پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 . علمی-پژوهشی آرایه‌های ادبی در اشعار مانویان ایرانی زبان . آذرانداز عباس پژوهش‌گر دانشگاه شهید باهنر کرمان 21 09 2015 6 11 1 26 06 06 2015 19 07 2015 Copyright © 2015, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2015 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_1904.html

بخش زیادی از اشعار دورۀ میانۀ ایران را مانویان پارسی، پارتی و سغدی زبان سروده اند. این اشعار یا ستایشی و آیینی اند؛ یا سرودهایی عرفانی که سرگذشت غریبانۀ نور را در زندان ماده روایت می کنند. سرودهای اخیر چون با انسان پیوند بیشتری دارند، عنصر عاطفه و خیال در آنها آشکارتر است و هنر سخنوری شاعران مانوی را در آنها بهتر می توان دید. در این اشعار از صنایع ادبی در هر دو حوزۀ بدیع لفظی و معنایی استفادۀ چشمگیر شده است، که گذشته از آرایه­هایی که وجودشان از هر شعری انتظار می­رود و در ذات شعر است، نمونه­هایی می­توان یافت که حتی با تعریفات کتب بلاغی دورۀ اسلامی، که گاه در تقسیمات هر مقولۀ بدیعی راه افراط پیموده­اند سازگار است. آرایه های ادبی در سرودهای مانوی ایرانی به دو گروه موسیقی اصوات (بدیع لفظی) و موسیقی معنوی (بدیع معنوی) قابل تقسیم است؛ در زمینۀ بدیع لفظی آرایۀ تکرار (تکرار واژه، جمله و واج)، و در زمینۀ بدیع معنوی از آرایه هایی چون تضاد، ایهام و التفات استفاده شده است. در این مقاله چگونگی استفاده شاعران مانوی از آرایه های ادبی در سرودهای بازمانده به زبان های فارسی میانه، پارتی و سغدی با ذکر نمونه نشان داده شده است.

 سرودهای مانوی آرایه‌های ادبی بدیع لفظی بدیع معنوی اسماعیل‌پور، ابوالقاسم (1385). سرودهای روشنایی، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی و نشر اسطوره. آذرانداز، عباس (1392). «عناصر ایرانی و غیرایرانی در شعر مانوی»، مجلۀ مطالعات ایرانی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، س 12، ش 24. خالقی مطلق، جلال (1372). «حماسه‌‌سرای باستان»، در گل‌رنج‌های کهن، تهران: نشر مرکز. داد، سیما (1378). فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: مروارید. زرشناس، زهره و عباس آذرانداز (1392). «جلوه‌‌های بلاغت در دو سرود منسوب به مانی»، دوفصل‌نامة زبان‌شناخت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، س3، ش 5. سنایی، مجدود بن آدم (1372). تازیانه‌‌های سلوک، گزینش محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: آگاه. شفیعی کدکنی، محمدرضا (1376). موسیقی شعر، تهران: آگاه. لازار، ژیلبر (1375). «وزن شعر پارتی»، ترجمۀ م. میثمی، در فصل‌نامۀ فرهنگ، 1 (پیاپی 17)، بهار، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. وحیدیان کامیار، تقی (1379). بدیع از دیدگاه زیبایی‌‌شناسی، تهران: دوستان. Boyce, M. (1954). The Manichaean Hymn-Cycles in Parthian, London: Oxford University Press. Boyce, M. (1975). A Reader in Manichaean Middle Persian and Parthian (Acta Iranica 9), Téhéran-Liège: Leiden. Henning, W. B. (1933). “A Pahlavi Poem”, Acta Iranica VI (selected papers), Leiden. Henning, W. B. (1977). “Disintegration of the Avestic Studies”, Acta Iranica, VI (selected papers), Leiden. Hintze, A. (2002). “On the Literary Structure of the Older Avesta”, London: Bullten of the School of Oriental and African Studie. Mackenzie, D. N. (1985). “Two Sogdian Hwydgm`n Fragmants”, Papers in Honour of prof. M. Boyce, II, Acta Iranica 25, Leiden. Sundermann, Werner. (1990). The Manichaeam Hymncycles Huyadagmān and Angad rōšnān in Parthian and Sogdian, London. Watkins, C. (1995). How to Kill a Dragon. Aspects of Indo-European Poetics, New York: Oxford University Press. West, M. L. (2007). Indo-European Poetry and Myth. New York: Oxford University Press.
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 . علمی-پژوهشی سازوکارهای شناختی و نقش آنها در مفهوم سازیِ دعا . پورابراهیم شیرین استادیار گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه پیام نور 21 09 2015 6 11 25 44 31 03 2015 11 07 2015 Copyright © 2015, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2015 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_1905.html

درمعنی‌شناسی شناختی، منظور از سازوکا‌رهای شناختی ابزارهای شناختی مثل مجازهای مفهومی، استعاره‌های مفهومی و تصویری، و طرحواره‌های تصویری هستند که در سازماندهی ودرک مفاهیم انتزاعی در ذهن انسان نقش دارند. هدف مقاله حاضر، بررسی نمونه‌هایی از این سازوکارهای شناختی است که در دعای امام سجاد علیه السلام در صحیفة سجادیه به کار‌رفته‌است. سؤالی که مقاله حاضر این است که این سازوکارهای شناختی در مفهوم‌سازی مضامین و درک مفاهیم انتزاعی دعا چه نقشی دارند. از سوی دیگر، کدام شاخص‌های شناختی، زبان دعا را از زبان عادی متمایز می‌کند؟ نتایج تحلیل نشان می‌دهد مضامین دینی موجود در این ادعیه، علاوه بر مفاهیم حقیقی، از مفاهیم انتزاعی ساخته شده‌اند که به کمک سازوکارهای شناختی استعاره، مجاز، تصویرسازی و طرحواره‌های تصویری ساختارمند می‌شوند و درک آنها تسهیل می‌شود. همچنین، زبان دعا، از نظر نوع سازوکارهای شناختی به زبان عادی نزدیک است اما از جهاتی شاهد جنبه‌های ادبی در این مفهوم‌سازی‌ها می‌باشیم. 

 سازوکارهای شناختی استعارة مفهومی مجاز مفهومی استعارة تصویری طرحوارة تصویری زبان دعا زبان ادبی تجلیل، جلیل (1384). «نیایش دوم صحیفة سجادیه و تلمیحات قرآنی و نکات بلاغی آن»، سفینه، س 3، ش 9. خانجانی، علی اوسط (1384). «شکوه تعبیر و صحیفة سجادیه»، اندیشة دینی، س 5، ش 15. سلمان‌پور، محمدجواد (1384). «تحلیل زبان دعا»، اندیشة دینی، س 5، ش 15. صفوی، کورش (1383). درآمدی بر معنی‌شناسی، تهران: سورة مهر. مظفری، صدیقه و سیدمحمدرضا ابن الرسول (1387). «آرایه‌های بدیعی در صحیفة سجادیه»، کاوش‌نامه، س 9، ش 17. میرقادری، سیدفضل‌الله (1384). «ادبیات سخنان امام سجّاد علیه‌السلام و صحیفة سجادیه»، اندیشة دینی، س 5، ش 15. Deignan, A. (2005). Metaphor and Corpus Linguistics, Amsterdam: John Benjamins Publishing Company. Hampe, B. (2005). “From Perception to Meaning: Image Schemas in Cognitive Linguistics”, Cognitive Linguistic Research 29, Mouton de Gruyter Press. Kövecses, Z. (2003). Metaphor and Emotion: Language, Culture, and Body in Human Feeling, Cambridge: Cambridge University Press. Kövecses, Z. (2005). Metaphor in Culture: Universality and Variation, Cambridge: Cambridge University Press. Kövecses, Z. (2010). Metaphor: A Practical Introduction, London: Oxford University Press. Lakoff, G. and M. Johnson (1980). Metaphors We Live By, Chicago University Press.
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 . علمی-پژوهشی rēž- و nam- دو فعل غیرشخصی در زبان سغدی . جلالیان چالشتری محمّدحسن استادیارگروه فرهنگ و زبانهای باستانی دانشگاه تبریز 21 09 2015 6 11 45 60 10 07 2015 22 08 2015 Copyright © 2015, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2015 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_1906.html

فعل غیرشخصی فعلی است که به صورت سوّم شخص مفرد صرف می‌شود و فاعل منطقی آن حالت غیر فاعلی دارد. این گونه افعال غالباً در بر دارندة معانی تجارب فیزیکی، ذهنی و ادراکی هستند که بر فاعل منطقی حادث می‌شوند و خارج از کنترل و ارادة  او هستند. این فاعل منطقی که همیشه جاندار است تجربه‌گر نامیده می‌شود. عنصر دیگری که در جملات غیرشخصی ظاهر می‌شود منشأ بروز واقعه یا تجربه است و حضور آن در جمله بستگی به معنای فعل دارد. در زبان سغدی در کنار برخی از افعال وجهیِ این زبان که با تعریف افعال غیرشخصی سازگارند دو فعل دیگر نیز صرف غیرشخصی دارند. این دو فعل rēž- و nam-  هستند. rēž- ظاهراً در تمامی نمونه‌های موجود و nam- تنها یک بار به صورت غیرشخصی صرف شده‌ است. بررسی و تحلیل این دو فعل موضوع این نوشتار است.

