhar, B.N. (1930). Andarj-i Aōshnar-i Dānāk, Bombay.

Jamasp-Asana, J.M. (1897). Pahlavi Texts, Bombay.

MacKenzie, D.N. (1986). A Concise Pahlavi Dictionary, London.

Madan, D. M. (1911). Pahlavi Dinkard, part I, II. Bombay.

Perikhanian, A. (1980). The Book of A Thousand Judgment, California and New York.

Reichelt, H. (1899-1901). ‘Der Farhang i oīm’, Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes, 1899: pp. 178; 1901: pp. 117-186.

Shaked, S. (1979). The Wisdom of the Sasanian Sages, (Dēnkart VI), (Persian Heritage Series, 34). Colarado.