2021-08-01T13:16:26Z
https://languagestudy.ihcs.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=196
زبانشناخت
2099-8002
2099-8002
1392
4
7
زایایی فرایند ترکیب در زبان فارسی
سیدهنازنین
امیر ارجمندی
مصطفی
عاصی
زایایی به معنی توانایی تولید صورتهای جدید بر اساس قواعد موجود در زبان از ویژگیهای مهم زبان است که در تمامی بخشهای آن، از جمله حوزۀ ساختواژه، وجود دارد. اکثر صاحبنظران زایایی را یک پیوستار میدانند. در این پژوهش، نگارندگان بر آناند زایایی را در فرایند ترکیب زبان فارسی بررسی کنند و به این پرسش پاسخ دهند که، در پی اندازهگیری کمّی زایایی فرایند ترکیب در زبان فارسی، کدام فرایندها در دو سر این پیوستار به عنوان زایاترین و غیر زایاترین فرایندهای ترکیب قرار دارند. در این راستا، از روشهای سنجش زایایی ساختواژی باین کمک گرفته شده و زایایی فرایندهای ترکیب در پیکرهای برگرفته از پایگاه دادههای زبان فارسی بررسی میشود. نتیجۀ اندازهگیری کمّی زایایی در این روشها نشان میدهد که، در زبان فارسی، فرایند ترکیب «اسم + اسم» بیشترین زایایی را دارد و فرایند «ضمیر + حرف اضافه + ضمیر» از کمترین میزان زایایی برخوردار است.
زایایی ساختواژی
ترکیب
بسامد
واژۀ موجود
واژۀ ممکن
واژۀ تکبسامدی
نوواژه
2013
09
21
1
14
https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_865_ad5fb799ec7fd21a567522cd4e684985.pdf
زبانشناخت
2099-8002
2099-8002
1392
4
7
بررسی تمثیلی مانوی بر اساس الگوی اسطورۀ آفرینش به زبان پارسی میانه
امید
بهبهانی
در این جُستار خواننده نخست با کلیاتی دربارۀ مانویت و اسطورۀ آفرینش در کیش مانی آشنا میشود. آنگاه نگارنده، با تعریف نوع ادبی تمثیل و داستان تمثیلی، اسطورۀ آفرینش مانویت را به مثابۀ داستانی تمثیلی در نظر میگیرد و بر نقش تمثیل، در جایگاه یکی از ابزارهای فن بلاغت در آسان فهمکردن اصول دینی، فلسفی و اخلاقی برای تودة مردم، تأکید میکند. با این مقدمات، تمثیلی مانوی به زبان پارسی میانه بر اساس الگوی اسطورۀ آفرینش مانی بررسی و تحلیل میشود. این داستان با بیانی نمادین به اسارت نخستین انسان در زندانِ ماده اشاره دارد. بررسی حاضر به یاری مقایسۀ شخصیتها و عناصر سازندۀ اسطورۀ آفرینش مانی با این داستان تمثیلی صورت میگیرد.
مانویت
اسطورة آفرینش
داستان تمثیلی
فن بلاغت
زبان پارسی میانه
2013
09
21
15
28
https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_866_7f6770583417705c95d9877b145f100d.pdf
زبانشناخت
2099-8002
2099-8002
1392
4
7
دانش کلمه
الهه
دفترینژاد
در این مقاله فصل اول الکتاب، اثر سیبویه، در مطالعة دانش زبان بررسی میشود. در این بررسی، نخست ترجمة فارسی این فصل ارائه میشود. پس از آن، برخی از مطالب این فصل، با تمرکز بر اصطلاحهای بهکار رفته در متن اثر و با بهرهگیری از ابزارهای نظری زبانشناسی معاصر، به روش تجزیه و تحلیل مفهومی شرح داده میشود. در این پژوهش، مقایسهای میان مفاهیم این فصل از الکتاب و مفاهیم دستور نقشگرای نظاممند هلیدی انجام میشود. همچنین مفاهیم این فصل از الکتاب با برخی از نظریات ابونصر فارابی و ابن سینا سنجیده میشود. حاصل این بررسی تطبیقی دستیابی به مؤلفههایی است که شاید بتواند معرف سنت فکری دانشمندان ایرانی در حوزة مطالعة دانش زبان باشد.