 فعل غیرشخصی تجربه‌گر سبب پسند آمدن پذیرفتن آرزو کردن احمدی گیوی، حسن (1380). دستور تاریخی فعل، تهران، نشر قطره. خواجوی کرمانی (1369). دیوان اشعار، به اهتمام و تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران: پاژنگ. رودکی سمرقندی، ابوجعفر (1385). دیوان، بر اساس نسخة سعید نفیسی و ی. براگینسکی، تهران: مؤسسة انتشارات آگاه. سعدی (1386). کلیات سعدی، بر اساس تصحیح محمدعلی فروغی، تهران: پارسه. عراقی، فخرالدین (1382). کلیات، به تصحیح و توضیح نسرین محتشم (خزایی)، تهران: زوار. فخر روحانی، محمدرضا (1380). «ساخت‌های غیرشخصی با شواهدی از گویش مازندرانی»، فرهنگ، ش 37 و 38. فردوسی، ابوالقاسم (1386). شاهنامه، به‌کوشش جلال خالقی مطلق، دفتر پنجم، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. گلچین عارفی، مائده (1390). «بررسی ساخت غیرشخصی در زبان فارسی»، دستور، ویژه‌نامة نامۀ فرهنگستان، ش 7. مسعود سعد سلمان (1364). دیوان، به تصحیح و اهتمام مهدی نوریان، ج 1، تهران: کمال. مولانا، جلال‌الدین محمد (1363). کلیات شمس یا دیوان کبیر، با تصحیحات و حواشی بدیع‌الزمان فروزانفر، جزء هشتم، تهران: امیرکبیر. نظامی گنجه‌ای (1380). هفت پیکر، با تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی، به‌کوشش سعید حمیدیان، تهران: نشر قطره. واحدی لنگرودی، محمدمهدی (1385). «بررسی ساخت‌های غیرشخصی (قالبی) در چهار گونة زبانی»، دستور، ویژه‌نامة نامۀ فرهنگستان، ش 2. واحدی لنگرودی، محمدمهدی و آرزو نجفیان (1382). «دسته‌بندی ساخت‌های غیرشخصی در زبان فارسی»، رشد آموزش زبان و ادب فارسی، ش 67. Anderson, J. M. (1986). “A Note on Old English Impersonals”, Journal of Linguistics 22. Benveniste, E. (1929). Essai de Grammaire Sogdienne, Deuxieme Partie, Morphologie, Syntaxe et Glossaire, Paris: Librairie Orientaliste Paul Geuthner. Benveniste, E. (1940). Textes Sogdiens, Edités, Traduits et Commenté, Paris: Librairie Orientaliste Paul Geuthner. Benveniste, E. (1946). Vessantara Jātaka, Texte Sogdien Édité, Traduit et Commenté. Paris: Librairie Orientaliste Paul Geuthner. Benveniste, E. (1967). “Le Verbe Iranien nam-en Sogdien”, BSOAS 30. Bussmann, H. (2006). Routledge Dictionary of Language and Linguistics, tr. by Gregory Trauth and Kerstin Kazzazi, London-New York. Cheung, J. (2007). Etymological Dictionary of the Iranian Verb, Leiden.Boston, Brill. Denison, D. (1990). “The Old English Impersonal Reviwed”, Papers of the 5th International conference on English Historical Linguistics, eds. S. Adamson, V. A. Law, N. Vincent and S. Wright. Amsterdam, John Benjamins. Fischer, O. C. M. and F. C. van der Leek (1983). “The Demise of Old English Impersonal Construction”, Journal of Linguistics 19. Fischer, O., A. van Kemenade, W. Koopman and W. van der Wurff (2004). The Syntax of Early English, Cambridge: Cambridge University Press. Gershevitch, I. (1954). A Grammar of Manichean Sogdian, Oxford, Basil Blackwell. Gharib, B. (1965). Analysis of the Verbal System in the Sogdian Languages, Ph.D. Dissertation, University of Pennsylvania. Ann Arbor, Michigan, University microfilms, InC. Henning, W. B. (1937). Ein manichäisches Bet-und Beichtbuch, Berlin: Verlag der Akademie der Wissenschaften. Henning, W. B. (1944). “The Murder of the Magi”, Jornal of the Royal Asitic Society. Hogg, R. (2002). An Introduction to Old English, Edinburgh: Edinburgh University Press. Ishakov, M. M. (1977). Glagol v Sogdijskom Jazike (Dokumenty s Gory Mug), Taškent: Izdatel'ctvo Fan Uzbekskoy SSR. Jahani, C., S. Axenov, and B. Barjasteh Delforooz (2010). “Impersonal Constructions in Balochi”, Orientalia Suecana, Vol. 59. Livšic, V. A and A. L. Hromov (1981). “Sogdijskj Jazyk”, Osnovy II. Livšic, V. A. (1962). Sogdijskie dokumenty s Gory Mug II; Juridičeskie Dokumenty i Pis’ma, Moskova: Iedatel’stvo Vostočnoy literaturɨ. Livšic, V. A. (2008). Sogdiyskij Epigrafika Sryedney Azii I Semirečɨya, Sankt-Pyetyerburg, Filologičeskiy Fakul’tet Sankt-Pyetyerburgkogo Universiteta. Mackenzie, D. N. (1970). The “Sūtra of the Causes and Effects of Actions” in Sogdian, London: Oxford University Press. Matsuzaki, T. (2008). “Prominence Theory: An Approach to the Impersonal-to-Personal Shift in OE and ME”, Journal of Chikushi Jogakuen University and Jounior College. McKeown, JC (2010). Classical Latin, Indianapolis/ Cambridge: Hackett Publishing Company, Inc. Shokri, G. (2010). “Impersonal Constructions in Mazandarani”, Orientalia Suecana, Vol. 59. Sims-Williams, N. (1985). The Christian Sogdian Manuscript C 2 (BTT 12), Berlin: Akademie-Verlag. Sims-Williams, N. (1989). “Sogdian”, Compendium Linguarum Iranicarum, ed.                Rüdiger Schmitt, Wiesbaden, Dr. Ludwig Reichert Verlag. Sims-Williams, N. and Desmond Durkin-Meisterernst (2012). Dictionary of Manichaean Sogdian and Bactrian, Turnhout, Brepols. Vydrin, A. (2013). “Impersonal in Ossetic towards a Typology of Impersonal in Iranian”, Fifth International Conference on Iranian Linguistics, 24–26 August 2013, Department of General Linguistics University of Bamberg. Yakubovich, I. (2006). “Marriage Sogdian Style”, Iranistik in Europa- Gestern, Heute, Morgen, eds. H. Eichner, B. G. Fragner, V. Sadovski, and R. Schmitt, Wien, Verlag der Österreischen Akademie der Wissenschaften. Yoshida, Y. (2009). “Sogdian”, The Iranian Languages, ed. Gernot Windfuhr, London and New York: Routlege Language Family Series.
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 . علمی-پژوهشی دیسک مفرغی کتیبه‌دار افسار اسب اورارتویی در موزة باستان‌شناسی آذربایجان شرقی . دارا مریم پژوهشکده زبان‌‌شناسی، متون و کتیبه‌‌ها 21 09 2015 6 11 61 78 30 05 2015 18 07 2015 Copyright © 2015, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2015 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_1907.html

. 

