بررسی تمثیلی مانوی بر اساس الگوی اسطورۀ آفرینش به زبان پارسی میانه

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم انسانی

چکیده

در این جُستار خواننده نخست با کلیاتی دربارۀ مانویت و اسطورۀ آفرینش در کیش مانی آشنا می‌شود. آن‌گاه نگارنده، با تعریف نوع ادبی تمثیل و داستان تمثیلی، اسطورۀ آفرینش مانویت را به مثابۀ داستانی تمثیلی در نظر می‌گیرد و بر نقش تمثیل، در جایگاه یکی از ابزار‌های فن بلاغت در آسان ‌فهم‌کردن اصول دینی، فلسفی و اخلاقی برای تودة مردم، تأکید می‌کند. با این مقدمات، تمثیلی مانوی به زبان پارسی میانه بر اساس الگوی اسطورۀ آفرینش مانی بررسی و تحلیل می‌شود. این داستان با بیانی نمادین به اسارت نخستین انسان در زندانِ ماده اشاره دارد. بررسی حاضر به یاری مقایسۀ شخصیت‌ها و عناصر سازندۀ اسطورۀ آفرینش مانی با این داستان تمثیلی صورت می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Manichaean Parable Based on the Pattern of Cosmogony in Middle Persian

نویسنده [English]

  • Omid Behbahani
Associate Professor, Member of the Academic Board, Institute for Humanities and Cultural Studies
چکیده [English]

This paper first familiarizes the reader with some general information about
Manichaeism and Manichaean cosmogony. Then, after defining “parable” as a literary
genre, the whole Manichaean myth of creation is considered as a parable. At the next
stage, the role of parable is emphasized as a tool to facilitate the understanding of
religious, philosophical, and moral doctrines for the masses. After defining, and
establishing the functional capability of parable, a Manichaean Middle Persian parable
is studied and analyzed, according to the pattern of the Manichaean myth of creation.
At the end, a comprehensive comparison is made between the characters and elements
of the Manichaean myth of creation and the Middle Persian parable.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Manichaeism
  • myth of cosmogony
  • parable
  • Rhetoric
  • Middle Persian
بویس، مری (1386). بررسی ادبیات مانوی، ترجمۀ امید بهبهانی و ابوالحسن تهامی، تهران: بندهش.

پورنامداریان، تقی (1364). رمز و داستان‌های رمزی، تهران: علمی و فرهنگی.

تفضلی، احمد (1388). تاریخ ادبیات ایران پیش از تهران، تهران: سخن.

داد، سیما (1378). فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: مروارید.

دکره، فرانسوا (1380). مانی و سنت مانوی، ترجمة عباس باقری، تهران: فرزان.

زرشناس، زهره (1380). زبان و ادبیات ایران باستان، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.

مدرسی، فاطمه (1390). فرهنگ توصیفی نقد و نظریه‌های ادبی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

مولوی، جلال‌الدین محمد (1368). مثنوی معنوی، ج 1، به همتِ رینولد اِلین نیکلسون، تهران: مولی.

 

Boyce, Mary (1975). A Reader in Manichaean Middlle Persian and Parthian, (Acta Iranica9), Téhéran, Liège: Bibliothéque Pahlavi.

Boyce, Mary (1977). A Word-List in Manichaean Middlle Persian and Parthian, (Acta Iranica9a), Téhéran, Liège: Bibliothéque Pahlavi.

Sundermann, Werner (1973). Mittlepersische und Parthishe Kosmogonische und Parabeltexte der Manichäer, Berlin: Akademie Verlag.