سیبویه
الکتاب
کلمه
کلام
اسم
فعل
حرف
2013
09
21
29
44
https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_867_6b7d16e835335a74744233053797f2f7.pdf
زبانشناخت
2099-8002
2099-8002
1392
4
7
چند به اصطلاح دستنامة آموزشی از مجموعه دستنویسهای مانویِ تورفان در برلین
محمد
شکری فومشی
در این مقاله، چهار قطعة تاکنون منتشرنشده از مجموعه دستنویسهای مانویِ بازیافته از تورفان با شناسة M409b، M1206، M7380، و M1571a که در فرهنگستان علوم براندنبورگ (برلین) نگهداری میشود قرائت، ترجمه، و تفسیر شده است. این قطعات، که مشتمل بر الفبای مانوی با ترتیب ابجدیاند، در واقع برای نوآموزان سغدی، که قصد داشتند شعرِ بیتدارِ پارتی تصنیف کنند، نوعی دستنامۀ آموزشی بودهاند. در این پژوهشِ کاملاً نو، به نظام ابجدی متنهای مانوی و علت وجود برخی از نویسههای غیر ابجدی، بهویژه علت وجود حرف (پس از قرشت)، در فهرستهای الفبایی پرداخته شده و فنون کاتبان برای آموزش شاگردان تجزیه و تحلیل شده است. در پیوست، دستنویس مانویِ نویافتهای از نیشابور، که همانند قطعات تورفان دستنامهای آموزشی بوده، بررسی شده است.
متون مانوی
دستنامة آموزشی/ نظام ابجدی
شعر پارتی/ دستنویسهای تورفان
فهرست الفبا/
2013
09
21
45
57
https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_868_f8f3789129154f646e641d0260468e1a.pdf
زبانشناخت
2099-8002
2099-8002
1392
4
7
تبیین مـرزشکنی در داستانهای نوین فارسی
حسین
صافی پیرلوجه
مفهوم «مرزشکنیِ روایی» را نخستین بار ژرار ژنت (1972) در این دو وجه لاینفک معرفی کرده است: وجهی مبتنی بر «صورت» پارهروایتهای مرزشکن و مشخصاً ممیزههای کلامیِ داستان از فراداستان و فروداستان؛ و وجه دیگر مبتنی بر «کارکرد» دوگانة پارهروایتهای مرزشکن در پرداخت داستان از راه داستانپریشی. با اینکه سالها از معرفیِ مهمترین مؤلفههای مفهوم «مرزشکنی» در دیدگاههای نوآورانة ژنت میگذرد، ولی این مفهوم، همچون دیگر مفاهیم بنیادین روایتشناسی، تا به حال توجه چندانی را در نقد روایتهای فارسی به خود جلب نکرده است. فارسی که سهل است، حتی از تشخیص اهمیت مرزشکنی و بررسیِ دقیق کارکردهای روزافزون آن، در چهارچوب مطالعات جهانی روایت، هم دیری نمیگذرد. در این مدت، معدود روایتپژوهانی که دربارة مرزشکنی نظر دادهاند یا این مفهوم را تنها از سویة بلاغیاش دیدهاند یا فقط با نگاهی هستیشناسانه در آن نظر کردهاند. در مقالة حاضر، نگارنده بر آن بوده است تا ابتدا کارکردهای صنعت مرزشکنی را به کمک پارهای از برجستهترین نمونههای آن در داستانهای نوین فارسی دستهبندی کند و سپس با استناد به درهمتنیدگیِ این کارکردها نشان دهد که، به خلاف دیدگاه روایتپژوهان، مرزشکنی، از یک سو، در هر صورتی از گفتمان دارای کارکردی هستیشناختی است و، از سوی دیگر، کارکرد مرزشکنی هرچه باشد، جز در وجهی از گفتمان شرفِ صدور نمییابد.