 آرگیشتی اول اورارتو دیسک تبریز پلاک پیوتروفسکی، بوریس (1348). اورارتو، ترجمۀ عنایت ا... رضا، تهران: بنیاد فرهنگ ایران. پیوتروفسکی، بوریس و حمید خطیب ‌‌شهیدی (1383). تمدن اورارتو (بخش اول: پادشاهی وان اورارتو)، ترجمۀ حمید خطیب شهیدی، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، پژوهشکدۀ باستان‌‌شناسی. تالبوت، رایس تامارا (1389). هنرهای باستانی آسیای مرکزی، تهران: گستره. رئیس‌‌نیا، رحیم (1379). آذربایجان در سیر تاریخ، ج 1، تهران: مبنا. کلایس، ولفرام (1388). «آذربایجان»، باستان‌‌شناسی آذربایجان (از دورۀ اورارتو تا شروع اشکانی)، ترجمۀ محمد فیض‌‌خواه و صمد علیون، تبریز: اختر. ماسکارلا، اسکار وایت (1387). برنز و آهن‌‌های حسنلو، ترجمة علی صدرایی و صمد علیون، آذربایجان غربی: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان غربی و انتشارات گنجینة هنر. مایر، والتر (1388). متن و ترجمۀ گزارش لشکرکشی سارگون به اورارتو در سال 714 پ.م، ترجمۀ فرامرز نجد سمیعی، آذربایجان غربی: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و گنجینۀ هنر. مدودسکایا، یانا (1388)، «پایان حضور اورارتوها در حوضۀ دریاچۀ ارومیه»، باستان‌‌شناسی آذربایجان (از دورۀ اورارتو تا شروع اشکانی)،ترجمۀ محمد فیض‌‌خواه و صمد علیون، تبریز: اختر. ملازاده، کاظم (1383). «باستان‌‌شناسی و جغرافیای تاریخی پادشاهی مانا»، رسالة دکتری، دانشگاه تربیت مدرس. میلیکشویلی، گئورکی (1387). زبان اورارتو، ترجمۀ حمیده بحرانیان، تهران: مؤسسة فرهنگی و انتشاراتی پازینه. وینتر، آیرین (1387). «جام زرین حسنلو: سی سال بعد»، مجموعه مقالات جام زرین حسنلو، ترجمۀ علی صدرایی و صمد علیون، ج 1، آذربایجان غربی: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان غربی. Azarpay, G. (1968).Urartian art and artifacts, Berkeley and Los Angeles: University of California Press. Belli, O. (1983). “Van’da (Tušpa) bulunanUrartukrallarinaaitçiviyazilizirhgöğüslükleri”, AnAr. Belli, O. (1991a). “Inscribed metal objects”, Urartu: a metalworking center in the first millennium B. C. E, (The Israel Museum, Jerusalem), May 28-October 1991, R. Merhav (ed.), Jerusalem. Belli, O. (1991b). “Ore deposits and mining in eastern Anatolia in the Urartian period: silver, copper and Iron”, Urartu: a metalworking center in the first millennium B.C.E, (The Israel Museum, Jerusalem), May 28 - October 1991, R. Merhav (ed.), Jerusalem. Belli, O. (1993). “Der beschriftetBronzehelm des KönigsMenuaaus der FestungBurmageçitbei Tunceli”, Aspects of Art and Iconography: Anatolia and its Neighbors. Studies in Honor of NimetÖzgüç, M. J. Mellink and E. Porada and T. Özgüc (eds.), Ankara. Belli, O. (2003-2004a). “Historical development of the kingdom of Urartu”, Urartu: war and aesthetics, Istanbul: Yapi Kredi Cultural Activities. Belli, O. (2003-2004b). “Research into the history of Urartu”, Urartu: Savaş ve estetik (Urartu: War and Aesthetics), Istanbul: Yapi Kredi Cultural Activities. Benedict, W. C. (1960). “Urartians and Hurrians”, JAOS. Biscione, R. (2009). Proposal of archaeological research programs in Iran, 1. Azerbaijan (The South-Eastern and Eastern borders of the Urartian Kingdom in Iran, Rome: Istituto di Studi Sulle Civilta ‘Dell’ Egeo edel Vicino Oriente. Black, J. and A. Green (1992).Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia, London: British Museum Press. Dinҫol, A. M. and B. Dinҫol (2003-2004). “Metal artifacts and weapons with cuneiform inscriptions”, Urartu: Savaşveestetik (Urartu: War and Aesthetics), Istanbul: YapiKredi Cultural Activities. Fournet, A. (2011). “About some features of loanwords in Hurrian”, Aramazd, Yerevan: Association for Near Eastern and Caucasian Studies. Ghrishman, R. (1964). “Deux oeilléres en bronze des rois d’Urartu”, Artibus Asiae 27. Katzner, K. (1975). The languages of the world, London and Henley: Routledge and Kegan Paul. Kellner, H-J. (1991). “Votive plaques”, Urartu: a metalworking center in the first millennium B.C.E, (The Israel Museum, Jerusalem), May 28 - October 1991, R. Merhav (ed.), Jerusalem. Kroll, S. (2011). “Urartian cities in Iran”, Urartu (Transformation in the east), Kemalettin Kӧroglu & Erkan Konyar (eds.), Istanbul: Yapi Kredi Yayinlan. Luckenbill, D. D. (1927).Ancient records of Assyria and Babylonia, vol. 2, Chicago: The University of Chicago Press. Moorey, P. R. S. (1971).Catalogue of the ancient Persian bronzes in the Ashmolean Museum, Oxford. Movsisyan, A. (2006).The writing culture of pre-Christian Armenia, Yerevan: Yerevan University Publishers. Piotrovskij, B. B. (1952). Rezul’tatyraskopok 1949-1950 gg., Erevan. Piotrovskij, B. B. (1955). Karmir-blur III.Rezul’tatyraskopok 1951-1953gg., Erevan. Ruder, A. and Merhav, R. (1991). “Technologies of production of metal artifacts in the Urartu culture”, Urartu: a metalworking center in the first millennium B.C.E, (The Israel Museum, Jerusalem), May 28 - October 1991, R. Merhav (ed.), Jerusalem, 333-353. Salvini, M. (1991). “Historical introduction”, Urartu: a metalworking center in the first millennium B.C.E, (The Israel Museum, Jerusalem), May 28 - October 1991, R. Merhav (ed.), Jerusalem. Salvini, M. (2002). “Nel regno di Urartu”, in De Agostini Rizzoli Periodici, Archeo (Esclusiva mondiale I’Eldorado rivelato speciale la vera storia dell’ Urartu), Anno XVIII, No.2 (204), Febbraio, 57-90. Salvini, M. (2008).Corpus deiTestiUrartei, vol. I and III, Roma: CNR. Salvini, M. (2012).Corpus deiTestiUrartei, vol. IV, Roma: CNR. Seidl, U. (1991). “Chariot and horse fittings: Horse trappings”, Urartu: a metalworking center in the first millennium B.C.E, (The Israel Museum, Jerusalem), May 28 - October 1991, R. Merhav (ed.), Jerusalem. Seidl, U. (2004).BronzekunstUrartus, Mains. Wartke, R. B. (1991). “Production of iron artifacts”, Urartu: a metalworking center in the first millennium B.C.E, (The Israel Museum, Jerusalem), May 28-October 1991, R. Merhav (ed.), Jerusalem. Wilhelm, G. (2002). “Urartian”, The Cambridge encyclopedia of the World’s ancient languages, Cambridge. Zimansky, P. (1995). “Urartian material cultures as state assemblage: An anomaly in the archaeology of empire”, Bulletin of the American School of Oriental Research 299/300, The archaeology of Empire in Ancient Anatolia, Aug-Nov, American School of Oriental Research.
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 . علمی-پژوهشی بررسی سلسله‌مراتب نشانداری در صرف اسم و ضمیر زبان‌های ایرانی نو شمال غربی . راسخ مهند محمد استاد گروه زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه بوعلی سینا محمدی راد مسعود دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی، دانشگاه بوعلی سینا 21 09 2015 6 11 79 112 19 05 2015 07 06 2015 Copyright © 2015, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2015 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_1908.html

در این مقاله قصد داریم به بررسی نشانداری در صرف اسم و ضمیر زبان­های ایرانی نو شمال غربی از منظری درزمانی براساساصل کاستن صورت­ها (هاوکینز 2004) بپردازیم. طبق این اصل صورت­های نشاندار پایین­ترین مرتبه و صورت­های بی­نشان بالاترین مرتبه را در سلسله­مراتب­ کاربردبنیاد دارند. ترتیب مقولات در  سلسله­مراتب کاربردبنیاد بر اساس بسامد وقوع آنها در زبان­ها است و دلیل این بسامدهای گوناگون را می­توان به دلایل ارتباطی، پیچیدگی و وقوع نابرابر عناصر زبانی در محیط اجتماعی نسبت داد.در این مقاله نشان داده­ایم تغییرات نشانداری در سلسله­مراتب­ شمار و جنس در صرف اسم و ضمیر زبان­های مورد مطالعه، طبق اصل کاستن صورت­ها و پیش­بینی­های آن است و در سلسله­مراتب حالت استثنائاتی وجود دارد که مطابق پیش­بینی­های این اصل نیست.

