پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 علمی-پژوهشی پایندانی (= ضمانت) و هم‌پایندانی (= ضمانت مشترک) در مادیان هزار دادستان حاجی پور نادیا دانش‌آموخته رشته فرهنگ و زبانهای باستانی/ دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران میرفخرایی مهشید فرهنگ و زبانهای باستانی/ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 20 03 2017 7 14 19 42 17 10 2016 29 11 2016 Copyright © 2017, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2017 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_2507.html

مادیان هزار دادستان متنی حقوقی به خط و زبان پهلوی است. مادیان در دورۀ ساسانیان نوشته شده و تنها کتابی از این دوران است که تنها به مسائل حقوقی پرداخته است. برده‌داری، قیمومت، ضمانت، شراکت، ازدواج، طلاق و ... از جمله موضوعات مطرح در این اثر است. آنچه که در این مقاله بررسی شده، قوانین حقوقی مربوط به ضمانت است که با اصطلاح پایندانی و هم‌پایندانی مطرح شده است. این گزارش شامل دو بخش است: در بخش نخست، مفهوم پایندانی (= ضمانت) و پایندان (= ضامن) و قوانین مربوط به آن بررسی می‌شود. اینکه پایندان به وسیلۀ چه کسی انتخاب و چگونه تأیید می‌شد، طلبکار چه وقت و در چه صورتی می‌توانست به پایندان رجوع کند و چه چیزهایی می‌توانست مورد ضمانت باشد. در بخش دوم همپایندانی (= ضمانت مشترک) و قوانین مربوط به آن بررسی می‌شود؛ اینکه، هم‌پایندانی چه ویژگی‌هایی داشت، چه تعهداتی را به وجود می‌آورد و تفاوت آن با پایندانی چه بود. 

 مادیان هزار دادستان فارسی میانه متون حقوقی ضمانت ضمانت مشترک ضامن پایندانی هم‌پایندانی پریخانیان، آناهیت (1387). «جامعه و قانون ایرانی»، تاریخ ایران از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان، پژوهش دانشگاه کمبریج، گردآورنده: احسان یارشاطر، ترجمۀ حسن انوشه. مجلد 3، قسمت 2. تهران: امیر کبیر. تفضلی، احمد (1376). تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، به کوشش ژاله آموزگار، تهران: سخن. جعفری لنگردودی، محمد جعفر (1392). ترمینولوژی حقوق، چ 25، تهران: گنج دانش. حاجی­پور، نادیا (1395). «مفسران حقوقی مادیان هزار دادستان»، پازند، س 12، ش 44، صص 35-53.   دهقان، مصطفی (1381). «تحقیق و ترجمه‌ای جامع از کتاب مادیان (ماتیکان) هزار دادستان»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، مرداد و شهریور، ش 58 و 59، صص 55-58. کاکای افشار (1388). «مادگان هزار دادستان کتاب هزار داوری (19) دو دادستان دیگر و سخنان پایانی این مقاله‌ها»، کانون وکلا، ش 206، صص 161-204. کریستن‌سن، آرتور (1351). ایران در زمان ساسانیان، چ چهارم، تهران: ابن سینا. عریان، سعید (گزارنده) (1391). مادیان هزار دادستان (هزار رای حقوقی)، تهران: انتشارات علمی. مادَیان ← Modi 1901. مادَیان- انکلساریا ← Anklesaria 1912. مزداپور، کتایون (گزارنده) (1390). شایست ناشایست، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. مسعودی، ناصر 1(387). «مروری بر اصطلاحات دوره ساسانی»، حقوق، بهار و تابستان، ش 9 و 10، صص 101-117. مکنزی، دیوید نیل (1379). فرهنگ کوچک زبان پهلوی، ترجمه مهشید میرفخرایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. منصوری، یدالله (1387). «اصطلاحات حقوقی در زبان فارسی میانه (پهلوی)»، نامۀ فرهنگستان، س 10، ش 4، صص144-155. میرفخرایی، مهشید (گزارنده) (1390). روایت پهلوی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. نقابی، عفت (1393). «بینش کلامی پایندانی در شعر فارسی»، مجله زبان و ادبیات فارسی (دانشگاه خوارزمی)، دوره 22، ش 21، بهار و تابستان، صص 137-161. وهمن، فریدون (1377). «ایران­شناسی در غرب: مادیان هزار دادستان کتاب هزار داوری»،  ایران­شناسی، س 10، ش 1، صص 188-191. Anklesaria, T. D. (1912). The Social code of the Parsees in Sasanian Times or the Madigân-i-Hazâr Dâdistân, Part II, With an intro. By J. J. Modi, Bobay. Antia, E. K. (1900). kārnamak-i Ardaxšēr-i pābakān, Bombay. Bartholomae, Ch. (1904). Altiranisches wörterbuch, Strassburg. Bailey, H. W. (1979). Dictionary of khotan saka, Cambridge. Bulsara, S. J. (1976). The Laws of the ancient Persians, Bobay. Davar, M. B. (1912). Šāyasr Lā Šayast, Bombay. Dhabhar, E. B. (ed.) (1913). The Pahlavi Rivâyat Accompanying The Dâtistân-î Dînîk, Bombay. Jamasp-Asana, J. M. (1897-1913). Pahlavi Texts, Bombay. Kotwal, F. M. and P. G. Kreyenbroek. (1992). The Hērbedestān and Nērangestān, I, Paris. Macuch, M. (1981). Das sasanidische Rechtsbuch "Matakdan i hazar datistan" (Teil II), Wiesbaden. Macuch, M. (1988). "Barda and Barda-dārī ii, In the Sasanian period", in Encyclopædia Iranica, Vol. III, Fasc. 7, pp.763-766.   Macuch, M. (1993). Rechtskasuistik und Gerichtspraxis zu Beginn des siebenten Jahrhunderts in Iran, die Rechtssammlung des Farroḫmard i Wahrāmān, Wiesbaden. Macuch, M. (2005). "Mādayān ī Hazār Dādestān", in Encyclopædia Iranica. → http://www.iranicaonline.org/articles/madayan-i-hazar-dadestan Macuch, M. (2009). "Judicial and Legal Systems iii. Sasanian Legal System", in Encyclopædia Iranica, Vol. XV, Fasc.2, pp. 181-196. Modi, J. J. (1901). Mâdigân-i- Hazâr Dâdîstân, Part I, Poona. Perixanjan, A. (1973). Sasanidskii Sudebnik Kniga Tysiachi Sudebnykh Reshenii (Matakdani hazar dadastan), Erevan. Perikhanian, A. (1997). The Book of a Thousand Judgements (a sasanian Law-Book), tr. Nina Garsoïan, New York. Shaki, M. (1992a). "Contact", Encyclopedia Iranica, London-New York, Vol. VI, Fasc. 2, pp. 221-224. Shaki, M. (1992b). "Class system", Encyclopedia Iranica, London-New York. Vol. V, Fasc. 6, pp.652-658.  _||_
