جهان ممکن حقیقی در جملات شرطی زبان پهلوی: دستگاه فعلی گذشته

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، مشهد، ایران

10.30465/ls.2022.35146.1947

چکیده

جملات شرطی چهاردهمین مورد از جهانی‌های زبان و قابل ارزیابی در چارچوب‌های رده‌شناختی‌اند. هدف از این پژوهش توصیفی-کمی، بررسی جملات شرطی زبان پهلوی ساخته‌شده با افعال دستگاه گذشته و بررسی نوع جهان ممکن آن بر اساس زمان دستوری بند شرط است. پیکره پژوهش کتاب‌های زند بهمن یسن، گزیده‌های زادسپرم و روایت پهلوی بود. بررسی آماری بر کتاب روایت پهلوی با حدود 250 جمله شرطی انجام شد و برای پیکره آماری، 160 جمله مشخص گردید. براساس آمار بدست آمده از پیکره تحلیل، زمان دستوری بند شرط در 85% موارد بر دستگاه حال و 15% باقیمانده در دستگاه گذشته ساخته شده‌بود. تحلیل معنایی نشان داد در زبان پهلوی، اگر زمان دستوری در بند شرط و جواب شرط گذشته باشد، گرایش زیادی برای حقیقی بودن جهان ممکن آن‌ جمله شرطی وجود دارد. این نتیجه با برآیند پژوهش بقایی و نغزگوی‌کهن(1397) برای جملات شرطی زبان فارسی معاصر،بر اساس رده‌شناسی دکلرک و رید، همخوانی داشت. در ساخت جملات شرطی پهلوی بر دستگاه گذشته، علاوه بر فعل ماضی شرطی نامحقق، ماضی ساده و ماضی نقلی، فعل غیرشخصی، جمله اسمیه و اسم مصدرکاربرد داشت. در این پژوهش کاربرد فعل ماضی شرطی نامحقق در ساختار چند جمله مرکب با وجه اخباری نیز مشاهده شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The factual possible world in Pahlavi conditional sentences: Past system

نویسنده [English]

  • Roshanak Azari
The Assistant Professor of Persian Language & Literature Department, Farhangian University, Mashhad, Iran.
چکیده [English]