 شمار حالت جنس دستوری اصل کاستن صورت‌ها پیش‌بینی فهرست صرفی پیش‌بینیتمایزهای کاهنده رضایی باغ بیدی، حسن (1381). دستور زبان پارتی (پهلوی اشکانی)، تهران: نشر آثار. رضایی باغ بیدی، حسن (1388). تاریخ زبان‌‌های ایرانی، تهران: مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی. Arkadiev, P. (2004). “Two-term Case System in the Indo-Iranian Languages: a Typological Perspective”, Paper held at LECNA 2, 11-14.05.2004, State University of Kazan, Tataristan. Axenov, S. (2006). The Balochi Language of Turkmenistan.a Corpus-based Grammatical Description, Uppsala Universitet: Acta Universitatis Upsaliensis. Croft, W. (2003). Typology and Universals, 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press. Dabir-Moghaddam, M. (2006). “Internal and External Forces in Typology: Evidence from Iranian Languages”, Journal of Universal Language, Vol. 7. Greenberg, M. (1963). “Some Universals of Grammar with Particular Reference to the Order of Meaningful Elements”, in J. Greenberg (ed.), Universals of Language 73-113, Cambridge: MIT Press. Haig, G. (2000). “The Gender System in the Kurdish L: anguage: Structural and Socioliguistic Aspects”, Workshop on Work in Progress: Kurdish Gender Studies, Katzow, 23-25.09.2000. Haig, G. (2008). Alignment Change in Iranian Languages: A Construction Grammar Approach, Empirical Approahes to Language Typology [EALT] 37, Berlin: Mouton de Gruyter. Haspelamath, M. (2006). Against Markesness (and what to replace it with). Journal of Linguistics. 42. Hawkins, J. A. (1990). “A Parsing Theory of Word Order Universals”, Linguistic enquiry, Vol. 21, No. 2, MIT press. Hawkins, J. A. (2004). Efficiency and Complexity in Grammars, Oxford: Oxford University Press. Hawkins, J. A. (2012). “Patterns of Asymmetry in Argument Structure Across Languages”, in Suihkonen, Pirkko, Bernard Comrie and Valery Solovyev (eds.), Argument Structure and Grammatical Relations: A crosslinguistic Typology. xv, 406 pp. Jahani, C (2003). “The Case System in Iranian Baalochi in a Contact Linguistic Perspective”, in The Baloch and Their Neighbours. Ethnic and Linguistic Contact in Balochistan in Historical and Modern Times, ed. Carnia Jahani and Agnes Korn. Wiesbaden: Reeichert. Jackson, A. V. W. (1982). An Avesta Grammar in Comparison with Sanskrit, Stuttgart. MacKenzie, D. N. (1966).The Dialect of Awroman (Hawrāmānī luhōn), kobenhaven: Det Kongelige Danske vid῀enskabernes Selskab. Paul, D. (2011). “A Comparative Dialectal Description of Iranian Taleshi”, Ph.D.dissertation, University of Manchester. Paul, L. (2009). “Zazaki”, In G. Windfuhr (ed.), The Iraninan Languages. London & New York: Routledge. Rastorgueva, V. S. et al. (2012). The Gilaki Languge English, Translation, editing and expanded content by Ronald M. Lockwood.Acta Universitatis Upsaliensis. Studia Iranica Upsaliensia. Skjaervø, P. O. (2002). An Introduction to Old Persian, M anuscript vailable online at: http:// www.fas.harvard.ed/ Iranian./avesta/avestancomplete.pdf. Skjaervø, P. O. (2007). “Avestan and Old Persian Morphology”, in: Alan S. Kaye (ed.), Morphologies of Asia and A frica, 2: 853-939. Winona Lake, Ind.: Eisenbrauns. Skjærvø, P. O. (2009). “Middle West Iranian”, In G. Windfuhr (ed.), The Iraninan Languages, London & New York: Routledge. Stilo, D. L. (1992). “Gilan X. Languges”, in Encyclopedia Iranica, edited by Ehsan Yarshater, NewYork: Bibliotheca Persica Press. Stilo, D. L. (2008). “Case in Iranian: From Reduction and Loss to Innovation and Renewal”, In: A. Malcchukov and A. J. Spencer, eds. The Oxford Handbook on Case, Oxford University Press. Stilo, D. (2009). “Provincial Dialects”, in Encyclopedia Iranica, Vol. XIV. Thackston, W. M. (2006). Kurmanji Kurdish, A Reference Grammar with Selected Readings, unpublished, available at http://www.fas.harvard.edu/~iranian. (last accessed .10 September 2014) Todd, Terry L. (1985). “AGgrammar of Dimlī (also known as Zaza)”, Ph.D. dissertation, University of Michigan, Ann Arbor. Windfuhr, G. (2009). The Iranian Languages, Routledge. Yar-Shater, Ehsan (1969). A Grammar of Southern Tati Dialects, Mouton, The Hague, Paris.
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 . علمی-پژوهشی گروه‌های حرف اضافه‌ای در زبان فارسی:یک بررسی نقشگرا . رضایی والی دانشیار زبانشناسی دانشگاه اصفهان سعیدی همایون کارشناس ارشد آزفا دانشگاه اصفهان 21 09 2015 6 11 113 135 11 05 2015 09 07 2015 Copyright © 2015, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2015 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_1909.html

گروه‌های حرف اضافه در نظریه‌پردازی‌های نحوی جایگاه خاصی را به خود اختصاص داده است. در دستور نقش و ارجاع این گروه‌ها به سه دستة افزوه، نشانگر موضوع و موضوع- افزوده تقسیم می‌شوند. دردستة اول، این گروه‌ها به عنوان ادات ایفای نقش می‌نمایند.در دستة دوم، گروه حرف اضافه یکی از موضوع‌های محمول می‌باشد. در دستة سوم، حرف اضافه، نشانگر موضوع برای محمول است اما بر معنای بند نیز می‌افزاید. نوشتار حاضر نشان می‌دهد که گروه حرف اضافه‌ای در زبان فارسی دارای کارکردهای مختلفی است و علاوه بر نقش ادات می‌تواند به منزلة نشانگر موضوع در ساخت‌های دو مفعولی و گاهی به عنوان مفعول مستقیم و برخی نقش‌های دیگر به کار رود. در این جستار گروه­های حرف اضافه­ای نشانگر موضوع با توجه به افعالی که با آنها تظاهر می یابند به ده دسته تقسیم شدند. گروه حرف اضافه­ای همراه با فعل­های ناگذر حرکتی، گروه حرف اضافه­ای مکانی و غیر مکانی همراه با فعل ربطی و گروه حرف اضافه­ای در ساختار­های فعل سبک فارسی، از دیگر مواردی می­باشد که در این پژوهش مورد بررسی قرار­گرفت.

 گروه حرف اضافه افزوده نشانگر موضوع موضوع افزوده زبان فارسی ارژنگ، غلامرضا (1374). دستور زبان فارسی امروز، تهران: قطره. باطنی، محمدرضا (1374). توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی، تهران: امیرکبیر. خیام‌پور، عبدالرسول (1384). دستور زبان فارسی، تهران: ستوده. دبیرمقدم، محمد (1388). پژوهش‌های زبان‌شناختی فارسی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی. غلامعلی‌زاده، خسرو (1374). ساخت زبان فارسی، تهران: احیای کتاب. قریب، عبدالعظیم و همکاران (1373). دستور زبان فارسی (پنج استاد)، تهران: ناهید. مشکوةالدینی، مهدی (1387). دستور زبان فارسی، واژگان و پیوندهای ساختی، تهران: سمت. وحیدیان کامیار، تقی و غلامرضا عمرانی (1379). دستور زبان فارسی، تهران: سمت. Cattell, R. (1984). Composite Predicates in English, Orlando, Florida: Academic press. Croft, W. (2001). Radical Constructron Grammar, Oxford: Oxford University Press. Dowty, D. (2003). “The Dual Analysis of Adjuncts/ Complements in Categorial Grammar”, in Evald Lang, Claudia Maienborn, and Cathry Fabricius–Hansen (eds.), Modifying Adjuncts, Berlin: Mouton De Gruyter. IbáÑez, S. (2009). “Some Functions of Prepositional Phrases in Spanish”, in L. Guerrero, S. Ibáñez, and V. Belloro (eds.), Studies in Role and Reference Grammar, Mexico: UNAM. Merlo, P. and E. Esteve Ferrer (2006). “The Notion of Argument in Prepositional Phrase Attachment”, Computational Linguistics 32(3). Pavey, E. (2010). The Structure of Language: An Introduction to Grammatical Analysis, Cambridge: Cambridge University Press. Radford, A. (1997). Syntactic Theory and the Structure of English, Cambridge: Cambridge University Press. Rezai, Vali. (2003). “A Role and Reference Grammar Analysis of Simple Sentences in Farsi” (Modern Persian), Ph.D. Dissertation, University of Isfahan. Richards, Jack et al. (1992). Dictionary of Language Teaching & Applied Linguistics, Longman Group UK Limited. Saeedi, T. Zari. )2010(. “Event Structure of Prepositional Nuclear Junctures in Persian: A Role and Reference Grammar Account”, Ph.D Dissertation. Trinity College Dublin. Schütze, C. T. (1995). “PP Attachment and Argumenthood”, MIT Working Papers in Linguistics 26. Schütze, C. T. and E. Gibson (1999). “Argumenthood and English Prepositional Phrase attachment”, Journal of Memory and Language 40. Van Valin, Robert D., Jr (2005). Exploring the Syntax-Semantics Interface, Cambridge: Cambridge University Press. Van Valin, Robert D., Jr. (2001). An Introduction to Syntax, Cambridge: Cambridge University Press. Van Valin, Robert D., Jr. and Randy J. Lapolla. (1997). Syntax: Structure, Meaning and Function, Cambridge: Cambridge University Press. VanValin, Robert D., Jr. (1991). “Functionalist Linguistic Theory and Language Acquisition”, First Language 11.
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 . علمی-پژوهشی فرایند رشد درک استعاره در کودکان 6-8 سالۀ فارسی‌زبان . رقیب‌دوست شهلا دانشیار گروه زبانشناسی، دانشگاه علامه طباطبایی صادقی شهره دانش‌جوی دکتری زبانشناسی، دانشگاه علامه طباطبایی 21 09 2015 6 11 137 160 29 04 2015 08 07 2015 Copyright © 2015, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2015 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_2080.html

