وضعیت زن ساسانی بر پایۀ قوانین ازدواج و طلاق

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری مشترک دانشگاه تهران و دانشگاه ساپینزا رم

10.30465/ls.2021.6523

چکیده

تحلیل تاریخی پدیده‌های اجتماعی می‌تواند به شناسایی روند تغییرات در نهادها و ساختارهای اجتماعی کمک کند و موجب شناخت ریشه‌های تاریخی برخی مشکلات اجتماعی شود؛ اگرچه مطالعۀ وضعیت زنان در هر دوره‌ای از تاریخ ایران، می‌تواند جنبه‌های گوناگون زیست اجتماعی آن دوره را بازنمایی کند؛ اما با توجه به تغییرات الگوواره‌ای در نظام حقوقی و اجتماعی جامعه ایران پس از سقوط شاهنشاهی ساسانی، مطالعۀ وضعیت زنان در دورة ساسانی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا معلوم می‌کند که قوانین تعیین‌کنندۀ بعدی بر پایۀ چه سنت‌های حقوق و عرفی شکل‌گرفته اند. ازاین‌رو بررسی جایگاه اجتماعی زن در آن دوره، به حوزۀ مشترک مطالعات پژوهشگران ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی تبدیل‌شده است؛ اما رویکردها و زمینه‌های فکری گوناگون در این مطالعات، این موضوع را به یکی از موضوعات بحث‌انگیز تبدیل کرده است. هدف این پژوهش این است که با در نظر گرفتن یافته‌های پیشین، وضعیت زن را در نسبت با قوانین ازدواج و طلاق تبیین کند و به این پرسش پاسخ دهد که این قوانین زن را «طرف حق» در نظر می‌گرفتند یا «موضوع حق»؟ برای پاسخ به این پرسش پرونده‌های حقوقی مربوط به قوانین ازدواج و طلاق منعکس‌شده در مادیان هزار دادستان بررسی می‌شوند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The status of Sasanian women based on the laws of marriage and divorce

نویسندگان [English]

  • Mahmoud Jafari-Dehaqi 1
  • Amin Shayeste Doust 2
1 Associate Professor University of Tehran
2 University of Tehran and Sapienza University of Rome
چکیده [English]

Historical analysis of social phenomena can help identify social institutions and structure changes to perceive social problems' historical roots. Despite studying women's status in any Iranian history period can represent various social life aspects. Considering the paradigm shifts in the Iranian legal and social system after the fall of the Sassanid Empire, the study of women's status in the Sassanid period is of particular importance since it reveals the following determinant laws are based on what legal traditions and custom. Therefore, the study of the women's status in that period has become a shared area of study for scholars of Iranian studies and Islamic studies; However, different approaches and Intellectual backgrounds in these studies have made this issue one of the controversial arguments. This study aims to explain women's status concerning the marriage and divorce law, considering the previous findings, and to answer the question of whether these laws considered women as "legal subject" or "legal object." To answer this question, the legal cases related to the laws of marriage, divorce, which are reflected in Mādayān ī Hazār Dādestān, considering.

کلیدواژه‌ها [English]

