پسوندهای اشتقاقی در شکند گمانیگ وزار

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی ایران، واحد علوم و تحقیقات ، دانشگاه آزاد اسلامى ، تهران، ایران

2 دانشجوى دوره فرهنگ و زبان های باستانی ایران، واحد علوم و تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامى، تهران، ایران

چکیده

شِکَند گمانیگ وِزار اثری است کلامی که در نیمه‌های سده سوم هجری نوشته شد. در آن زمان زبان پهلوی فاقد پشتوانه سیاسی پیشین خود بود، ضمن اینکه کاربرد روزمره‌اش در میان مردم را از دست می‌داد، و عربی و فارسی به تدریج در همه زمینه‌ها جای آن را می‌گرفتند. در چنین زمانی، نویسنده این اثر متنی کلامی را می‌نویسد بدون اینکه از وام واژه‌های عربی برای بیان مفاهیم پیچیده استفاده کند، و در این کار بسیار موفق است. او مفاهیم پیچیده را تنها با استفاده از واژه‌های پهلوی بیان می‌کند، و از امکانات واژه سازی پهلوی بیشترین بهره را می‌برد. چون پسوندهای اشتقاقی از جمله مهمترین امکانات واژه سازی در زبان پهلوی هستند، این سوال مطرح می‌شود که پسوندهای استفاده شده در این اثر چگونه کمیت و کیفیتی داشته‌اند؟ بدین معنی که آیا نویسنده پسوندهای پر شماری در دسترس خود داشته است و یا اینکه آن پسوندها از نظر قابلیت‌های واژه سازی، در مقایسه با پسوندهای فارسی ویژگی‌های متمایزی داشته‌اند؟ بررسی این اثر نشان می‌دهد پسوندهای استفاده شده بسیار کمتر از پسوندهای رایج در زبان فارسی بوده و به جز یکی دو مورد، همه در فارسی به کار رفته‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Derivational Suffixes in Škand Gumānīg Wizār

نویسندگان [English]

  • Manzar Rahimi imen 1
  • Fereshteh Atashbarg 2
1 Assistant Professor of Ancient Iranian Culture and languages,Science and Research Branch,Islamimic Azad University ,Tehran, Iran
2 Ph.D.student of ancient Iranian culture and languages, science and Research Branch,Islamic azad university ,Tehran, Iran
چکیده [English]

Škand Gumānīg Wizār is a Pahlavi polemical text of the ninth century CE, when that language had lost its former political support, while its daily usage among people was declining, and Arabic and Persian were gradually replacing it in all respects. In such a time, the author of this work, while avoiding loan words to express complex concepts, began to write this polemical book, and of course, he was wonderfully successful in accomplishing this task. This raises the question as to whether the Pahlavi suffixes, used in this text, were of especial type quantitatively and qualitatively. Research on this text reveals the suffixes used by the author were far less than Persian suffixes, while all but one or two were used in Persian.

کلیدواژه‌ها [English]