پژوهش حاضر توانایی درک استعاره در کودکان فارسی‌زبان از سه گروه سنی 6، 7 و 8 سال را ارزیابی کرده‌ است. گروهی از پژوهشگران‌ معتقدند که درک استعاره در اوایل دورۀ نوجوانی صورت ‌می‌گیرد. برخی دیگر از پژوهشگران بر این عقیده‌اند که کودکان در سنین پیش از دبستان قادر به فهم مفاهیم استعاری اند. زبان‌شناسان شناختی نیز معتقدند استعاره از جنبه‌های اساسی زبان و شناخت است که به ‌صورت ذاتی و ناآگاهانه برای درک احساسات و دیگر مفاهیم ذهنی و انتزاعی به ‌کار می‌رود. به ‌منظور ارزیابی توانش استعاری کودکان، آزمونی دوگزینه‌ای شامل 36 جملۀ استعاری در قالب چهار زیرآزمون تدوین‌ و اجراگردید. بر پایۀ نتایج به ‌دست ‌آمده، کودکان در سنین پایین در درک انواع استعاره چندان توانا نیستند اما، به موازات رشد سنی، تعقلی و گسترش دانش جهان‌شناختی، تفاسیر و استنباط‌های‌ آنان از استعاره‌ها، در روندی تکوینی، متکامل‌تر و پرورده‌تر می‌گردد.

 : نظریۀ شناختی شناخت درک استعاره رشد زبان کودک فارسی‌‌زبان چوپان‌زاده، مرضیه (1384). «بررسی استعاره در گفتمان آموزشی»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی. زیگلر، رابرت و مارتا واگنر آلیبالی (1387). تفکر کودکان: روان‌شناسی رشد شناختی، ترجمه و تلخیص سیدکمال خرازی، تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی. شادمانی ‌زرنگ، فاطمه (1387). «تأثیر استعاره بر آموزش خلاقانه»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی. شریفی، شهلا و زهرا حامدی شیروان (1389). «بررسی استعاره در ادبیات کودک و نوجوان در چهارچوب زبان‌شناسی شناختی»، تفکر و کودک، س 1، ش 2. صفوی، کورش (1387). درآمدی بر معنی‌شناسی، تهران: سورة مهر. گلفام، ارسلان (1381). «زبان‌شناسی شناختی و استعاره»، فصل‌نامۀ تازه‌های علوم شناختی، ش 15. گلفام، ارسلان و فرانک رنگین‌کمان (1386). «فراگیری استعاره در کودکان پیش از دبستان»، مجموعه مقالات هفتمین همایش زبان‌شناسی ایران، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی. نیلی‌پور، رضا (1390). «پرسش‌های معرفت‌شناختی دربارۀ مبانی زیست‌شناختی زبان»، مجموعه مقالات نخستین هم‌اندیشی عصب‌شناسی زبان، به‌کوشش شهلا رقیب‌دوست، تهران: انجمن زبان‌شناسی ایران و اهورا. Asch, S. and H. Nerlove. (1960). “The Development of Double Function Terms in Children: An Exploratory Study”, in B. Kaplan and S. Wapner (eds.). Persrectives in Psychological Theory, New York: International Universities Press. Carter, B. B. (1977). “Helping Seventh Graders to Understand Figurative Expressions”, Journal of Reading, 4. Cometa, M. S. and M. E. Eson (1978). “Logical Operations and Metaphor Interpretation: A Piagetian Model”, Child Development, 49. Cunningham, J. W. (1976). “Metaphor and Reading Comprehension”, Journal of Reading Behavior, 4. Gardner, H. (1974). “Metaphors and Modalities: How Children Project Polar Adjectives onto Diverse Domains”, Child Development, 45. Gentner, D. (1977). “Children’s Performance on a Spatial Analogies Task”, Child Development, 48. Gentner, D. (1988). “Metaphor as Structure Mapping: The Relational Shift”, Child Development, 59. Glucksberg, S. and B. Kaysar (1993). “How Metaphors Work”, in A. Ortony (ed.) (2nd Ed.). Metaphor and thought (401-424), Cambridge: Cambridge University Press. Grzywna, K. (2007). “Metaphor Comprehension by Preschool Children”, M. A. thesis. University of Adama Mickiewicza. Inhelder, B. and J. Piaget (1964). The Early Growth of Logic in the Child, New York: Norton. Lakoff, G. and M. Johnson (1980). Metaphors We Live by, Chicago: University of Chicago Press. Lakoff, G. and M. Johnson (1999). Philosophy in the Flesh: The Embodied Mind and Its Challenges to Western Thought, New York: Basic books. Miller, G. A. (1993). “Images and Models, Similes and Metaphors”, In A. Ortony (ed.) (2nd ed.). Metaphor and thought (357-400), Cambridge: Cambridge University Press. Morgan, J. L. (1993). “Observations on the Pragmatics of Metaphor”, in A. Ortony (ed.) (2nd ed.). Metaphor and thought (124-134), Cambridge: Cambridge University Press. Nippold, M., L. B. Leonard, and R. Kail. (1984). “Syntactic and Conceptual Factors in Children’s Understanding of Metaphor”, Journal of Speech and Hearing Research, 27. Piaget, J. (1959). The Language and Thought of the Child, London: Routledge & Kegan Paul. Stewart, P. and E. Walker (2010). “Comprehending Metaphorical Language”, (retrieved from EBSCOhost database, date of access: 11 Dec. 2011). Vosniadou, S. (1986). “Children and Metaphors”, M. A. Thesis. University of Illinois, Urbana-Champaign: Cambribge. Vosniadou, S., A. Ortony, R. E., Reynolds, and P. T. Wilson (1984). “Sources of Difficulty in Children's Comprehension of Metaphorical Language”, Child Development, 55. Winner, E., M. Engel, and H. Gardner (1980). “Misunderstanding Metaphor: What's the Problem?”, Experimental Child Psychology, 30.
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 . علمی-پژوهشی بررسی برخی شباهت‌های فرازبانی از دیدگاه ابن خلدون و چامسکی . صیادی‌نژاد روح‌الله زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کاشان زارعی تجره عباس گروه زبان انگلیسی، دانشگاه کاشان باغ چائی طیبه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کاشان 21 09 2015 6 11 161 183 29 04 2015 10 07 2016 Copyright © 2015, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2015 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_2037.html

زبان بشر پدیده‌ای است چندان پیچیده که بررسی ماهیت واقعی آن مورد مطالعۀ متفکران در قرون مختلف بوده است. از جملۀ این متفکران، عبدالرحمن بن خلدون، دانشمند توانمند مسلمان، است که در «مقدمۀ» مشهورش، در قالب تفکرات جامعه شناختی خویش، نظریه‌‌ای باعنوان «ملکۀ زبانی» را مطرح می‌‌نماید. وی بر این باور است که کودک از توانایی فطری برای فراگیری زبان برخوردار است و این توانایی را کیفیت‌هایی تدریجی می‌‌داند که یکباره پدیدنمی‌آید. از سوی دیگر، نوام چامسکی، زبان‌‌شناس معاصر امریکایی، در پی ابن خلدون به نظریه‌‌پردازی پیرامون توانش زبانی پرداخته است. او نیز این قابلیت را بخشی ذاتی از ذهن انسان برشمرده و برای ذهن بشر مجموعه‌ای از اصول و شاخص­های دستور زبانی را قائل می‌شود. نتایج حاصل از این پژوهش تطبیقی، علاوه بر تبیین تفاوت‌ها و شباهت‌ها، بیانگر این مطلب است که اندیشۀ توانش زبانی را نخستین بار قرن‌ها پیش ابن خلدون مطرح کرده و باید او را بنیان‌‌گذار این نظریه دانست.

