بررسی ابزارهای خلاقیت استعاری در شعر معاصر از منظر معنی‌شناسی شناختی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبانشناسى، واحد تهران مرکزى، دانشگاه آزاد اسلامى، تهران، ایران

2 گروه زبانشناسى، واحد تهران مرکزى، دانشگاه آزاد اسلامى، تهران، ایران.

3 گروه زبانشناسى، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

این پژوهش بر اساس رویکرد معنی‌شناسی شناختی به بررسی ابزارهای گسترش، پیچیده‌سازی، پرسش و ترکیب جهت توصیف خلاقیت استعاری درون‌- مبدأ در شعر معاصر پرداخته است. جامعه آماری شامل منتخبی از اشعار سیمین بهبهانی، فروغ فرخزاد و فریدون مشیری است که به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده و بر مبنای نسبتی برابر (از هر شاعر 2 دفتر شعری و از هر دفتر 9 قطعه شعر) انتخاب شده است و سپس چگونگی کاربرد و میزان فراوانی ابزارهای خلاقیت استعاری در آن مورد توصیف و ارزیابی قرار گرفته است. نتایج پیرامون چگونگی کاربست ابزارهای خلاقیت استعاری نشان می‌دهد که شاعران معاصر ضمن کاربرد تک‌گانه هر یک از این ابزارها، در مواردی نیز نسبت به کاربرد توأمان آن‌ها جهت خلق نمونه‌های بدیع اقدام نموده‌اند. مطابق این روند 15% از مجموع کل نمونه‌ها مستخرج از جامعه آماری شامل کاربرد توأمان ابزارها بود و نمونه‌هایی از کاربرد دوگانه‌ی گسترش و پیچیده‌سازی، گسترش و ترکیب، و همچنین کاربرد سه‌گانه‌ی پیچیده‌سازی، پرسش و ترکیب شناسایی شد. از سوی دیگر یافته‌های حاصله پیرامون فراوانی ابزارهای خلاقیت استعاری نشان می‌دهد که ابزار ترکیب در مجموع کل نمونه‌ها از بیشترین میزان کاربرد برخوردار است و ابزارهاى پیچیده‌سازی، گسترش و پرسش به ترتیب در رده‌هاى بعدی قرار دارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of Metaphorical Creativity Devices in Contemporary Persian Poetry from the Perspective of Cognitive Semantics

نویسندگان [English]

  • Arash Aghabozorgian Masoumkhani 1
  • Maryam Iraji 2
  • Hayat Ameri 3
1 Department of Linguistics, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Department of Linguistics, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran (Corresponding author
3 Department of Linguistics, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Based on the cognitive semantics approach, this research has studied extending, elaborating, questioning, and composing device to describe source-internal creativity in contemporary Persian poetry. The statistical population included a collection of poems from Simin Behbahani, Forough Farrokhzad and Fereydoun Moshiri poetic notebooks, which were selected by simple random sampling method based on equal proportion (2 poetic notebooks from each poet and 9 poems from each poetic notebooks). Manner of usage and frequency distribution of metaphorical creativity devices have been described and evaluated. The results about manner of usage showed that in addition to the separate use of each device, in some cases, contemporary Persian poets have used them simultaneously to create novel expressions. According to this trend, 15% of the total samples which extracted from the statistical population included the simultaneous usage of some devices. In this case, we found some data that were formed according to dual usage of extending and elaborating, extending and composing, and triple usage of elaborating, questioning and composing. On the other hand, the findings about the frequency of devices indicated that the composing device had the highest usage in the average of total samples. Elaborating, extending and questioning were in next levels. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • cognitive semantics
  • metaphor
  • extending
  • elaborating
  • Questioning
  • composing
بهبهانى، سیمین (1395). مجموعه اشعار سیمین بهبهانى. چاپ اول . تهران: نگاه.
پورابراهیم، شیرین و مریم­السادات غیاثیان (1392). بررسى خلاقیت­هاى شعری حافظ در مفهوم­سازى عشق. فصلنامه نقد ادبی. ش 23. ص 60-82.
خالقی، محمدرضا؛ یحیی کیخانی؛ مهدی تهرانی‌دوست و رامین گلشایی (1398). درک استعاره‌های متعارف و استعاره‌های بدیع: یک مطالعه زمان واکنش. تازه‌های علوم شناختی. ش 21. ص 129-120.
شهرامی، محمدباقر و سیدعلی هاشمی عرقطو (۱۳۹۶). بررسی ساختار شعری مجموعه تولدی دیگر بر مبنای استعاره شناختی. زیبایی‌شناسی ادبی. ش 31. ص 160-141.
صفوی، کورش (1391). درآمدی بر معنی‌شناسی. چاپ چهارم. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، حوزه هنری.
فرخزاد، فروغ (1397). دیوان کامل فروغ فرخزاد. چاپ سوم. تهران: فصل پنجم.
قادری، سلیمان (1392). استعاره، بدن و فرهنگ: مفهوم‌پردازى دل، جگر و چشم در بوستان سعدى. فصلنامه نقد ادبی. ش 23. ص 105-123.
قائمى­نیا، علیرضا (1396). استعاره­هاى مفهومى و فضاهاى ذهنى قرآن. چاپ اول. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى.
کوچش، زولاتان (1393). مقدمه­اى کاربردى بر استعاره. ترجمه شیرین پورابراهیم. چاپ اول. تهران: سمت.
گلفام، ارسلان و فاطمه یوسفی‌‌راد (1381). زبان‌شناسى شناختی و استعاره. فصلنامه تازه‌هاى علوم شناختی. ش 3. ص 59-64.
مشیرى، فریدون (1393). بازتاب نفس صبحدمان: کلیات اشعار. چاپ چهاردهم. تهران: نشر چشمه.
 
Croft, William and D. Alan Cruse, (2004). Cognitive Linguistics. Cambridge: Cambridge University Press.
Evan, Vyvan and Melanie Green, (2006). Cognitive Linguistics: An Introduction. Edinburgh:  Edinburgh University Press.
Flores Moreno, Cristina (1998). Time, Life and Death Metaphors in Shakespeare’s Sonnets: The Lakoffian Approach to Poetic Metaphors. Spanish Journal of Applied Linguistics (SJAL). No13. Pp 287- 304.
Gavnis, Joanna and Gerard Steen (2003). Cognitive Poetics in Practice. London: Routledge.
Johnson, Mark (1987). The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, Imagination and Reasons. Chicago: Chicago University press.
Kövecses, Zoltán (2005). Metaphor in Culture: Universality and Variation. Cambridge: Cambridge University Press.
Kövecses, Zoltán (2009). Metaphor and Poetic Creativity: A Cognitive Linguistic Account. Acta Universitatis Sapientiae, Philologica. No 2. Pp 181-196.
Kövecses, Zoltán (2020). A New View of Metaphorical Creativity I & II. In Li, Fuyin and Yan Ding (Eds). Ten Lectures on Figurative Meaning-Making: The Role of Body and Context. The Netherlands: Brill. Pp 76-102.
Lakoff, George and Johnson, Mark (1980). Metaphor we live by. Chicago: Chicago University Press.
Lakoff, George and Turner, Mark (1989). More Than Cool Reason: A Field Guide to Poetic Metaphor. Chicago: Chicago University Press.
Lee, David (2001). Cognitive linguistics: An Introduction. Oxford: Oxford University Press.