چو زدی ضربه‌ای ضربه‌ای نوش کن: تهدید متقابل وجهه در نمایشنامۀ «منجی در صبح نمناک»

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

استادیار زبان شناسی، گروه زبان شناسی، دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

وجهه تصویر هر فرد از خود، در عرصۀ اجتماعی است که قابلیت از دست‌رفتن، حفظ‌شدن و فزونی‌یافتن دارد و دارای دو بعد منفی (تمایل افراد به خودمختاری) و مثبت (تمایل افراد به موردتأیید واقع شدن) است. در هر گفتگویی لاجرم ملاحظات وجهه، که خود ارتباطی تنگاتنگ با قدرت دارد، وارد می‌شود. در خانواده به طور سنتی قدرت در ید مردان بوده است و این تهدید وجهۀ فرودستان (اعضای خانوادۀ خود به‌ویژه زنان) را برای آنان سهل‌تر کرده است، گرچه گاهی با مقابله به مثل مواجه بوده‌اند. پژوهش حاضر با بررسی گفتگوهای محمود شایگان و همسرش در نمایشنامۀ «منجی در صبح نمناک»، اثر اکبر رادی، درپی بررسی اعمال تهدیدکنندۀ وجهه بر اساس مدل براون و لوینسون (1987) است تا با مقایسۀ اعمال تهدیدکنندۀ وجهۀ این دو شخصیت در طول نمایشنامه مشخص کند شخصیت زن این نمایش چگونه با شخصیت‌های کلیشه‌ای جنیسیتی زنان متفاوت است. نتایج حاکی از آن است که کتایون وجهۀ مثبت و وجهۀ منفی شوهرش را با استفاده از مخالفت، انتقاد و تقابلِ بیشتر، تهدید می‌کند. به عبارت دیگر، هرجا شخصیت مرد، دست به اعمال تهدیدکنندۀ وجهۀ بیشتری زده است، با تعداد عمل تهدیدکنندۀ وجهۀ بیشتری از سوی همسرش مواجه شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Tit for Tat: Confrontational Face Attacks in Monji dar Sobhe Namnak

نویسندگان [English]

  • hossein rahmani
  • Behzad Ahmadi
Assistant Professor of Linguistics, Department of Linguistics, Faculty of Humanities and Foreign Languages, University of Payam-e-Noor, Tehran, Iran
چکیده [English]

Face, an image a person adopts for himself/herself in social interactions, can be lost, maintained or boosted and is of two aspects: (positive: will to be self-operative and Negative (will to be approved of by other). In any instance of interaction, face, which is tightly related to power, comes into play. Power has been traditionally set in the males’ hands and this made it easy for them to threaten the face of their inferiors, though this has been sometimes contested. Comparing the FTAs Mahmud Shaygan and his wife do in “Monji dar Sobhe Namnak” (Savior in a Damp Morning) based on Brown and Levinson’s (1987) model, the present article shows how the female character is different from the gender-cliché’s we have in mind. The findings show that the woman threatened her husband’s face more through disagreement, criticism and confrontation. In other words, the more the male character commits acts that threatens the face of his wife, the more the woman does FTAs to threaten the face of her husband.

کلیدواژه‌ها [English]

  • FTAs
  • Superior
  • Inferior
  • Face
  • Disagreement and criticism
  • Monji dar Sobhe Namnak
ایزدی، احمد (1397). کاوشی در وجهه در تعارف ایرانی. پژوهش­های زبان شناسی، 10 (2): 82-67.
حسینی سیدمحمد، آقاگل‌زاده فردوس، کردزعفرانلو کامبوزیا عالیه، گلفام ارسلان (1396). «رو» و «آبرو» دو روی مفهوم وجهه در فرهنگ ایرانی: پژوهشی قوم‌نگارانه در کاربردشناسی زبان. جستارهای زبانی، ۸ (۶) :۲۴۶-۲۱۵.
رادی، اکبر (1396). منجی در صبح نمناک. تهران: قطره.
رفیعی سخایی، سودابه (1390). تحلیل گفتمان ادب در شخصیت پردازی و پیشبرد کنش نمایشنامه: مطالعه موردی گزیده­ای از نمایشنامه­های ایرانی. دانشگاه هنر، پایان نامه کارشناسی ارشد زبانشناسی همگانی.
رحمانی، حسین (1397). تأثیر قدرت و جنسیت بر بی­ادبی و شیوة برخورد با آن در نمایشنامة افول اثر اکبر رادی. فصلنامۀ زبان­شناسی اجتماعی، دورۀ2، شمارۀ 1، 98-88.
رحمانی، حسین (1394). نگاهی به قدرت و جنسیت از منظر ادب و بیادبی در رمانهای نوجوانانِ فارسی­زبان. زبان و زبان­شناسی، سال 10، شماره 2، پیاپی 20، صص: 56-31.
 