 توانش زبانی ابن خلدون چامسکی زبان‌شناسی دستور زبان قرآن کریم (۱٣۸۸). ترجمة الهی قمشه‌ای، قم: طلوع. ابن جنّی (د.ت). الخصائص، بیروت: دار الهدی للطباعة و النشر. ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد (۱۹۸۴). المقدم، تونس: الدار التونسیّة للنشر. ابن سینا، ابوعلی الحسین بن عبدالله (۱۹۶۵). کتاب الشفا، الجملة الأولی: المنطق الفن السادس، تحقیق أحمد فؤاد الأهوانی، القاهرة. ابن فارس، احمد (۱۹۹۸). معجم المقاییس فی اللغة، بیروت: دارالفکر. ابن منظور، جمال‌الدین محمّد (۱۹۹۰). لسان العرب، بیروت: دار صادر. اسمیت، نیل و دیر دری ویلسون (۱٣۷۴). زبان‌شناسی نوین نتایج انقلاب چامسکی، برگردان ابوالقاسم سهیلی و دیگران، تهران: آگاه. باطنی، محمدرضا (۱٣۷۵). دربارة زبان، تهران: آگاه. بوجمالة، مصطفی و سالم علوی (۲۰۰٣). مفهوم السلیقة اللغویة فی التراث النحوی عند العرب، جامعة الجزایر. بی یرویش، مانفرد (۱٣۷۴). زبان‌شناسی جدید، ترجمة محمدرضا باطنی، تهران: آگاه. حداد، فتیحه (2011). ابن خلدون و آرائه اللغویّة و التعلیمیّة، جامعة مولود معمری تیزی وزو، الجزائر: مخبر الممارسات اللغویّة. داد، سیما (۱٣۸۵). فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: مروارید. روبینز، آر. اچ. (۱٣۷۰). تاریخ مختصر زبان‌شناسی، ترجمة علی‌محمد حق‌شناس، تهران: چاپ سعدی. زکریّا، میشال (۱۹۹٣). قضایا ألسنیّة تطّبیقیّة دراسات لغویّة إجتماعیّة نفسیّة مع مقارنة تراثیّة، بیروت: دار العلم للملایین. السبیعی، سعود بن حمید (۱۴۱۵). «ابن خلدون و لیس تشومسکی: المؤسس الحقیقی لنظریة الملکة اللسانیة»، مجلة جامعة ام القری، السنة الثامنة، العدد العاشر. السید الشرقاوی (۲۰۰۲). الملکة اللغویة فی الفکر اللغوی العربی، القاهرة: مؤسسة المختار للنشر و التوزیع. صفوی، کورش (۱٣۸٣). از زبان‌شناسی به ادبیات، تهران: سورۀ مهر. صمدی، هادی (۱٣۸٣). «نگاهی به برخی یافته‌های تجربی در تأیید فطری بودن زبان»، نشریة ذهن، ش 20. عاقل، فاخر (۱۹۹۸). معجم العلوم النفسیّة ـ انکلیزی ـ عربی، بیروت: دار الرائد العربی. عبد الجبّار، القاضی (۱۹۶۵). المغنی فی أبواب التوحید و العدل، الجزء ۱۶، دار الکتب. عزبدفتری، بهروز (۱٣۷۲). دربارۀ نوآم چامسکی، تهران: فرهنگ معاصر. علوی، اسماعیل و آخرون (۲۰۰۷). اللسان العربی و إشکالیّة التّلقّی، بیروت: مرکز دراسات الوحدة الغربیّة. فدایی، فربد (بی‌تا). «چامسکی و روان‌شناسی زبان»، ادبستان، ش ۱۹. الفیروز آبادی، مجدالدین محمّد (۱۹۸٣). القاموس المحیط، بیروت: دار الفکر. قرشی، محمد حسین (۱٣۷۷). «کودک و یادگیری زبان»، کیهان فرهنگی، ش ۱۴۹. کریم زکی، حسام‌الدین (2010). اللغة و الثقافة دراسة أنثرو لغویّة لألفاظ و علاقات القرابة فی الثقافة العربیّة، مصر: الهیئة المصریّة العامّة للکتّاب. لاینز، جان (۱٣۷۵). چومسکی، ترجمة احمد سمیعی، تهران: خوارزمی. ما ناجوا (۱۹۹۰). نعوم تشومسکی اللغة و مشکلات المعرف، ترجمة حمزة بن قبلان المزینی، الدار البیضاء. مشکوة‌الدینی، مهدی (۱٣۷۰). «نظریه‌های زبان‌آموزی کودک»، مجلۀ دانشکدۀ ادبیات دانشگاه مشهد، ش ۹٣. مشکوة‌الدینی، مهدی (۱٣۷٣). سیر زبان‌شناسی، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی. معلوف، لویس (۱٣۸۵). المنجد فی اللّغة العربیّة المعاصرة، بیروت: دار المشرق. ملکی، عطاء‌الله (۱٣۷۸). «نظریۀ متغیرگزینی فراگیری زبان»، مجلۀ علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، ش ۲۸. یول، جورج (۱٣۸۸). مطالعۀ زبان، ترجمۀ علی رحیمی، تهران: جنگل/ جاودانه. Chastain, K. (1988). Developing second-language skills: Theory to practice, Houghton Mifflin. Chomsky, N. (1965). Aspects of the Theory of Syntax (Vol. 119), The MIT press. Chomsky, N. (1975). Syntactic Structures, The Hague and Parise: Mouton. Chomsky, N. (1986). Knowledge of Language: Its Nature, Origin, and Use, Praeger Publishers. Chomsky, N. (1988). Language Problems of Knowledge, The Managua Lectures (Vol. 16): MIT press. Chomsky, N. (2000). New Horizons in the Study of Language and Mind, Cambridge University Press. Chomsky, N. (2002). Syntactic Structures, de Gruyter Mouton Chomsky, N., A. Belletti, and L. Rizzi (2002). On Nature and Language, Cambridge University Press. Falk, S. J. (1973). Language and Linguistics, the Key Issues, Oxford: OUP. Harris. M. and G. Butterworth (2002). Developmental Psycology, Psycology Press. Hornby, A. S. (2004). Oxford, Advanced Dictionary. Hymes, D. (1972). “On Communicative Competence”, in: J. B. Pride and J. Holmes (eds) Sociolinguistics, Selected Readings, Harmondsworth: Penguin. Lyons, J. (2002). Language and Linguistics, Cambridge University Press. Stormswold. K. (1999). “Cognitive and Neural Aspects of Language Acquisition”, in What is CognitiveScience, E. Lepore and Z. Pylyshyn (eds.), Blackwell Publishers. Trask, L. (1973). Language and Linguistics, London: Blackwell. Yule, G. (2010). The Sudy of Sanguage: an Introduction, Cambridge University Press.
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 . علمی-پژوهشی بوطیقای اثر ادبی در رخداد پیشامتن، متن، و پسامتن . علیپور پوران (صدیقه) زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید باهنر 21 09 2015 6 11 185 206 09 04 2016 30 06 2016 Copyright © 2015, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2015 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_2197.html

بوطیقا دانشی است که به ادبیّت اثر می‌‌پردازد؛ بنابراین بیش‌تر‌ به مقوله‌‌های مجرد مربوط می‌‌شود. البته این امر مسلم است که بوطیقا تنها از طریق ساختار اثر می‌‌تواند نحوۀ تحول و تکوین آن را تبیین نماید. اثر ادبی، در حوزۀ ساختار بوطیقایی‌‌اش، در سه رخداد پیشامتن، متن، و پسامتن شکل می‌‌گیرد. پس، تحت تأثیر فرایند نوشتار، بوطیقا، همواره در زمان گذشته، حال و آیندۀ خود، هم‌چون پدیده‌ای تجریدی و تجربی جریان دارد و، با توجه به عملکردش در خصوص تحلیل ساختار اثر ادبی، می‌‌تواند پاسخی بر پرسش محتوم چگونگی ارزش آن بیان کند؛ به همین دلیل، جایگاه ویژه‌‌ای در امر نقد آثار ادبی دارد. این مقاله می‌‌کوشد تا در این راستا، ضمن تشریح مفاهیم و نظریه‌‌های مرتبط با موضوع، به تحلیل حوزۀ بوطیقا در خلق اثر بپردازد. بدین‌‌ ترتیب، فرایند نوشتار را از آغاز نیت ژرف مؤلف در پیشامتن، و ،پس از آن، در گسترۀ فضامند متن و تبدیل آن به کتاب تا ادامۀ روند حیات تجریدی‌‌اش در غیاب مؤلف، کتاب، و ر‌هایی از خوانندۀ تأویل‌‌گر، بررسی نماید. در نهایت، ضمن تبیین حضور متافیزیک گونۀ فرایند، پارامترهای تعالی‌بخش پسامتنی را، تحلیل کند.