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 علمی-پژوهشی سبک‌شناسی حکایت‌های تفسیر سورة یوسف اثر احمدبن محمدبن زید طوسی در چارچوب فرانقش متنی صافی پیرلوجه حسین عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی رضائی لاکسار حسین زبان‌شناسی/ پژوهشگاه علوم انسانی 22 10 2016 7 14 43 63 07 10 2016 22 12 2016 Copyright © 2016, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2016 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_2585.html

استفاده از الگوهای زبان‌شناختی در بررسی سبک متون مختلف، اعم از ادبی و غیرادبی، می‌تواند سبک‌شناسی فارسی را از ورطة تکرار روش‌های سنّتی بیرون آورد و آن را وارد مسیری نو کند. مسیری که منجر به پویایی بیش‌تر و کاربردی‌تر شدن این دانش می‌شود. به این منظور، در پژوهش حاضر تلاش کرده‌ایم تا با به‌کارگیری چارچوب نظری دستور نقش‌گرای نظام‌مند هلیدی، مشخصاً فرانقش متنی، به سبک‌شناسی حکایت‌های تفسیر سورة یوسف بپردازیم. برای رسیدن به این هدف پس از تجزیه و تحلیل 16 حکایت از کتاب مزبور، به این نتیجه رسیدیم که اگرچه در نگاه نخست بسامد بالاتر استفاده از آغازگرهای بی‌نشان و ساده، و نیز کاربرد بیش‌تر ارجاع برای ایجاد انسجام نثر این حکایت‌ها را مرسل جلوه می‌دهد، امّا استفادة نسبی از جملات طولانی و آغازگرهای نشان‌دار و مرکّب، و نیز بسامد اندک عامل انسجامی حذف و جایگزینی برای ایجاد سجع و موازنه، حاکی از گرایش مؤلّف به نثری بینابین است.

 سبک‌شناسی دستور نقش‌گرای نظام‌مند فرانقش متنی حکایت‌ تفسیر سورة یوسف باطنی، محمدرضا (1387). توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی، چاپ بیست و یکم، تهران: امیرکبیر. خطیبی، حسین (1366). فن نثر در ادب پارسی، تهران: زوّار. دبیرمقدم، محمد (1386). زبان‌شناسی نظری؛ پیدایش و تکوین دستور زایشی، ویراست دوّم، چاپ دوم با اصلاحات، تهران: سمت. درپر، مریم (1393). «آسیب‌شناسی سبک‌شناسی فارسی»، فنون ادبی، دانشگاه اصفهان، سال ششم، شماره 1 (پیاپی 10)، صص140-129. رستگار فسایی، منصور (1380). انواع نثر فارسی، تهران: سمت. شمیسا، سیروس (1392). سبک‌شناسی نثر، ویراست دوم، تهران: میترا. طوسی، احمدبن محمدبن زید (1367). قصة یوسف؛ الستین‌الجامع للطائف‌البساتین، به اهتمام محمد روشن، چاپ سوّم، باصلاحات و اضافات، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. غلاملو، بهناز (1380). بررسی و مقایسة انسجام دستوری در زبان فارسی، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز. فتوحی رودمعجنی، محمود (1392). سبک‌شناسی؛ نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، چاپ دوم. تهران:  سخن. مهاجر، مهران و محمد نبوی (1376). به سوی زبانشناسی شعر؛ رهیافتی نقشگرا، تهران: مرکز. مومنی، آرزو (1380). تجزیه و تحلیل گفتمانی داستان مدیر مدرسة جلال آل احمد در دو سطح خرد و کلان، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز. وردانک، پیتر(1389). مبانی سبک‌شناسی، ترجمة محمد غفاری، تهران: نشر نی. همتی راد، زهرا (1382). تحلیل گفتمانی مجموعة یکی بود، یکی نبود، اثر محمدعلی جمالزاده، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز. Eggins, Suznne (2004). An Introduction to Systemic Functionl Linguistics, 2nd edn., New York: Continuum Halliday, M.A.K. and C.M.I.M. Matthiessen (2004). An Introduction to Functional Grammar. Third ed. London: Arnold Publication Halliday, M.A.K. and Hasan, R. (1976). Cohesion in English. London: Longman. Thompson, Geoff. (2004). Introducing Functional Grammar. 2nd ed. London: Arnold Publication
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 علمی-پژوهشی استعاره‌های خشم در زبان نابینایان مطلق مادرزاد در مقایسه با همتایان بینا بر مبنای انگارۀ فورسیول (2005) طالبی دستنایی مهناز دانشگاه الزهراء افراشی آزیتا زبانشناسی/ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی حق‌بین فریده زبانشناسی / دانشگاه الزهراء 20 03 2017 7 14 65 78 02 11 2016 19 01 2017 Copyright © 2017, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2017 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_2510.html

نظریۀ استعارۀ مفهومی اولین بار توسط لیکاف و جانسون,1980) Lakoff &Johnson)، در کتابی با نام استعاره‌هایی که ما با آنها زندگی‌می‌کنیم (Metaphors We Live By)  مطرح شد. بر اساس این نظریه، استعارۀ مفهومی، امری تصوری و ذهنی است که در زبان به صورت استعاری تجلی می‌یابد. بیشتر مطالعه‌ها در مورد  استعاره‌های مفهومی منحصر به گفتار و نوشتار است، در صورتی‌که بررسی استعاره‌های مفهومی مخصوصاً استعاره‌های عواطف در تصاویر می‌تواند به گسترش الگوی استعاره‌های مفهومی کمک کند. فورسیول (Forceville 1996, 1999, 2002,2005 ( برای اولین بار به مطالعۀ وجود نگاشت‌های استعارۀ خشم در تصاویر و فیلم‌ها پرداخت. مقالۀ حاضر  استعاره‌های خشم در گفتار و نوشتار 10 نابینای مطلق مادرزاد و 10 همتای بینا را بر اساس انگارۀ فورسیول (2005) بررسی می‌کند. شباهت‌ها و تفاوت‌هایی در درک دو گروه از خشم و استعاره‌های خشم طبق این الگو مشهود است. می‌توان تأثیر زبان را در شکل‌گیری تصاویر ذهنی یک نابینای مطلق مادرزاد که هیچ تصور دیداری از محیط پیرامون ندارد را مشاهده کرد. 

