کارکرد ساخت‌های‌‌ همپایه در قابوس‌نامه و تأثیر آن بر متون نثر فنی در آفرینش اطناب

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه رازی

2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه

3 زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رازی کرمانشاه

چکیده

یکی از شگردهای ایجاد اطناب در کلام، استفاده از ساخت­های همپایه با  سازه­های متوالی است. از آنجا که هر یک از سازه­های تشکیل دهندة       ساخت­های همپایه، حامل یک پیام و مفهوم هستند، مناسب­ترین ابزار برای توضیح یا توصیف امور و پدیده­ها به شمار می­روند؛ به همین دلیل، نویسندة قابوس­نامه هر جا در صدد است مطلبی را با توضیحات مفصل­تر به مخاطب ارائه دهد، به فراوانی از ساخت­های همپایه بهره می­برد. نصرالله منشی نیز در ترجمه کتاب کلیله و دمنه به پیروی از قابوس­نامه از این شگرد زبانی برای گام نهادن به عرصة اطناب استفاده کرده است؛ اما از آنجا که در نثر فنی، توصیف جای توضیح را می­گیرد، نویسندة کلیله از ساخت­های همپایه برای توصیف امور و پدیده­ها بهره برده است. لذا کارکرد ساخت­های همپایه در قابوس­نامه و کلیله ودمنه متفاوت است. بدین معنی که، در قابوس­نامه ساخت­های همپایه به منظور ارائة توضیحات مفصل­تر و در کلیله ودمنه برای توصیفات دقیق­تر به کار رفته­اند. این پژوهش، نتیجة کند و کاوی است که به منظور تحلیل و بررسی کارکرد ساخت­های همپایه در قابوس­نامه و تأثیر آن بر متون نثر فنی (به ویژه کلیله و دمنه) در آفرینش اطناب انجام شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Functions of Paratactic Structures in Qabus-nameh and its Effect on Technical Prose in Creating of Prolixity

نویسندگان [English]

  • seyed mohammad arta 1
  • fatemeh modaresi 2
  • Abdolreaz Naderifar 3
3 PhD in Persian Language and Literature Razi University of Kermanshah
چکیده [English]

In the 12th paragraph of the 33rd Zand of Yasna, the name of the god “Bahman” has been followed by the adjective griftAr and another word whose spelling and meaning are not so clear. griftAr has been rendered “acceptor” and “recipient”. In this article, with respect to the meanings of griftan and griftAr, it is suggested that griftAr is a passive participle and its meaning is “perceivable”. The connection between this adjective and Bahman will be demonstrated by surveying sentences and phrases from Middle Persian texts. At the end, it will be proved that this word and that one which follows it, should be read griftArOmand and this latter one be rendered as “perceivable”.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • griftan
  • griftAr
  • griftārōmand
  • polysemy
  • Bahman
باطنی، محمدرضا (1387) توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
بهار، محمدتقی (1373) سبک شناسی (3 جلد)، چاپ دوم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
حق­شناس، علی­محمد (1370)  مقالات (ادبی، زبانشناختی)، چاپ اول، تهران: نیلوفر.
خطیبی، حسین (1386)  فن نثر در ادب پارسی، چاپ سوم، تهران: انتشارات زوّار.
خیامپور، عبدالرسول (1375)  دستور زبان فارسی، چاپ دهم، تهران: انتشارات کتابفروشی.
رستگار فسایی، منصور (1380)  انواع نثر فارسی، چاپ اول، تهران: سمت.
شمیسا، سیروس (1384)  سبک ­شناسی نثر، چاپ نهم، تهران: نشر میترا.
عسکری، ابوهلال (1410)  الفروغ اللغویّه، قم: مکتبة البصیرتی.
عمران پور، محمدرضا (1384) «ساخت­های همپایه و نقش زیباشناختی آن در کلیله و دمنه»، فصلنامة پژوهش زبان و ادبیات فارسی، دورة جدید، شمارة پنجم، پاییز و زمستان84، صص 121-146.
عمران­پور، محمدرضا و فروغ صهبا (1388) «همسان سازی و کارکرد زیباشناسی آن در اشعار اخوان»، فصلنامة پژوهش زبان و ادبیات فارسی، (شمارة سیزدهم)، تابستان 88، صص 136-107.
عنصرالمعالی، کیکاوس­بن ­وشمگیر(1364)  قابوس­نامه، به تصحیح غلامحسین یوسفی، چاپ سوم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
غلامعلی­زاده، خسرو (1386) ساخت زبان فارسی، چاپ پنجم، تهران: احیاءکتاب.
فرشیدورد، خسرو (1378)  جمله و تحول آن در زبان فارسی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
فرشیدورد، خسرو (1382) دستور مفصّل امروز، تهران: انتشارات سخن.
مشکوة­الدینی، مهدی (1379)  دستور زبان فارسی بر پایة نظریة گشتاری، ویرایش دوم، مشهد: دانشگاه فردوسی.
معین، محمد (1356)  اسم مصدر- حاصل مصدر، چاپ سوم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
منشی، نصرالله (1381)  کلیله و دمنه، تصحیح و توضیح مجتبی مینوی، چاپ بیست و دوم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
وحیدیان­کامیار، تقی (1381) دستور زبان فارسی(1)، با همکاری غلامرضا عمرانی، چاپ سوم، تهران: سمت.
همایی، جلال الدین (1383)  فنون بلاغت و صناعات ادبی، چاپ بیست و سوم، تهران: مؤسسة نشر هما.