تصویرگونگی ساخت‌های سببی در زبان فارسی: اصل فاصله

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار/ علوم انسانی، بنیاد دانش‌نامه‌نگاری ایران

چکیده

مطالعات گستردۀ انجام‌شده در سه دهة اخیر نشان می‌دهد که ساختار واژی ـ نحوی ساخت‌های سببی در زبان‌های مختلف منعکس‌کنندة ادراک انسان از چگونگی رابطة سبب و نتیجه در رویدادهای جهان خارج است. در این پژوهش، پس از پرداختن به مفاهیم اصلی، ارکان و انواع ساخت‌های سببی (واژگانی، صرفی و مرکب)، در چهارچوب یافته‌های کامری (1989)، دیکسون (2000)، و هایمن (1983)، (اصل تصویرگونگی فاصله)، با استناد به شواهد و داده‌هایی از انواع ساخت‌های سببی فارسی، نشان داده شده است که: در انواع ساخت‌های سببی فارسی، فاصلة صوری ـ موجود بین عناصر در ساختار صوری ـ منعکس‌کنندة فاصلة مفهومی ـ موجود بین عناصر مفهومی مربوطه ـ است. نتایج این پژوهش اولاً مبیّن انگیختگی (تصویرگونگی) این گونه ساخت‌ها در زبان فارسی است؛ و ثانیاً مؤید جهانی‌بودن مبانی نظری زبان‌شناسی شناختی ـ نقش‌گرا می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Iconicity of Persian Causative Constructions: Distance Principle

نویسنده [English]

  • Gholamreza Mohyeddin Qomshei
Assistant Professor
چکیده [English]

Studies over the last three decades on the morpho-syntactic structure and semantic
properties of causatives in different languages have revealed that the formal structure
of causatives reflects man's conceptualization of causing and caused events in real
world. This study begins with a review of basic concepts, elements, relations and types
of causative constructions. A set of evidence and data on Persian causatives are studied
in the frameworks proposed by Comrie (1983), Dixon (2000), and Haiman (1983).
The results show that in Persian causatives, the formal distance between linguistic
forms correlates with the conceptual distance between their conceptual counterparts.
This reveals the iconicity of causative constructions in Persian.

کلیدواژه‌ها [English]

  • causative construction
  • causing event (cause)
  • caused event (effect)
  • causer
  • lexical causative
دبیرمقدم، محمد (1367). «ساخت‌های سببی در زبان فارسی»، مجلة زبان‌شناسی، س 5، ش 1.

شریفی مقدم، آزاده (1385). «پژوهشی پیرامون تصویرگونگی در واژگان و عناصر صرفی ـ نحوی زبان فارسی»، رسالة دکتری، تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.

غنی‌آبادی، سعید (1375). «رابطۀ بین صورت و نقش در نحو و ساخت واژة زبان فارسی»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.

همایون، همادخت (1379). واژه‌نامۀ زبانشناسی و علوم وابسته، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

Comrie, B. (1981). Language Typology and Linguistic Universals, Chapters 2,4. Chicago: The University of Chicago Press.

Comrie B. (1985). ‘Causative Verb Formation and Other Verb-deriving Morphology’, in Timoty Shopen (ed.), Language Typology and Syntactic Description, Vol. III, Cambridge: Cambridge University Press.

Comrie, B. (1989). Language Universals and Linguistic Typology, Oxford: Brazil Blackwell.

De Cupere, L. (2008). Limiting the Iconic: From the Metatheoretical Foundations to the Creative Possibilities of Iconicity in Language, Amsterdam: John Benjamins.

Dixon, R.M.W. (2000). ‘A Typology of Causatives: Form, Syntax and Meaning’, in Dixon and Aikhenvald (eds.), Cambridge CPU.

Fischer, Olga. (1997). ‘Iconicity in Language and Literature, Language Innovation and Language Change’, Neuphilologische Mitteilungen, 98.

Fischer, O. and M. Nanny (eds.) (1999). ‘Iconicity as a Creative Force in Language Use’, in Nanny, M. and O. Fischer (eds.), Form Miming Meaning, Amsterdam: John Benjamins.

Fischer, O. and M. Nanny (eds.) (2001). The Motivated Sign Iconicity in Language and Literature 2, Amsterdam: John Benjamins.

Givon, T. (1980). ‘The Binding Hierarchy and Typology of Complements’, Studies in Languge, 4.

Haiman, J. (ed.) (1985 a). Iconicity in Syntax, Amsterdam: Benjamins.

Haiman, J. (1985 b). Natural Syntax: Iconicity and Erosion, Cambridge: Cambridge University Press.

Haiman, J. (1983). ‘Iconic and Economic Motivation’, Language, 59(41).

Hollmann, W. (2003). Synchrony and Diachrony of English Periprasic Causatives: A Cognitive Perspective, phD Dissertation, University of Manchester.

Hollmann, W. (2005). The Iconicity of Infinitival Complementation in Present-day English Causatives, in Outside-in Inside-out, C. Maeder, O. Fischer and W. J. Herlofsky (eds.), Amsterdam: John Benjamins.

Kulikov, Leonid (1993). ‘The Second Causative a Typological Sketch’, in B. Comrie and M. Polinsky (eds.), Causatives and Transitivity, Amsterdam: John Benjamins.

Ritter, E. and S.T. Rosen (1993). ‘Deriving Causation’, Natural Language Linguistic Theory, 11.

Shibatani, Masayoshi (1975). A Linguistic Study of Causative Constructions, (Syntax and Semantics, New York: Academic Press.

Shibatani, Masayoshi (1976). ‘The Grammar of Causative Constructions: A Conspectus’, in The Grammar of Causative Constructions, M. Shibatani (ed.), New York, NY: Academic Press.

Shibatani, Masayoshi (2001). The Grammar of Causation and Interpersonal Manipulation, Amsterdam: John Benjamins.

Shibatani, M. and P. Pardishi (2002). ‘The Causative Continuum’, in The Grammar of Causation and Interpersonal Manipulation, Amsterdam: John Benjamins.

Talmy, Leonard (1976). ‘Semantic Causative Types’, in M. Shibatani (ed.), Syntax and Semantics 6: The Grammar of Causative Constructions, New York: Academic Pess.