 استعارۀ مفهومی استعارۀ عواطف استعارۀ خشم انگاره فورسیول گفتارگرایی Altman, R, 1999. Film/Genre. British Film Institute, London. Bordwell, D, 1985. Narration in the Fiction Film. Methuen, London. Bordwell, D, Thompson, K, 2001. Film Art: An Introduction, 6th ed. McGraw-Hill, New York. Bordwell, D, Carroll, N (Eds.), 1996. Post-theory: Reconstructing Film Studies. University of Wisconsin University Press, Madison, WI. Branigan, E, 1992. Narrative Comprehension and Film. Routledge, London/New York. Chomsky, N , 1980. Response to Piaget. In M. Piattelli-Palmarini , Language and Learning. Debate Between Jean Piaget and Noam Chomsky (Cambridge University Press). Cutsforth, T. D, 1932. “The unreality of words to the blind”. Teachers Forum, 4, 86–89. Forceville, C, 1996. Pictorial Metaphor in Advertising. Routledge, London/New York. Forceville, C, 1999. Educating the eye? Kress & Van Leeuwen’s Reading Images: The Grammar of Visual Design (1996). Language & Literature 8, 163–178. Forceville, C, 2002. The identification of target and source in pictorial metaphors. Journal of Pragmatics 34, 1–14.  (1), 213–227 (Journal published by Nicolaus Copernicus UP, Torun´, Poland). Forceville. C ,2005.” Visual representations of the idealized cognitive model of anger in the Asterix album la Zizanie” . Journal of Pragmatics. 37. pp.69-88. Geeraerts, D, 2006. “A rough guide to cognitive linguistics”. Ed. D. Geeraerts, D.  In Cognitive Linguistics: Basic Readings. Berlin: Mouton de Gruyter. 1-28.   Gleitman, L, 1981.  “Maturational determinants of language growth”.              Cognition, 10,103-114. Haser, V, 2005.  Metaphor, Metonymy, and Experientialist Philosophy. Berlin and Newyork: Mounton de Gruyter. Kovecses, Z, 1995. Anger: Its language, conceptualization and physiology in the light of cross-cultural evidence. In J.R. Taylor &R.E. MacLaury (Eds.), Language and cognitive construal of the world (pp.181-196). Berlin: Mouton de Gruyter. Kovecses, Z, 2000. Metaphor and Emotion Language, Culture, and Body in Human Feeling. Cambridge: Cambridge University Press. Kovecses, z, 2000.”The Concept of Anger: Universal or Culture Specific?”. Psychopathology.33. Pp, 159-170. Kovecses, Z, 2002.  Metaphor: A Practical Introduction. Oxford: Oxford University Press. Kövecses, Z, 2006. Language, Mind and Culture: A Practical Introduction. Oxford: Oxford University Press.    Lakoff, G. & M.Johnson, 1980a. Metaphors We Live By. Chicago and London:  Chaicago University press. Lakoff, G, 1987. Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories            Reveal about the Mind. Chicago: Chicago University Press. Lakoff, G. and Z. Kövecses, The cognitive model of anger inherent in American English. Cultural models in language and thought, 1987: p. 195-221. Landau, B, 1983. “Blind children’s Language is not meaningless”. In A. Mills (ed.) Language Acquisition in the Blind Child. London 62-76. Landau, B, & Gleitman, L. R,1985. Language and experience: Evidence from the blind child. Cambridge, MA: Harvard University Press. Monti, E, 1983. ”Verbalism in young blind children”. Journal of Visual Impairment & Blindness, 77(2), 61–63. Rosel, J. 2005. “Verbalism in narrative language who are blind and sighted”. Language. 99, 7.1-22. Smith, M, 1994. “Altered states: character and emotional response in the cinema”. Cinema Journal 33, 34–49. Sontag, S ,1978. Illness as Metaphor. The New York Review of Books. Yu, N, 2008. “Metaphor from body and culture” Ed. R.W., Jr. Gibbs. In  Metaphor and Thought. Cambridge University Press. 247-261.  _||_
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 علمی-پژوهشی صفات پادشاهان ایران و انیران در آیینۀ علم فراست گشتاسب فرزانه پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 22 10 2016 7 14 79 93 20 10 2016 04 01 2017 Copyright © 2016, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2016 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_2583.html

علم فراست که در متون دورۀ اسلامی با عناوین علم قیافه و قیافه‌شناسی نیز آمده است، یکی از اقسام علوم غریبه است که اکثر دانشمندان اسلامی آن را ذیل فروع حکمت طبیعی قرار داده‌اند. فراست، دانشی است که به کمک آن می‌توان از نشانه‌های ظاهری و علائم صوریِ فرد به باطن و سیرت او راه یافت، دانشی که پیشینۀ آن را به قرن پنجم و چهارم پیش از میلاد و به دورۀ بقراط و ارسطو رسانده‌اند. موضوع این مقاله، فراست‌نامه‌ای فارسی منسوب به آذرکیوان است که در میان فراست‌نامه‌های فارسی و عربی نظیری ندارد. در این فراست‌نامه، آذرکیوان علائم و نشانه‌های ظاهری پادشاهان ایران باستان را توصیف کرده و آنها را با اخلاق و منش ایشان تطبیق داده است. توصیفات ظاهری شاهان و پهلوانان ایرانی اغلب بر محور اعتدال می‌چرخد و در برابر، اجزای چهره و اندام شاهان و پهلوانان انیرانی یا بسیار درشت و بزرگ‌اند یا باریک و نزار. بدترین و ظالم‌ترینِ پادشاهان، ضحاک و تور و گرسیوز و شغاد و ماهوی سوری اند که تقریباً همۀ صفاتِ شخصیت‌های بد و ظالم را دارند.