 بوطیقای اثر ادبی غیاب مؤلف و کتاب فرایند نوشتار هرمنوتیک پارامترهای تعالی بخش پسامتنی ابومحبوب، احمد (1379). «نگاهی به بوطیقا»، کتاب ماه فلسفه و ادبیات، ش 41 و 42. احمدی، بابک (1384). ساختار و تأویل متن، تهران: مرکز. اسکولز، رابرت (1379). درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات، ترجمۀ فرزانه طاهری، تهران: آگاه. افلاطون (1367). دورۀ آثار، جمهور، ترجمۀ م. ح. لطفی، تهران: خوارزمی. افلاطون (1386). ضیافت، ترجمۀ محمدعلی فروغی، تهران: جامی. ایوتادیه، ژان (1378). نقد ادبی، ترجمۀ مهشید نونهالی، تهران: نیلوفر. آلن، گراهام (1380). بینامتنیت، ترجمۀ پیام یزدانجو، تهران: مرکز. بارت، رولان (1382). لذت متن، ترجمۀ پیام یزدانجو، تهران: مرکز. پالمر، ریچارد (1387). علم هرمنوتیک، ترجمۀ محمدسعید حنایی، تهران: هرمس. پاینده، حسین (1388). نقد ادبی و دموکراسی، جستارهایی در نظریه و نقد ادبی جدید، تهران: ققنوس. پین، مایکل (1380). لکان، دریدا، کریستوا، ترجمۀ پیام یزدانجو، تهران: مرکز. تودوروف، تزوتان (1382). بوطیقای ساختارگرا، ترجمۀ محمد نبوی، تهران: آگاه. جعفری، محمدتقی (1351). آفرینش و انسان، تهران: شرکت سهامی انتشار. حقیقی، مانی (1374). سرگشتگی نشانه‌ها، نمونه‌هایی از نقد پسامدرن، بودریار، لیوتار و غیره، تهران: مرکز. ریکور، پل (1382). زندگی در دنیای متن، تهران: مرکز. زرین‌کوب، عبد الحسین (1383). آشنایی با نقد ادبی، تهران: سخن. زرین‌کوب، عبدالحسین (1375). ارسطو و فن شعر، تهران: امیرکبیر. سجودی، فرزان (1383). نشانه‌شناسی کاربردی، تهران: فقیه. سعید، ادوارد (1377). جهان، متن و منتقد، ترجمۀ اکبر افسری، تهران: توس. سلدن، رامان (1372). راهنمای نظریۀ ادبی معاصر، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: طرح نو. سمیعی، احمد (1356). «نحوۀ وجودی اثر ادبی»، مجلۀ آموزش و پرورش (تعلیم و تربیت)، دورۀ چهل‌و‌هفتم، ش 3. سوسور و دیگران (1380). ساخت‌گرایی، پساساخت‌گرایی ومطالعات ادبی (مجموعه مقالات)، گروه مترجمان، به کوشش فرزان سجودی، تهران: حوزۀ هنری. صدرالمتألهین، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1385). ترجمه و تفسیر الشواهد الربوبیه، با حواشی ملاهادی سبزواری، به قلم جواد مصلح، تهران: سروش. ضیمران، محمد (1386). ژاک دریدا و متافیزیک حضور، تهران: هرمس. فرای، نورتروپ (1379). رمز کل، ترجمۀ صالح حسینی، تهران: نیلوفر. کالر، جاناتان (1379). فردینان دوسوسور، ترجمۀ کورش صفوی، تهران: هرمس. محبتی، مهدی (1385). «دربارۀ بوطیقا و تأثیر آن بر نقد ادب اسلامی ایران»، نامۀ پارسی، س 11، ش 1. موریس، کریستوفر (1380). شالوده‌شکنی، ترجمۀ پیام یزدانجو، تهران: شیرازه. مونرسی، بیردزلی و جان هاسپرس (1387). تاریخ و مسائل زیبایی‌شناسی، ترجمۀ محمدسعید حنایی کاشانی، تهران: هرمس. نیچه و دیگران (1386). هرمنوتیک مدرن، ترجمۀ بابک احمدی، تهران: مرکز. ولک، رنه (1373). تاریخ نقد جدید، ترجمۀ سعید ارباب شیرانی، تهران: نیلوفر. هاسپرز، جان و راجر اسکراتین (1379). فلسفۀ هنر و زیبایی‌شناسی، ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: دانشگاه تهران. Barthes Roland (1974). s / z, Trans: Richard miller, New York: Hill and Wang. Barthes Roland (1981). “Theory of the text”, in R. young (ed), Untying the Text, 31-47, London: Routledge. Clyton, jay and Rothstein (1991). Influence and intertextuality in literary history, Eric (ed), university of Wisconsin press. Culler, Jonathan (1975). Structuralist poetics, London, Routlege and Kegan Paul. Eagelton, T. (1976). Criticism and Ideology, London. Heideger M. (1977). Basic writings, New York: Harper and Row. Hirsch JR, E. D. (1967). Validity in Interpretation, Yale University press, New Ha ven and London. Iser, Wolfgang (1978). The act of reading, a theory of aesthetic response, Baltimore: johns Hopkins. Kearns, Michael (1999). Rhetorical narratology, University of Nebraska press. Miller, Hillis (1977). The Critic as Host, Yale, Critical Inquiry. Olsen tein Haugrom (1987). The end of literary theory, Cambridge university press. Wittgenstein, ludwing (1953). Philosophical investigation, London: oxford basil balkwel pudlishers.
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 . علمی-پژوهشی شاهزادة تاریکی در پنج مغاک تباهی تشخیص ‌هویت یک قطعه ‌دست‌نویسِ پارتی از مجموعه ‌دست‌نویس‌های مانوی تورفان . شکری فومشی محمد عضو هیئت علمی، دانشگاه ادیان و مذاهب 21 09 2015 6 11 207 230 11 04 2016 18 05 2016 Copyright © 2015, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2015 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_2198.html

بازشناسی و بازسازی یکی از قطعات مانوی تورفان معروف به Ewangelyōnīg bāšāhān («سروده‌های انجیلی» یا «سرودهای انجیل») هدف اصلی این مقاله است. در این‌جا، نویسنده در بررسی‌ای نسخه‌شناسانه می‌کوشد نشان دهد که آیا قطعۀ M441 پاره‌ای از همان برگ دست‌نویس است که قطعة M507 از آن جدا شده است؟ پاسخ مثبت به این پرسش متن جدیدی را در یک پیکره در اختیار متخصصان مانوی قرار می‌دهد که عمدتاً مشتمل بر شرح شاعرانه‌ای از اسطورة آفرینش مانوی و کنش‌های ستیزه‌جویانة «شاهزادة تاریکی» (اهریمن) در کیش مانوی است.