Conditional sentences are recognized as one of the Universals of Language and have been studied according to the language typologies. This article reviews grammatical tenses applied in the formation of Pahlavi conditional sentences, derived from Zand-ī Vohuman Yasn, Zātsparam, and Rivāyat-ī Pahlavi. This descriptive-quantitative analysis intends to prove the tendency between the possible world of conditional sentences with their applied grammatical tenses. 13 conditional sentences were located in the two first mentioned books and were suitable for the verb structure study. 160 sentences out of the 250 conditional sentences in Rivāyat-ī Pahlavi were chosen for the statistical survey.  85% of the subordinated clauses had verbs from the present system and 15% from the past system. The semantical analysis showed that in the Pahlavi language if the grammatical tenses in both clauses were made on the past system, the possible world would be factual in most cases. This result accords with Baqayi and Naqzgoo-Kohan's research outcome (2019), which was based on Declerck and Reed’s typology for New Persian conditional sentences. This study showed an abundant variety in the formation of conditional sentences aided by present and past tenses, nominal and, gerund forms. The Pahlavi unfulfilled conditional past tense was observed in the formation of other complex sentences, with indicative moods.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pahlavi language
  • conditional sentences
  • possible world
  • grammatical tense
  • Typology
آموزگار، ژاله (1386). «فعل خواستاری: ساخت و کاربرد آن در فارسی میانه». زبان، فرهنگ و اسطوره (مجموعه مقالات). تهران: معین.
آموزگار، ژاله، احمد تفضلی(1382). زبان پهلوی، ادبیات و دستور آن. چاپ چهارم. تهران: انتشارات معین.
ابن‌الرسول، محمدرضا، سمیه کاظمی نجف‌آبادی و مهری کاظمی (1395). «رابطه معنایی جمله‌واره پایه و پیرو در جمله‌های شرطی زبان فارسی». ادب فارسی. س6. ش1. ص.93-112.
ابوالقاسمی، محسن (1389). دستور تاریخی زبان فارسی. چاپ هشتم. تهران: سمت.
اسماعیلی، محمدمهدی (1399). «امری آینده، ساختی نادر در زبان‌های ایرانی». زبان‌شناخت. س11. ش.1. ص. 1-21.
بقایی، عاطفه، مهرداد نغزگوی کهن (1397). «زمان دستوری جهان‌های ممکن ساخت شرطی در زبان فارسی معاصر». زبان فارسی و گویش‌های ایرانی.س3.ش.6. ص 55-71.
پهلوان‌نژاد، محمدرضا، حسین رسول‌پور (1391). «جملات مرکب در زبان فارسی، تحلیلی بر پایه نظریه دستور نقش و ارجاع». زبان‌شناخت. س3. ش1. ص 1-25.
تفضلی، احمد (1378). تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. چاپ سوم. تهران: انتشارات سخن.
راشد‌محصل، محمدتقی (1366). گزیده‌های زادسپرم. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
راشدمحصل، محمدتقی (1370). زند بهمن‌یسن. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
فرهنگی، سهیلا (1393). «نقد دستور زبان فارسی از دیدگاه رده‌شناسی». پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی. س14. ش1. ص 75-88.
قائم‌مقامی، احمدرضا (1395). «یک ساخت ناشناخته فعل التزامی در فارسی میانه». پژوهش‌های ایران‌شناسی. س6. ش1. ص.125 -136.
قریب، بدرالزمان (1379). «تحول وجه تمنایی به ماضی استمراری در زبان‌های ایرانی». یادنامه دکتر احمد تفضلی. ص.245-278.
کبیری، رویا، علی درزی (1394). «جملات شرطی رویدادی در زبان فارسی». پژوهش‌های زبان‌شناسی. س7.  ش1. ص 31-48.
مکنزی، دیوید نیل (1379). فرهنگ کوچک زبان پهلوی. ترجمه میرفخرایی، مهشید. چاپ دوم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
میرفخرایی، مهشید (1367). روایت پهلوی. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
 
وحیدیان‌کامیار،تقی، غلامرضا عمرانی (1385). دستور زبان فارسی (1). چاپ هشتم. تهران: سمت.
Anklesaria, B. T. (1957). Zand ī Vohūman Yasn. Bombay: Messrs. K. L. Bhargava.
Anklesaria, B. T. (1964). Zatsparam. Bombay: Godrej Memorial Printing Press.
Cereti, G. C. (1995). The Zand ī Vohūman Yasn. Roma: Instituto Italiano per il medio ed estremo oriente.
Dhabhar, E. B. (1913). The Pahlavi Rivāyat. Bombay: The fort Printing Press.
Declerck R. & S. Reed. (2001). Conditionals: A Comprehensive Empirical Analysis. Berlin, New York: Mouton de Gruyter. Online pdf: https://www.researchgate.net/publication/257635379_Conditionals_a_Comprehensive_Empirical_Analysis  Retrieved on 2 May 2020.
Gignoux, Ph. Tafazzoli, A. (1993). Anthologie de Zādsparam. Paris: Association pour l’avancement des études Iraniennes.
Greenberg, J. (1963). Universals of Language. London: MIT Press.
Nyberg, H. S. (1974). A Manual of Pahlavi. 1st Volume. Wiesbaden: Hubert & Co.
Schulz, K. (2015). “Conditionals from a Linguistic Point of View: Two Case Studies”. J Philos Logic 44805–816 (2015). https://doi.org/10.1007/s10992-015-9361-y. Retrieved on 10 August 2020.
Siemund, Peter. (2011). Linguistic Universals and Language Variation. https://www.researchgate.net/publication/278409158_Linguistic_Universals_and_Language_Variation/citation/download. Retrieved on 10 June 2020.
Williams, A. (1990). The Pahlavi Rivāyat, Accompanying the Dādestān ī Dēnīg. Copenhagen: The Royal Danish Academy of Sciences and letters.