 فراست قیافه شناسی آذرکیوان شاهان ایران شاهان انیران [1] . اصل واژه فراست را علمی در ارتباط با اسب‌ دانسته‌اند که با توسعۀ معنایی، به تدریج به معنی بصیرت و سپس به معنی علم و دانش آگاهی بر باطن و سیرت افراد از روی صورت و نشانه‌های ظاهری به کار رفته است (← نیکویی و بخشی، 1389:  10). [1] . ابن ندیم در الفهرست به کتاب الفراسة ارسطو اشاره کرده است؛ خوشبختانه چاپی محققانه از این اثر به نام ارسطاطالیس الفیلسوف فی فراسة ترجمه حنین بن اسحاق بن المتطبّب در دست است. حنین ضمن ترجمه خود، مطالبی را با عبارت «قال حنین» به متن منسوب به ارسطو می‌افزاید و پس از پایان سخن خود، ترجمۀ متن را با جملۀ «قال ارسطاطالیس» پی می‌گیرد. مقایسه این متن با متن فخر رازی می‌تواند میزان اقتباس از این کتاب و مطالبی را که مؤلفان و مترجمان اسلامی از متن کاسته یا بدان افزوده‌اند، روشن سازد (←عالم‌زاده و معینی‌نیا، 1384:  128). [1] . برای آثار دیگری که به علم فراست پرداخته‌اند یا فصلی از کتاب خود را به این امر اختصاص داده‌اند← عالم‌زاده و معینی‌نیا، 1384:  131- 132. [1] . از میان متقدمان صوفیه، ابوسعید خراز (286 ق؟) یکی از دقیق‌ترین توصیفات را در وجه عرفانی علم فراست دارد: هرکه به نور فراست نگرد، به نور حق نگریسته باشد و ماده علم او از حق بود و او را سهو و غفلت نباشد، بلکه حکم حق بود که بر زبان بنده برود و آنچه گفت به نور حق نگرد، یعنی نوری که حق تعالی او را بدان تخصیص کرده باشد (به نقل از نیکویی و بخشی، 1389:  18). [1] . میبدی، 1361:  334؛ به نقل از نیکویی و بخشی، 1389:  14. [1] . آذرکیوان (حدود 940 – 1027 ق/ 1533- 1618 م)، از اهالی فارس و یکی از رهبران مکتبی است که در کتاب دبستان مذاهب  با عنوان سپاسیان، ایزدیان، یزدانیان، آبادیان، هوشیان، انوشگان، آذرهوشنگیان و آذریان یاد شده است (دبستان مذاهب:  6). از میان کتاب‌های بسیاری که به آذرکیوان و شاگردان او نسبت داده شده است، هشت کتاب به دستمان رسیده است: دساتیر، جام کیخسرو، خویشتاب، زنده رود، زر دست افشار، زوره باستانی، شارستان چهارچمن و دبستان مذاهب (← کتاب‌نامه).  برای آگاهی بیشتر دربارۀ زندگی و آثار آذرکیوان ← مجتبایی، 1369:  249- 256؛ دالوند، 1393:  233- 249؛ گشتاسب، 1395.   [1] . کتاب شارستان چهارچمن از تألیفات بهرام بن فرهاد یکی از شاگردان آذرکیوان است. بهرامِ فرهاد او که خود را «بهرام ابن فرهاد اسپندیار پارسی» نامیده است (شارستان:  4) به واسطه، از شاگردان ملاجلال‌الدین دوانی بوده و نیز خود، مرشد و راهنمای تعدادی از پیروان فرقة آذرکیوان بوده است. این کتاب در دبستان مذاهب با عنوانِ «شارستان دانش و گلستان بینش» یاد شده است (دبستان مذاهب:  37)  و بر اساس مقدمة خود کتاب، مشتمل بر چهار چمن یا بخش است: «چمن اول در بیان آفریدة اول در نظم عالم و احوال پیشدادیان، چمن دوم در شکوه کیان و بعضی مقاصد حکمت، چمن سوم در گذارش اشکانیان وساسانیان و پند و موعظه، چمن چهارم در بازنمودن حقیقت حضرت آذریان و بیان ریاضت ایشان» (شارستان:  4). از این کتاب، چمن‌های اول تا سوم در دست است و چمن چهارم از میان رفته است. [1] . ←سجادی، 1360:  113، 122، 129، 138، 157، 166؛ نیز ← عالم‌زاده و معینی‌نیا، 1384:  132. [1] . شامات جمع شامه به معنی خال، و خیلان جمع خال است و به یکی از شاخه‌های علم فراست اشاره دارد که در آن خال‌های بدن را بر حسب محل آنها تعبیر می‌کردند. احتمالاً نخستین کتاب مستقل دوره اسلامی دربارۀ این علم، کشف الحال فی وصف الخال از خلیل بن ایبک صَفَدی (متوفی 764ق) بوده است (نادری، 1389:  674- 675). [1] . اساریر جمع اسرار و جمعِ جمعِ واژه سرّ به معنی خطوط کف دست و پیشانی است (لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه). در علم اساریر یا کف‌بینی، از مشاهده خطوط کف دست و پا و جزآن، پی به احوال درونی افراد می‌برند. [1] . علم اکتاب آن است استخوان کتف میش و بز را پس از کندن گوشت آن در زیر آفتاب می‌گذارند تا خشک شود و سپس چهار گوشۀ آن را با چهار جهت عالم برابر کرده و از خطوط داخل در آن ظاهراً به حوادث مختلف پی‌ می‌برند (سجادی، 1360:  160). [1] . فال گرفتن از نام، خواص، حرکات و اصوات پرندگان (←لغت‌نامه دهخدا، ذیل