 سرود انجیل بازشناسی شاهزادۀ تاریکی اسطورة آفرینش مانوی حسن‌دوست، محمد (1389). فرهنگ تطبیقی ـ موضوعی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی نو، ج 2، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی. وامقی، ایرج (1378). نوشته‌های مانی و مانویان، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی؛ حوزة هنری. Boyce, M. (1952). “Some Parthian Abecedarian Hymns”, BSOAS 14. Boyce, M. (1954). The Manichaean Hymn-Cycles in Parthian, London-New York-Toronto. Boyce, M. (1960). A Catalogue of the Iranian Manuscripts in Manichean Script in the German Turfan Collection, Berlin. Boyce, M. (1975). A Reader in Manichaean Middle Persian and Parthian, Téhéran-Liège (Acta Iranica 9a). Chavannes, É. and P. Pelliot (1911). Un traité Manichéen retrouvé en Chine, Paris (re-print of JA 18. Colditz, I. (2000). Zur Sozialterminologie der iranischen Manichäer. Eine semantische Analyse im Vergleich zu den nichtmanichaischen iranischen Quellen, Wisbaden (Iranica 5). Durkin-Meisterernst, D. (2004). Dictionary of Manichaean Middle Persian and Parthian, Turnhout (Corpus Fontium Manichaeorum, Dictionary of Manichaean Texts III,1). Gershevitch, I. (1965). “Dialect Variation in Early Persian”, TPhS 1964 [1965], 1-29. [= Idem., Philologia Iranica, selected and edited by N. Sims-Williams, Wiesbaden 1985]. Ghilain, A. (1939). Essai sur la langue Parthe, Son système verbal d’après les textes manichéens du Turkestan Oriental, Louvain 1939. Bibliothèque du Muséon 9 [Repr. 1966]. Henning, W. B. (1933). “Das Verbum des Mittelpersischen der Turfanfragmente”, ZII, 9, 158-253 [=Selected Papers I, 1977, 65-160]. Henning, W. B. (1937). “A List of Middle Persian and Parthian Words”, BSOS 9 [= Selected Papers I, 1977]. Henning, W. B. (1944). “Bráhman”, TPhS. 108-118 [Selected Papers II, 1977, 193-204]. Henning, W. B. (1965). “A grain of Mustard”, Annali. Istituto orientale de Napoli-L. [Selected Papers II, 1977]. Krause, M. (1994). “Die Aussagen von Sarakoton-Psalm 2 (Man. Ps. Book 139, 52-140,17) über die heilgen Schriften der Manichäer”, in: H. Preissler, H. Seiwert and H. Mürmel (eds.), Gnosisforschung und Religionsgeschichte. Festschrift für Kurt Rudolph zum 65. Geburtstag, Marburg. Lentz, W. (1926). “Die nordiranische Elemente in der neupersischenLiteratursprache bei Firdosi”, ZII, 4, 251-316. MacKenzie, D. N. (1971). A Concise Pahlavi Dictionary, London. Merkelbach, R. (1988). “Manichaia (10)”, ZPE 75. Nyberg, H. S. (1974). A Manual of Pahlavi, Vol. 2, Wiesbaden. Provasi, E. (2007). “A Son of the Manichaean Living Spirit”, in: M. Macuch, M. Maggi and W. Sundermann (eds.), Iranian Languages and Texts from Iran and Turan. Ronald E. Emmerick Memorial Volume, Wiesbaden. Skjærvø, P. O. (1997). “The Manichean Polemical Hymns in M 28 I”, Bulletin of the Asia Institute 9, 1995 [1997]. Sundermann, W. (1973). Mittelpersische und parthische kosmogonische und Parabeltexte der Manichäer. Mit einigen Bemerkungen zu Motiven der Parabeltexte von Fr. Geissler, Berlin (BTT IV). Sundermann, W. (1981). Mitteliranische manichäische Texte kirchengeschichtlichen Inhalts mit einem Appendix von Nicholas Sims-Williams, Berlin (BTT XI). Sundermann, W. (1992). Der Sermon vom Licht-Nous : eine Lehrschrift des östlichen Manichäismus. Edition der parthischen und soghdischen Version, Berlin (BTT XVII). 
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 . علمی-پژوهشی رویکرد زیست‌محیطی در پژوهش‌های زبان . قطره فریبا عضو هیئت علمی گروه زبان‌شناسی دانشگاه الزهرا، تهران پشتوان حمیده دانش‌آموخته رشته زبان‌شناسی دانشگاه الزهرا تهران طالبی دستنایی مهناز دانشجوی دکتری رشته زبان‌شناسی، دانشگاه الزهرا تهران 21 09 2015 6 11 231 243 06 05 2015 19 06 2015 Copyright © 2015, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2015 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_2081.html

گوناگونی زبان‌‌شناختی محیط‌های طبیعی ـ اجتماعی منعکس‌کنندة شباهت‌ها و تفاوت‌های نگرش جامعه‌های زبانی مختلف به پدیده‌های طبیعی است و برآمده از شناخت، نیازها، فرهنگ و عوامل زیست‌محیطی و انسانی است. واژگان، مقوله‌بندی، و طبقه‌بندی‌  در هر زبانی در تعامل با محیط طبیعی آن زبان به شیوه‌ای متفاوت عمل می‌کنند. در این راستا، زبان‌‌شناسی زیست‌‌محیطی از دهة ١٩٩٠ به‌ عنوان یکی از گرایش‌‌های کاربردی در مطالعات زبان‌شناختی مطرح شد. این گرایش به بررسی روابط متقابل میان یک زبان خاص و محیط طبیعی ـ اجتماعی گویشوران آن زبان می‌‌پردازد. در این مقاله، برآنیم، ضمن معرفی زبان‌‌شناسی زیست‌‌محیطی، توان‌مندی بالقوة این رویکرد را در پژوهش‌های گویش‌محور نشان دهیم و تأثیر محیط زیست بر تفاوت‌‌های نحوی، صرفی و واژگانی میان زبان‌ها و گویش‌‌ها را بررسی کنیم. مقالة حاضر، با رویکرد مقایسه‌ای، به بررسی ارتباط زیست‌محیط با دو گویش گیلانی و سمنانی،‌ از دو اقلیم متفاوت، می‌پردازد. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌‌دهد بسیاری از ویژگی‌‌های زبان، از جمله نام‌‌گذاری مفاهیم و پدیده‌‌ها و چگونگی شکل‌‌گیری استعاره‌‌ها و هم‌چنین تفاوت‌های موجود در گویش‌های منطقه‌ای (و حتی محلی)، از منظر زبان‌شناسی زیست‌محیطی، قابل توضیح است و این رویکرد نو می‌تواند پاسخ قابل قبولی برای تفاوت‌های صرفی-نحوی و واژگانی گویش‌های منطقه‌ای و محلی ارائه نماید.

 زبان‌شناسی زیست‌محیطی محیط زیست طبیعی گویش منطقه‌ای شناخت صرف زیست‌محیطی احمدی‌‌پور، طاهره (1390). «درآمدی بر زبان‌‌شناسی زیست‌‌محیطی»، فصل‌نامة انسان و محیط زیست، ش ۲٨. جواهری، محمدحسن و پرویز پژوم‌شریعتی (1387). واژه‌نامة گویش باستانی سمنانی، سمنان: آبرخ. ستوده، منوچهر (١٣٤٢). فرهنگ سمنانی، سرخه‌ای، لاسگردی، سنگسری، شهمیرزادی، تهران: دانشگاه تهران. قطره، فریبا و مهناز طالبی (١٣٩٠). «صرف‌شناختی و گسترة آن»، مجموعه مقالات سومین هم‌‌اندیشی صرف، انجمن زبان‌‌شناسی ایران. مقدسی، علی‌محمد (1384). سامانه‌های صرفی و نحوی در گویش سمنانی، سمنان: آبرخ. Al- Haq. A and A. El- Sharif (2008) “A Comparative study for the metaphors use in happiness and anger in English and Arabic”, In US- China Foreign Language 6/11. Bundsgaard, J., Sune Steffensen (2002). The Dialectics of Ecological Morghology, Colourful Green Ideas: Papers from the Conference 30 Years of Language and Ecology (Graz, 2000) and the Symposium Sprache und Okologie (Passau, 2001). Derni, A. (2008). “The Ecolinguistic paradigm: An Integrationist Trend in Language Study”, The International Journal of Language and Culture. Issue 24. Diaz Fouces, O. (2010). “Ecolinguistic Planning and Language-Exchange Management”, MonTI, Traslated by Robert Neal Baxter. Lupyan, G. and Rick Dale (2010). “Language Structure is Partly Determined by Social Structure”, PLOS One, Volume 5, Issue 1. Haller, K. M. (2006). “Dialectal Variation in the United States”, Mind Matters: The Wesleyan Journal of Psychology, Vol. 1. Muhlhausler, P. (2003). Language of Environment and Environment of Language, A course in Ecolinguistics, Battle Bridge Publication. Nettle, D. (1998). “Explaining Global Patterns of Language Diversity”, Journal of Anthropological Archeology, 17. Sapir, E. (1912). “Language and Environment”, Americam Anthropologist. Steffensen, S. (2007). “Language, Ecology and Society: An introduction to Dialectical Linguistics”, in: Bang and Døør, Language, Ecology and Society, A Dialectical Approach. Wardhaugh, R. (2006). An Introduction to Sociolinguistics, Blackwell publishing. Whorf, B. (1956). “Language Thought and Reality”, selected writing, ed. by Carrol, Cambridge.