زبان‌شناخت

چکیده   داستان دو مار متنی به زبان سغدی است که تمثیلی دربارۀ باورهای مانوی را نقل می­کند. این متن به علّت داشتن ساختار زبانی سالم­ در میان متون سغدی مانوی، برای بررسی رده­شناختیِ آرایش سازه مناسب تشخیص داده ­شد. رده­شناسیِ آرایش سازه­ها، زبان­ها را بر مبنای ترتیب و نحوۀ قرارگرفتن سازه­ها کنار هم در جمله بررسی، مطالعه و دسته­بندی می­کند. چارچوب نظری برگزیده برای تحلیل آرایش سازه­ها این متن، نظریۀ «سوی انشعاب» درایر است. درایر، نخست، برای تبین رابطۀ سازه­های هم­الگو با فعل و مفعول، نظریۀ «هسته و وابسته» (HDT) را و سپس با مورد انتقاد قراردادن آن، نظریۀ جایگزین «سوی انشعاب» (BDT) را مطرح کرد. بر مبنای نظریۀ (BDT)، سازۀ هم­الگو با فعل مقولۀ «غیرگروهی (غیرانشعابی)» و سازۀ هم­الگو با مفعول مقولۀ «گروهی (انشعابی)» است، بنابراین دو وضعیت، بنا به سوی انشعاب برای زبان­ها در نظرگرفته­می­شود: راست­انشعابی و چپ­انشعابی. در بررسی این متن 28 مؤلفه بر پایۀ جفت­عنصرهای درایرو مؤلفه­های 24­گانه دبیرمقدم معیار قرار گرفت. بر اساس این 28 مؤلفه 378 جفت­عنصر یافت شد که 199 جفت­عنصر، «چپ­انشعابی» و 179 جفت­عنصر، «راست­انشعابی» بودند. بر این اساس آرایش سازه­ها در این متن گرایش به سوی «چپ­انشعابی» دارند.

چکیده بلخ یکی از خاستگاه‌های ادبیات پارسی نو است. ازاین‌رو، در زبان پارسی نو، شماری از واژه‌ها از زبان بلخی وام گرفته شده‌‌اند. این واژه‌ها را می‌توان به دو دسته بخش کرد. دستۀ نخست واژه‌هایی که در آن‌ها d ایرانی باستان به l تبدیل شده‌‌اند و شمارشان بیش‌تر است؛ دستۀ دوم واژه‌هایی که این دگرگونی آوایی در آن‌ها صورت نگرفته ‌است.