عیافة). [1] . علمی که به کمک آن و به واسطۀ برخی نشانه‌ها که دلالت بر وجود آب کند، به وجود آب در زمین پی می‌بردند  (←لغت‌نامه دهخدا، ذیل ریافة). [1] . علم پیشگویی حوادث آینده با استدلال بر حوادث گذشته یا حال به دلیل مناسبت یا مشابهت بین آنها (←لغت‌نامه دهخدا، ذیل عرافة). [1] . اختلاج یعنی پریدن و جستنِ بی‌ارادۀ چشم یا اعضای دیگر بدن، و علم اختلاج تعبیر این حرکات به احوال درونی انسان است (←لغت‌نامه دهخدا، ذیل اختلاج). [1] . برای نمونه نک فراست‌نامه فخرالدین رازی که با جزئیات بسیار ویژگی‌های صوری آدمی را با ظاهر و ویژگی‌های حیوانات و شرایط مزاجی مقایسه کرده است؛ برای نمونه در فصل «دلالت ابرو» می‌گوید: «هر کس که ابروی بسیار بود، صاحب او بسیار غم و اندوه باشد و لاغر سخن؛ و سبب آن است که بسیاری موی از مادۀ دخانیه بود. و بسیاری موی دلالت کند بر بسیاری مادۀ دخانیه که در دماغ است. پس دلالت کند بر استیلای طبیعت سوداء بر دماغ، و آن موجب غم و اندوه بود» (رضوی برقعی و عالم‌زاده، 1384:  184)؛ و یا در بخش «در دلایل بینی» آورده است: «...هر که بالای بینی او ستبر بود، اندک حس بود، و این دلیل از خوک گرفته‌اند» (همان:  188). این دو ویژگی یعنی ابروی پرموی و ستبری بینی در فراست‌نامۀ آذرکیوان به ترتیب نشانۀ «درشتی در سخن» و «بسیار سخنی و دروغ‌گویی» است. [1] . «هر که دهان او فراخ بود، او حریص و شجاع بود؛ زیرا فراخی دهان از حرارت بود، و این دلیل از شیر گرفته‌اند» (رضوی برقعی و عالم‌زاده، 1384:  188). [1] . «علامات دهن: گشاده دهن دلیل شجاعت و تنگ، دلیل هراس است و فراخی دهن برای زنان نشانی کثرت خواهش مباشرتست» (کنزالحسین، 1332:  13). [1] . «»هر که سوراخ بینی او فراخ بود، غضوب و خشم گیرنده بود، زیرا که این صفت در حالت غضب پیدا شود» (رضوی برقعی و عالم‌زاده، 1384:  188). [1] . «علامات بینی: بینی باریک دلیل سبکی عقل است و پهن و فراخی سوراخ دلیل غلبۀ شهوت و غضبناکی است» (کنزالحسین، 1332:  13). [1] . چین پیشانی (نک لغت‌نامه دهخدا، ذیل غضن)؛ در حاشیۀ متن به «چین ابرو» معنا شده است (شارستان:  429) [1] . مابین چشم و گوش، شقیقه (نک لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه)؛ در متن: صدع (شارستان:  430) [1] . قرآن کریم، سوره هود، آیۀ 114؛ این آیه در حاشیه متن چنین ترجمه شده است: «تحقق حسنات بازببرد بدیها» (شارستان:  433). کتاب‌نامه قرآن کریم آئین هوشنگ (مشتمل بر چهار رساله خویشتاب،  زردست افشار، زنده رود، زورة باستانی)، (1296ق). گردآوری مانکجی لیمجی هوشنگ هاتریا، [بی‌جا]: [بی‌نا]. جام کیخسرو، شرح مکاشفات آذرکیوان، (1848)، تصحیح و ترجمۀ گجراتی از عبدالفتاح معروف به سید اشرف علی، بمبئی. خویشتاب ← آئین هوشنگ، (1296ق). دالوند، حمیدرضا، 1392، «میراث فرقة آذرکیوان»، رنج و گنج، ارج‌نامة دکتر زهره زرشناس، به کوشش ویدا نداف، فرزانه گشتاسب و محمد شکری فومشی، صص  233- 259 دبستان مذاهب، (1362)، به اهتمام رحیم رضازاده ملک، تهران: کتابخانه طهوری. دساتیر آسمانی، (1888م)، به کوشش شهریار بن اردشیر و پرویز بن شاه جهان و بهران بن شاویر،  بمبئی. دهخدا، علی‌اکبر، (1325)، لغت‌نامه دهخدا، تهران: سازمان لغت‌نامه. رضوی برقعی، سید حسین و هادی عالم‌زاده، (1384)، «ترجمه‌ای کهن از رسالۀ فراست فخر رازی (اثر لطف‌الله عزیز هروی)»، تاریخ علم، ش 4، صص 139- 200. زردست افشار←  آئین هوشنگ، (1296ق). زنده رود ←  آئین هوشنگ، (1296ق). زورة باستانی ←  آئین هوشنگ، (1296ق). سجادی، سید محمد صادق، (1369)، طبقه‌بندی علوم در تمدن اسلامی، تهران: طهوری. شارستان چهار چمن، (1270ق)، نوشته بهرام بن فرهاد، به کوشش سیاوخش بن اورمزدیار یزدانی ایرانی، بمبئی. عالم‌زاده، هادی و مریم معینی‌نیا، (1384)، «علم فراست در منابع اسلامی»،  تاریخ علم، ش 4، صص 125- 137. گشتاسب، فرزانه، (1395)، آشنایی با زندگی، آثار، آراء و عقاید آذرکیوان، طرح پایان یافته در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.  مجتبایی، فتح الله، (1369)، «آذرکیوان»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج1، صص 247- 259. معین، محمد، (1336)، «آذرکیوان و پیروان او»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران،  ش36، صص 25-42. کنز الحسین، (1332)، به کوشش محمدتقی حسین، تهران: مکتبه عربیه. میبدی، رشیدالدین، (1361)، کشف‌الاسرار و عده الابرار، به سعی علی‌اصغر حکمت، ج5، ص 334. نادری، نگار، (1389)، «خال»، دانشنامۀ جهان اسلام، ج 14، صص 674- 675. نیکویی، علیرضا و اختیار بخشی، (1389)، «مفهوم فراست در گفتمان عرفی و عرفانی»، ادب‌پژوهی، ش 13، صص 7-28. آملی، شمس‌الدین محمد بن محمود، (1316ق)،  نفایس الفنون، بی‌جا (چاپ سنگی).
