دانش کلمه

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری، پژوهشگاه علوم انسانی

چکیده

در این مقاله فصل اول الکتاب، اثر سیبویه، در مطالعة دانش زبان بررسی می‌شود. در این بررسی، نخست ترجمة فارسی این فصل ارائه می‌شود. پس از آن، برخی از مطالب این فصل، با تمرکز بر اصطلاح‌های به‌کار رفته در متن اثر و با بهره‌گیری از ابزارهای نظری زبان‌شناسی معاصر، به روش تجزیه و تحلیل مفهومی شرح داده می‌شود. در این پژوهش، مقایسه‌ای میان مفاهیم این فصل از الکتاب و مفاهیم دستور نقش‌گرای نظام‌مند هلیدی انجام می‌شود. همچنین مفاهیم این فصل از الکتاب با برخی از نظریات ابونصر فارابی و ابن سینا سنجیده می‌شود. حاصل این بررسی تطبیقی دست‌یابی به مؤلفه‌هایی است که شاید بتواند معرف سنت فکری دانشمندان ایرانی در حوزة مطالعة دانش زبان باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of Language

نویسنده [English]

  • Elaheh Daftarinejad
Ph.D Candidate
چکیده [English]

In this article, the first chapter of Sibawayh’s book, al-Kitāb devoted to the linguistic
science is reviewed. In this research, the Persian translation of this chapter is first
provided. Then, some of the contents of this chapter are described with conceptual
analysis method, focusing on the terminology used in the text and using theoretical
tools of moden linguistics. In this study, a comparison is made between the concepts of
this chapter of al-Kitāb and the concepts of Halliday’s Systemic Functional Grammar.
Some theories of Farabi and Avecina are also compared with the content of this
chapter. As a result of this comparative study, components which may be representing
the intellectual tradition of Iranian scholars in the field of language study are achieved.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sibawayh
  • al-Kitāb
  • Language
  • word
  • noun
  • verb
  • letter
ابراهیمی دینانی، غلامحسین (۱۳۸٩). فلسفه و ساحت سخن، تهران: هرمس.

ابن سینا (۱۳۸۷). قانون، ترجمۀ عبدالرحمن شرفکندی، تهران: سروش.

ابن سینا (۱۳۸۳). منطق دانشنامۀ علایی، با مقدمه و حواشی و تصحیح دکتر محمد معین و سیدمحمد مشکوة، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

ابن سینا (۱۳٧۵). اشارات و تنبیهات، ج ۳، تهران: نشر بلاغت.

اعوانی، غلامرضا (۱۳٨۵). «سیری در آرای هانری کربن»، زائر شرق، مجموعه مقالات بزرگ‌داشت یک‌صدمین سال تولد هانری کربن، گردآوری و تدوین شهرام پازوکی، تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفة ایران.

دبیر مقدم، محمد (۱۳۸۹). «سیبویه زبان‌شناس و دستورنویس»، مجلۀ دستور، ش 6.

سیبویه (۱۳۱۶ ق). الکتاب، الجزء الاول، بولاق، مصر: المطبعه الکبری الامیریه.

صفوی، کورش (۱۳۸۵). آشنایی با تاریخ زبان‌شناسی، تهران: پژواک کیوان.

عالی خانی، بابک (۱۳٨۵). «حکمت گمشدة مغانی»، زائر شرق، مجموعه مقالات بزرگ‌داشت یک‌صدمین سال تولد هانری کربن، گردآوری و تدوین شهرام پازوکی، تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

فارابی، ابونصر محمد (۱۳۸۹). احصاءالعلوم، ترجمۀ حسین خدیوجم، تهران: علمی فرهنگی.

قیّم، عبدالنبی (۱۳۸٩). فرهنگ معاصر عربی فارسی، تهران: فرهنگ معاصر.

گلشنی، عبدالکریم (۱۳۵۴). «سیبویه و مستشرقین»، ۲۵ مقالۀ تحقیقی فارسی دربارة سیبویه، به اهتمام محمدحسین اسکندری، شیراز: دانشگاه شیراز.

مجتبایی، فتح‌الله (۱۳۸۳). نحو هندی و نحو عربی، تهران: کارنامه.

منفرد، مهدی (۱۳٨٩). زمان در فلسفة صدرالمتألهین و سنت آگوستین، قم: مؤسسة بوستان کتاب.

 

Bohas, G., J-P Guillaume, and D.E. Kouloughli (2006). The Arabic Linguistic Tradition, Originally Published by Routledge in 1990, Reprinted in Washington D.C: Georgetown University Press.

Carter, M.G. (2004). Sibawayhi, London: Oxford Center for Islamic Studies.

Encyclopedia Britannica (1911). 11th edition, Cambridge University Press,

Halliday, M.A.K. and Ch. Matthiessen (2004). An Introduction to Functional Grammar, (3rd edition), London: Arnold.

Sara, Solomon S.J. (2003). ‘Sibawayhi's Al-Kitab Chapter 1-6’, Journal of Arabic Linguistics Tradition (JALT), Georgetown University, http://www.Jalt.net.