Aydinoglu, N. (2013). Politeness and Impoliteness Strategies: An Analysis of Gender Difference in Geralyn L. Horton’s Plays. Procedia, 83, 473 – 482.
Baxter, L. A. (1984). An Investigation of ComplianceـGaining as Politeness. Huma Communication Research, 10, No. 3. 427– 456.
Bolander, B. and Locher, M. A. (2014). Doing sociolinguistic research on computer-mediated data: A review of four methodological issues. Discourse, Context and Media 3, 14–26.
Brown, P. and Levinson S. C. (1987). Politeness: Some Universals in Language Usage. London: Cambridge University Press.
Brown, R. and Gilman, A. L. (989). Politeness Theory and Shakespeare’s Four Major Tragedies. Language in Society, 18 (2), 159–213. doi:10.1017/S0047404500013464.
de Klerk, V. (1992). How Taboo Are Taboo Words for Girls? Language in Society, Vol. 21, No. 2, 277-289.
Ermida, I. (2006). Linguistic mechanisms of power in Nineteen EightyـFour: Applying politeness theory to Orwell’s World. Journal of Pragmatics, 38, 842–862.
Goffman, E. (1967). Interaction Ritual: Essays on FaceـtoـFace Behavior. New York: Anchor Books.
Goldsmith, D. J. and MacGeorge E. L. (2000). The Impact of Politeness and Relationship on Perceived Quality of Advice about a Problem. Human Communication Research, 26 No. 2, 234–263.
Lim, T. and Bowers, J. W. (1991). Facework, Solidarity, Approbation and Tact. Human Communication Research, 17 (3), 415–450. doi:10.1111/j.1468ـ2958.1991.tb.00239.x.
Locher, Miriam A., Watts, Richard J., 2005. Politeness theory and relational work. Journal of Politeness Research and Language Behavior and Culture, 11, 9-33.
Locher, Miriam A., Watts, Richard J., 2008. Relational work and impoliteness: negotiating norms of linguistic behaviour. In: Bousfield, Derek, Locher, Miriam A. (Eds.), Impoliteness in Language: Studies on its Interplay with Power in Theory and Practice. Mouton de Gruyter, Berlin and New York, pp. 77-99.
Mao, L. R. (1994). Beyond Politeness Theory: Face Revisited and Renewed. Journal of
Pragmatics, 21, 451-486. doi:10.1016/03786-90025(94)-2166.
Matsumoto, Y. (1988). Reexamination of the Universality of Face: Politeness Phenomena in Japanese. Journal of Pragmatics, 12 (4), 403-426. doi:10.1016/0378ـ 2166(88)90003ـ3.
McLaughlin, M. I., Cody, M. J. and O'Hair, D. H. (1983). The Management of Failure Events: Some Contextual Determinants of Accounting Behavior. Human Communication Research, 9(3), 208-224.
Morand, D. A. (1996). Dominance, Deference, and Egalitarianism in Organizational Interaction: A Sociolinguistic Analysis of Power and Politeness. Organization Science, 7, No. 5, 544- 556.
Myers, G. (1991). Politeness and Certainty: The Language of Collaboration in an AI Project. Social Studies of Science, 21, No. 1, 37-73.
Nahrkhalaji, S. S., Khorasani, M., and Rashidi Ashjerdi , M. (2013). Gendered Communication in Iranian University Classrooms: The Relationship between Politeness and Silence in Persian Culture. Iranian Journal of Society, Culture and Language, 1 (1), 118-130.
Olshtain, E. and BlumـKulka, Sh. (1985). Degree of Approximation: NonـNative Reactions to Native Speech Act Behavior. In Gass S.M. and Madden, C.G. (eds.), Input in second language acquisition (pp. 303-325). Rowley, MA: Newbury.
ReesـMiller, J. (2000). Power, Severity, and Context in Disagreement. Journal of Pragmatics, 32, 1087 – 1111.
Scollon, R., & Scollon, S. W. (1995). Intercultural Communication: A Discourse Approach. Oxford: Basil Blackwell.
Smith, J. S. (1992). Women in Charge: Politeness and Directives in the Speech of Japanese Women. Language in Society, 21, No. 1, 59- 82.
SmithـHefner, N. J.( 1988). Women and Politeness: The Javanese Example. Language in Society, 17, No. 4, 535 – 554.
Spencer-Oatey, Helen D.M., 2005. (Im)Politeness, face and perceptions of rapport: unpackaging their bases and interrelationships. Journal of Politeness Research, Language, Behavior, Culture, 1 (1), 95-119.
Terkourafi M. (2008). Toward a unified theory of politeness, impoliteness, and rudeness. In: Bousfield D., Locher M. (Eds.) Impoliteness in language. Language, Power and Social Process, Berlin: Mouton de Gruyter. 54-89.
Watts, R. J. (2003). Politeness. Cambridge: Cambridge University Press.
Wilson, S. R., Kim, M., and Meischke, H. (1991/92). Evaluating Brown and Levinson's Politeness Theory: A Revised Analysis of Directives and Face. Research on Language and Social Interaction, 25, 215- 252.