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 علمی-پژوهشی دیرش ذاتی واکه‌های گونۀ معیار فارسی معاصر مدرسی یحیی زبانشناسی/ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی صالحی کوپائی هنگامه زبانشناسی / پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 20 03 2017 7 14 95 122 10 11 2016 19 12 2016 Copyright © 2017, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2017 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_2519.html

مقاله حاضر در چارچوب آواشناسی آزمایشگاهی به این پرسش می­پردازد که آیا گویشورانِ فارسی معیار، مشخصۀ ثانویۀ دیرش واکه­ را که با ارتفاع واکه در این زبان همبستگی دارد، به طور عمدی کنترل می­کنند و یا اینکه این مشخصه صرفاً پی­آمد ویژگی­های اولیه است و در نتیجه می­توان آن را با توجه به عوامل زیست-مکانیکی توجیه کرد. به این منظور، تفاوت در دیرش واکه­های افراشته، افتاده و میانه در سرعت­های مختلف گفتار (آهسته، معمولی و سریع) در دو جایگاه پیشین و پسین، و همچنین تفاوت در دیرش واکه­های کوتاه و کشیده در سرعت­های مختلف گفتار مورد بررسی قرار گرفته­اند. نتایج نشان می­دهند که دیرش واکه­هایِ دارای ارتفاع­های مختلف، به­طور عمدی توسط گویشوران کنترل نمی­شوند؛ اما همین نتایج نشان می­دهند، که با توجه به اینکه کاهش ارتفاع واکه­ها با افزایش دیرش واکه ارتباط مستقیم ندارد، دیرشِ واکه­ها در فارسی گفتاری معیار را با استناد به عوامل زیست-مکانیکی نیز نمی­توان تبیین کرد.

 دیرش ذاتی ارتفاع واکه کشش واکه سرعت گفتار گونة فارسی گفتاری معیار ثمره, ی. (1383). آواشناسی زبان فارسی آواها و ساخت اوایی هجا. تهران: مرکز نشر دانشگاهی. طبیب زاده, ا. (1382). مقایسه امتداد هجاها و مصوت ها در فارسی گفتاری، شعر رسمی و شعر عامیانه فارسی. در ا. طبیب زاده, پژوهشهای زبانشناسی ایرانی(1)؛ جشن نامه دکتر علی اشرف صادقی (ص. 307-339). تهران: هرمس. طبیب زاده, ا. (1386). کشش در دستگاه مصوتی زبان فارسی. مجموعه مقالات هفتمین همایش زبا نشناسی ایران, جلد اول, ص. 418-440. مدرسی قوامی, گ. (1390). آواشناسی: بررسی علمی گفتار. تهران: سمت. Beddor, P. S. (1983). Phonological and phonetic effects of nasalization on vowel height. Ph.D. dissertation. Indiana University:Linguistics Club, Bloomington, Indiana. Brandstätter, J., & Moosmüller, S. (2010). Intrinsic Vowel Duration in Standard Austrian German and Modern Standard Albanian.  Presented at: Conference on Phonetic Universals. Leipzig. (Conference). Catford, J. C. (1977). Fundamental problems in phonetics. Bloomington: Indiana University Press. Clark, J., & Yallop, C. (1992). An Introduction to Phonetics and Phonology. Oxford: Blackwell Publisher Ltd. Dankovicova, J. (1999). Articulation Rate Variation within the Intonation Phrase in Czech English. 14th International Congress of Phonetic Sciences (ICPhS), 1, pp. 269-272. San Francisco. Diehl, R. L., & Kluender, K. R. (1989). On the Objects of Speech Peception. Ecological Psychology, 121-144. Hayward, K. (2000). Experimental Phonetics. Edinburgh: Pearson Education Limited. Johnson, K., & Martin, J. (2001). Acoustic Vowel Reduction in Creek: Effects of Distinctive Length and Position in the Word. Phonetica 58, 81-102. Kendall, T. S. (2009). Speech Rate, Pause, and Linguistic Variation: An Examination Through the Sociolinguistic Archive and Analysis Project. Ph.D. dissertation. Duke University. Keyser, S. J., & Stevens, K. N. (2006). Enhancement