  • &Scaron؛ kand Gumānīg Wizār
  • Pazend
  • Pahlavi
  • scientific terms
  • Word-formation
  • Derivational Suffixes
آموزگار، ژاله و تفضلی، احمد (1375)، زبان پهلوی، ادبیات و دستور آن، تهران: نشر معین.
ابوریحان بیرونی (1383)، الصیدنه فی الطب (داروشناسی در پزشکی)، ترجمه باقر مظفرزاده، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
ابوالقاسمی، محسن (1389)، دستور تاریخی زبان فارسی، تهران: سمت.
باطنی، محمد رضا (1368)، «فارسی، زبانی عقیم؟» آدینه، سال چهارم، شماره 33، صص 71-66.
پورهادی، مسعود (1396)، توصیف ساختمان فعل و مصدر در زبان گیلکی، رشت: ایلیا.
تفضلی، احمد (1383)، تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، تهران: سخن.
راستار گویوا، ورا (1379)، دستور زبان فارسی میانه، ترجمه ولی الله شادان، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
رستمی، محمد (1388)، گویش نهاوندی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
رواقی، علی (1381)، ذیل فرهنگ­های فارسی، تهران: هرمس.
-------- (1397)، فرهنگ پسوند در زبان فارسی، بررسی دوازده پسوند، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
شکیبا، پروین (1380)، گزارش گمان شکن، شرح و ترجمهء متن پازند شکند گمانیک ویچار، ایلینویز، انتشارات کومارز.
طاهری، اسفندیار (1389)، گویش بختیاری کوهرنگ، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
کلباسی، ایران (1380)، ساخت اشتقاقی واژه در فارسی امروز، چاپ دوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
معراجی لرد، جواد (1388)، فرهنگ موضوعی تاتی به فارسی، رشت: انتشارات بلور.
منصوری، یدالله (1384)، بررسی ریشه شناختی فعلهای زبان پهلوی، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
هدایت، صادق (1322)، چهار باب از کتاب گزارش گمان شکن، تهران: انتشارات جاویدان.
خارجی:
Asha, Raham (2015), šak-ud-gumānīh-vizār, The Doubt-removing book of Mardānfarrox. Paris: Ermān.
Benveniste, Émile (1954), “Éléments perses en Araméen d'Égypte”, in Journal Asiatique, Paris: Société Asiatique, CCXLII: pp. 297-310.
De Menasce, Jean Pierre (1945), Škand Gumanīc Vičār, La Solution Decisive Doutes, Fribourg en Suisse: Librairie de L’universite.
De Vaan, Michiel and Javier Martínez (2014), An Introduction to Avestan. Translated by Ryan Sandell. Leiden-Boston: Brill
Hallock, Richard (1969), Persepolis Fortification Tablets. Chicago: The University of Chicago Press.
Shikand Gūmānīk Vijār (1887), Edited with a Comparative vocabulary of the Three Versions and an Introduction by Hōshang Jāmāsp Āsānā and Eward West, Bombay: Government Central Book depot.
Jackson, Williams (1892), An Avesta Grammar in Comparison with Sanskrit. Stuttgart: Kohlhammer.
Kent, Roland (1953), Old Persian Grammar, Text, Lexicon. Newhaven, Connecticut: American Oriental Societies.
Mackenzie, David Neil (1986), A Concise Pahlavi Dictionary. London: Oxford University Press.
Nyberg, Henrik (1964), A Manual of Pahlavi. Wiesbaden: Otto Harrassowitz.
Pokorny, Julius (1959), Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch. Bern-München: Francke.
Raffaelly, Enrico (2017), “Astrology and Religion in the Zoroastrian Pahlavi Texts”, Journal Asiatique, 305.2: 171-190, Paris.
Salemann, Carl (1930), A Middle Persian Grammar. Trans. by L. Bogdanov. Bombay: The Trustees of the Parsee Punchayet Funds and Properties.
 
Schmitt, Rüdiger (2009), Die Altpersischen Inschriften der Achaimeniden. Wiebaden: Reichert Verlag.
Skjærvo, Prods Oktor (2007), «Middle West Iranian», in: Gernot Windfuhr, (ed.), The Iranian Languages, pp. 196-278. London and New York: Routledge.
Tavernier, jan (2007), Iranica in the Achaemenid Period (ca. 550-330 B.C.) lexicon of Old Iranian Proper Names and Loanwords attested in Non-Iranian Texts. Leuven-Paris: ‎Peeters Publishers.
Thrope, Samuel Frank (2012), Contradictions and Vile Utterances: The Zoroastrian Critique of Judaism in the Škand Gumānīg Wizār. Berkeley (Unpublished Thesis).
Weber, Dieter (2007), «Pahlavi Morphology», In: Kaye, Alan S. (ed.) Morphologies of Asia and Africa, vol. ii, pp. 941-973. Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns.
Whitney, William (1950), Sanskrit Grammar. London: Oxford University Press.