گفتمان روایی
سطوح داستانی
مرزشکنی هستیشناختی
مرزشکنی
2013
09
21
59
83
https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_869_0e57d40cac45f9aa69ee193b5387104d.pdf
زبانشناخت
2099-8002
2099-8002
1392
4
7
تصویرگونگی ساختهای سببی در زبان فارسی: اصل فاصله
غلامرضا محییالدین
قمشهای
مطالعات گستردۀ انجامشده در سه دهة اخیر نشان میدهد که ساختار واژی ـ نحوی ساختهای سببی در زبانهای مختلف منعکسکنندة ادراک انسان از چگونگی رابطة سبب و نتیجه در رویدادهای جهان خارج است. در این پژوهش، پس از پرداختن به مفاهیم اصلی، ارکان و انواع ساختهای سببی (واژگانی، صرفی و مرکب)، در چهارچوب یافتههای کامری (1989)، دیکسون (2000)، و هایمن (1983)، (اصل تصویرگونگی فاصله)، با استناد به شواهد و دادههایی از انواع ساختهای سببی فارسی، نشان داده شده است که: در انواع ساختهای سببی فارسی، فاصلة صوری ـ موجود بین عناصر در ساختار صوری ـ منعکسکنندة فاصلة مفهومی ـ موجود بین عناصر مفهومی مربوطه ـ است. نتایج این پژوهش اولاً مبیّن انگیختگی (تصویرگونگی) این گونه ساختها در زبان فارسی است؛ و ثانیاً مؤید جهانیبودن مبانی نظری زبانشناسی شناختی ـ نقشگرا میباشد.
: ساخت سببی
سبب (رویداد سبب)
نتیجه (رویداد نتیجه)
سببساز
سببپذیر
2013
09
21
85
110
https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_870_97a16932e93c1b6671eec3b6c795cda0.pdf
زبانشناخت
2099-8002
2099-8002
1392
4
7
دربارة واژة bayaspān در زبان پهلوی
یدالله
منصوری
در این گفتار به واژة bayaspān در زبان پهلوی پرداخته شده است. این واژه تنها به معنی «پیکشاهی، پیغامآور» در فرهنگهای موجود زبان پهلوی درج شده است و معنی و کاربرد دیگر آن از قلم فرهنگنویسان افتاده است. نویسنده، ضمن یادآوری واژة bayaspān به معنی «نوعی ازدواج» در متون فقهی و حقوقی زبان پهلوی و آوردن نمونه و مثال از آن متون، استدلال میکند که این واژه ریشهشناسی متفاوت نیز دارد. در نتیجه، بهتر است واژة یادشده در تدوین فرهنگهای آیندة زبان پهلوی، در دو سرواژه (مدخل) جداگانه و متفاوت ضبط و ثبت شود.
بَیَسپان
زناشویی
پیغامآور
پیک شاهی
گردونه دواسبه
2013
09
21
111
116
https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_871_eae35fbb8cb6ce33c0d44465fe179fac.pdf
زبانشناخت
2099-8002
2099-8002
1392
4
7
بررسی زبانی ـ اجتماعی تغییر زبان در مازندرانی، مینو شهیدی، اُپسالا، 2008، 319 صفحه
فاطمه
عامریان
زبان نهادی است اجتماعی که از تحولات جوامع بشری تأثیر میپذیرد و دچار دگرگونی میشود. از دهة 1960 به بعد، نقش عوامل اجتماعی در ساخت، کاربرد، و تنوعات زبانی به طور جدی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفت و مطالعاتی آغاز شد که به پیدایش شاخۀ جدیدی از دانش زبانشناسی با عنوان «زبانشناسی اجتماعی» انجامید. این شاخۀ نوپای زبانشناسی نه تنها به توصیف متغیرهای اجتماعی مانند سن، جنسیت، شهرنشینی، طبقۀ اجتماعی و تحصیلات میپردازد، بلکه ردپای این متغیرها را در تحولات زبانی دنبال و نحوۀ تأثیر آنها را در ساختها و صورتهای زبانی بررسی میکند.
بَیَسپان
زناشویی
پیغامآور
پیک شاهی
گردونه دواسبه
2013
09
21
117
123
https://languagestudy.ihcs.ac.ir/article_872_c8509d772143724edcf542b2bd709143.pdf