and overlap in the speech chain. Language 82.1, 33-63. Koreman, J. (2005). Perceived speech rate: the effects of articulation rate and speaking style in spontaneous speech. The Journal of the Acoustical Society of America, 119(1), 582. Ladefoged, P., & Cho, T. (1999). Variation and universals in VOT: evidence from 18 languages. Journal of Phoneticsn, 27, 207-229. Lehiste, I. (1977). Supersegmentals. Cambridge: The M.I.T. Press. Lindblom, B. (1967). Vowel duration and a model of lip mandible coordination. Quarterly Progress and Status Report, 1-29. Ohala, J. J. (1981). Articulatory constraints on the cognitive representation of speech. In T. Myers, J. Laver, & J. Anderson, The Cognitive Representation of Speech (pp. 113–124). Amsterdam: North-Holland. Solé, M. J., & Ohala, J. J. (2010). What is and what is not under the control of the speaker: intrinsic vowel duration. In C. Fougeron, B. Kühnert, M. D'Imperio, & N. Vallée, Papers in Laboratory Phonology 10 (pp. 607-655). Berlin: Mouton de Gruyter. Tauberer, J., & Evanini, K. (2009). Intrinsic vowel duration and the post-vocalic voicing effect: Some evidence from dialects of North American English. Interspeech (pp. 2211-2214). Brighton, UK: Proceedings of Interspeech._||_
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 علمی-پژوهشی گرفتار، صفت بهمن چنگیزی احسان عضو هیأت علمی گروه زبانشناسی دانشگاه علامة طباطبائی 22 10 2016 7 14 99 115 01 11 2015 21 12 2015 Copyright © 2016, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2016 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_2187.html

در پاره­ای از زند بند دوازدهم یسن سی و سه، نام ایزد «بهمن» با صفت griftār و گونة خطی دیگری همنشین شده است. griftār را در این بند «پذیرنده، گیرنده» معنی کرده­اند. در این مقاله با توجه به معانیِ griftan و griftār،  نشان داده شده است که griftār در این پاره صفت مفعولی به معنی «قابل درک، محسوس» است و از طریق عبارات و جملات سایر متون فارسی میانه، ارتباط این صفت با بهمن نشان داده شده است. در پایان برای این واژه و گونة خطی پس از آن، خوانش griftārōmand به معنی «قابل درک، محسوس» پیشنهاد شده است.

 griftan griftAr griftārōmand چندمعنایی بهمن
پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی زبان‌شناخت 2099-8002 پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 12 علمی-پژوهشی نمونه‌ای از شیوه‌های ترجمة متون اوستایی به زبان‌های پهلوی، سنسکریت و فارسی(خورشیدنیایش) مرتضایی مه لقا دانش‌آموخته فرهنگ و زبان‌های باستانی ایران دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات قائم مقامی سید احمد رضا دانشگاه تهران دانشکده ادبیات و علوم انسانی 19 03 2017 7 14 123 143 01 11 2016 22 12 2016 Copyright © 2017, پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی. 2017 https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_3295.html

خورشیدنیایش نخستین نیایش کتاب خرده­اوستا است. تفسیر پهلوی آن در حدود سدة 700-900 میلادی نوشته شده و ترجمة سنسکریت آن را نریوسنگ در حدود سال 1200 میلادی به پایان برده است. تحریر سنسکریت به گونه­ای متأخر از زبان سنسکریت، یعنی «سنسکریت پارسی»، نوشته شده است. این تحریر بدون مطالعة تحریر پهلوی قابل درک نیست، هر چند که گویا نریوسنگ متن اصلی اوستایی را نیز مدنظر داشته است. ترجمة فارسی این متن در میان سالهای 1600-1800 میلادی فراهم شده است. موفقیت مترجم پهلوی در برگردان متن اوستایی کامل نیست و ترجمة سنسکریت غالباً ترجمة لفظ­به­لفظ تحریر پهلوی آن است و تحریر فارسی نیز همین­طور. در مجموع، ترجمه­های گوناگون از متن اوستایی خورشیدنیایش، که ویژگی­های آنهـا موضوع مقالة حاضر اسـت، نشان می­دهند که مترجمان پهلـوی به ترجمه­ای تقریباً تحت­اللفظی روی آورده­اند و مترجمان سنسکریت و فارسی بسیار بیش از متن اوستا به ترجمه و تفسیرهای پهلوی نظر داشته­اند.    

 اوستا خورشیدنیایش زندِ پهلوی ترجمه و تفسیر متون شیوه‌های ترجمه پورداود، ابراهیم (1380). یسنا، جلد اول، تهران: انتشارات اساطیر. پورداود، ابراهیم (1386). خرده­اوستا بخشی از کتاب اوستا، چاپ دوم، تهران: انتشارات اساطیر. چنگیزی، سیف­الله (1390). «فعل ماضی متعدی و ساخـت ارگتـیو در متن فارسـی میانه، سنسکریت و فارسی دادسـتان                                                    مینوی خرد»، زبان و ادب فارسی نشریة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، سال 54، 223، 23-52. چنگیزی، احسان (1391). «نام­های خاص در ترجمة سنسکریت دادسـتان مینـوی خرد»، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی                        دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال 11، شمارة 21، 43-67. راشدمحصل، محمدتقی (1377). «دربارة برگردان سنسکریت اوستا»، جشن­نامة استاد ذبیح­الله صفا، به کوشش سیدمحمد­      ترابی، تهران: نشر شهاب، 281-290. راشدمحصل، محمدتقی (1385). وزیدگیهای زادسپرم، چاپ دوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. ژینیو، فیلیپ (1386). ارداویراف نامه، ترجمه و تحقیق ژاله آموزگار، چاپ سوم، تهران: انتشارات معین. شاکد، شائول (1387). تحول ثنویت تنوع آرای دینی در عصر ساسانی، ترجمة سیداحمدرضا قائم­مقامی، تهران: نشرماهی. لازار، ژیلبر (1384). شکل­گیری زبان فارسی، ترجمة مهستی بحرینی، چاپ اول، تهران: هرمس. Baily, H. W. (1971). Zoroastrian   Problems  in  the  Ninth-Century  Books, 2nd  Print,           London: Oxford at the Clarendon Press. Bartholomae, C. (1895-1901). “Awestasprache und  Altpersisch”, in   Grundriss    der             Iranischen   Philologie, vol. I, Strassburg: Verlag von Karl J. Trübner, 152-249.         Bartholomae, Christian (1904). Altiranisches  Wörterbuch, Strassburg: Verlag von Karl J      Trübner. Benveniste, E. (1935). Les infinitifs Avestiques, Paris. Bharucha, Sh. D. (1906). Collected   Sanskrit   Writings   of   the   Parsis, Part I, Bombay:      Trustees of the Parsee Panchayet Funds and Properties. Bleeck, A. H. (1974). Avesta  the  Religious  Books  Of  the Parsees, New York: Gordon      Press. Boyce, M. (1996). A History Of Zoroastrianism, vol. 1, Brill. Burnouf, Eugéne (1833). Commentaire sur le Yaҫna, Paris. Darmesteter, James (1971). Etudes Iraniennes, vol. 2, Amsterdam: Philo Press. Degener, A. (1991). “Neryosanghs   Sanskrit-übersetzung   von   Škand gumānīg  vičār”      Corrolla Iranica (papers in honour of Prof. Dr. David Neil Mackenzie on the              occasion  of his 65th birthday on April 8th), ed. R. E. Emmerik and D.Weber, Frankfurt        am Main/Berlin/NewYork/Paris, Peter Lang, 49-58.    Dehghan, A. (1991). Der    Awesta-Text     Srōš    Yašt    (Yasna 57)   mit       Pahlavi-und             Sanskritübersetzung, München. Dhabhar, Ervad Bamanji Nasarvanji (1927). Zand-I  Khūrtak   Avistāk, Bombay: Trustees           of the Parsee Panchayet Funds and Properties. Dhabhar, Ervad Bamanji Nasarvanji (1949). Pahlavi    Yasna    and    Visperad, Bombay:             Trustees of the Parsee Panchayet Funds and Properties. Dhabhar, Ervad Bamanji Nusserwanji (1963). Translation  of   Zand-I   Khūrtak  Avistāk,             Bombay: The K. R. Cama Oriental Institute. Dhalla, E. M. N. (1908). “Neriosenghs   Sanskrit   Version  of   the  Avestan  Āfrīngān-i      Dahmān   and   Āfrin-i    Khšathryan   rendered   in   to    English”, Spiegel   Memorial      Volume, ed. J. J. Modi, Bombay: British India Press, 256-268. Dhalla, E. M. N. (1965). The   Nyaishes  or  Zoroasrian   Litanies, New york: Ams Press. Geiger, Wilhelm (1878). Aogemadaeca  ein  Parsentractat   in  Pazend, Altbaktrisch  und             Sanskrit, Erlangen. Geldner, Karl F. (1886). Avesta  the  Sacred  Books   Of   the  Parsis, Part I, Stuttgart: W.           Kohlhammer.     Geldner, Karl F. (1889). Avesta  the   Sacred    Books   Of   the    Parsis, Part II, Stuttgart:           W. Kohlhammer. Humbach, H. (2003). “Neriyosangh and His Sanskrit Translation of Avesta Texts” Ātaš-      e Dorun, The Fire Within Jamshid Soroush  Soroushiyan  Memorial,  vol. II, ed. C.                 G. Cereti  and F. Vajifdar, California, 199-212. Jackson, A. V. W. (1892). Avesta Grammar, Stuttgart: W. Kohlhammer. Josephson, Judith (1997). The Pahlavi Translation Technique as Illustrated by Hōm Yašt,           Uppsala: Acta Universitatis Upsaliensis. Mackenzie, D. N. (1971).  A  Concise   Pahlavi   Dictionary, London: Oxford  University           Press. Moazami, Mahnaz (2014). Wrestling    with   the   Demons  of   the   Pahlavi   Widēwdād,           Leiden: Brill.    Monier-Williams, M. (1899). A  Sanskrit-English  Dictionary, Oxford. Spiegel, Friedrich (1868). Commentar über das Avesta, vol. 2, Wien: Leipzig. Taraf, Zahra (1981). Der  Awesta-Text  Niyāyiš   mit   Pahlavi-und   Sanskritübersetzung,           München: R. Kitizinger.            West, E. W. (1871). The Book  Of  the  Mainyo-I-Khard, Amsterdam: Apa-Oriental Press. West,  E. W. (1896-1904). “Pahlavi  Literature”, in Grundriss der Iranischen  Philologie,           vol. II, Strassburg: Verlag von Karl J. Trübner, 75-130. Whitney, W. D. (1889). Sanskrit  Grammar, 2nd ed, London. Wolf, F. (1910). Avesta, Die heiligen Bücher der Pasen, Strassburg.­ _||_