  • woman
  • Marriage
  • divorce
  • status
  • Sassanian Legal object Legal subject
منابع و مآخذ
پریخانیان، آناهیت. (1389). «جامعه و قانون ایرانی». در تاریخ ایران: از سلوکیان تا فروپاشی دولت ساسانیان (قسمت دوم). ترجمۀ حسن انوشه، تهران: موسسه انتشارات امیرکبیر.
حاجی‌پور، نادیا. (1398). مادیان هزار دادستان: آوانویسی، برگردان فارسی، یادداشت‌ها و واژه‌نامه (بخش دوم از رونوشت مؤدی)، فروهر.
حاجی پور، نادیا. (1398). «دربارۀ اصطلاح حقوقی ازشماند در مادیان هزار دادستان». پژوهشهای ایرانشناسی.
شکی، منصور. (1397). حقوق در ایران باستان، دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی جلد 23. تهران: مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
صفای‌اصفهانی، نزهت. (1376). روایت امید اشوهیشتان متعلق به سده چهارم هجری. تهران: نشر مرکز.
صفائی، سیدحسین (1388). دوره مقدماتی حقوق مدنی: اشخاص و اموال. تهران: نشر میزان.
صفائی، سیدحسین و سیدمرتضی قاسم‌زاده. (1389). حقوق مدنی اشخاص و محجورین. تهران:سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
فرخ‌مرد وهرامان، (1393) مادیان هزار دادستان (هزار رأی حقوقی). گردآورنده سعید عریان. تهران: علمی.
مزداپور، کتایون. (1389). «بررسی چند اصطلاح فارسی میانه درباره خانواده». زبان شناخت، 1, 11-22.
مزداپور، کتایون. (1394). «خانواده در ایران باستان». به ویراستاری حسن رضایی باغ بیدی و محمود جعفری دهقی، تاریخ جامع ایران (جلد سوم). تهران: مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
مظاهری، علی‌اکبر. (1377). خانواده ایرانی در روزگار پیش از اسلام، ترجمۀ علی توکلی. تهران: ق‍طره‫.
ملکوتی، رسول. (1397). اشخاص و محجورین. تهران: مجد.
نظری‌فارسانی، محسن. (1398). کتاب هشتم دینکرد: آوانویسی، ترجمه، یادداشت و واژه‌نامه. تهران: فروهر.
Ahmed, L. (1992). Women and gender in Islam: Historical roots of a modern debate: Yale University Press.
Anklesaria, E. T. D. (1912). The Social Code of the Parsees in Sasanian Times: Or the Madigâni-hazâr Dâdistân; 2: Fort Printing Press.
Aoun, M. (2005). «Jésubokt, métropolitain et juriste de l'Église d'Orient (Nestorienne), Auteur au VIIIe siècle du premier traité systématique de droit séculier ». Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis/Revue d'Histoire du Droit/The Legal History Review, 73(1-2), 81-92.
Bartholomae, C. (1910). Über ein sasanidisches Rechtsbuch: Carl Winters.
Bartholomae, C. (1918-1924). “Zum sasanidischen Recht”, I-V.
Bartholomae, C. (1924). Die Frau im sasanidischen Recht (Vol. 5). C. Winter.
Bulsara, S. J. (1937). The Laws of the Ancient Persians as Found in the "Mātīkān ī Hazār Dātastān", Or, "The Digest of a Thousand Points of Law": KR Cama Oriental Institute.
Darmesteter, J., & Mills, L. H. (1895). The Zend-Avesta: The Vendîdâd, translated by James Darmesteter: Clarendon Press.
Elman, Y. (2013). “Law in the Crisis of Empire: A Sasanian Example”. Journal of Persianate Studies, 6(1-2), 101-114.
Groeling, C. (2006). Sklaverei in der Römischen Kaiserzeit. Die Lebensbedingungen der Land- und Stadtsklaven (1st edition). GRIN Verlag.
Hjerrild, B. (1993). “Ayoken: Woman Between Father and Husband in the Sasanian Era”: Peeters.
Hjerrild, B. (2003). “Studies in Zoroastrian family law: a comparative analysis” (Vol. 28): Museum Tusculanum Press.
Hjerrild, B. (2006). “Succession and Kinship in the late Sasanian Era”. Paper presented at the Proceedings of the 5th Conference of the Societas Iranologica Europaea.
Jany, J. (2005). “The four sources of law in Zoroastrian and Islamic Jurisprudence”. Islamic Law and Society, 12, 291-332.
Jany, J. (2004). “The idea of a trust in Zoroastrian law”. The Journal of Legal History, 25, 269-286.
Jany, J. (2006). “The jurisprudence of the Sasanian sages”. Journal asiatique, 294, 291-323.
Jany, J. (2010). “Private Litigation in Sasanian Law”. Iranica Antiqua, 0, 395–418.
Jany, J. (2011). Sasanian Law. e-Sasanika, 14.
Jany, J. (2016). Judging in the Islamic, Jewish and Zoroastrian Legal Traditions: A Comparison of Theory and Practice. Routledge.
Jolly, J. (1896). Recht und Sitte: (Einschliesslich der einheimischen Litteratur): K.J. Trübner.
Madan, D. M. (1911). Books VI - IX. The complete text of the Pahlavi Dinkard. Society for the Promotion of Researches into the Zoroastrian Religion.
Macuch, M. (1981). Das sasanidische Rechtsbuch" Mātakdān i hazār dātistān": Deutsche Morgenländische Gesellschaft.
Macuch, M. (1985). „Die Zeitehe im sasanidischen Recht—ein Vorläufer der šī ‘itischen mut ‘a-Ehe in Iran“. Archaeologische Mitteilungen aus Iran, 18, 187-203.
Macuch, M. (1988a).” Barda and Barda-Dāri ii. In the Sasanian Period”. In Encyclopædia Iranica. Routledge & Kegan Paul London.
Macuch, M. (1988b). „Der dastwar ‘auctor’, im Sassanidischen Zivilprozess”. Archäologische Mitteilungen Aus Iran, 21, 177–188.
Macuch, M. (1993). Rechtskasuistik und Gerichtspraxis zu Beginn des siebenten Jahrhunderts in Iran: die Rechtssamlung des Farroḫmard i Wahrāmān (Vol. 1): Otto Harrassowitz Verlag.
Macuch, M. (1994). „Die sasanidische Stiftung" für die Seele"-Vorbild für den islamischen'waaf'?: na.
Macuch, M. (2003). “Zoroastrian Principles and the Structure of Kinship in Sasanian Iran”. In G. Gnoli, C. G. Cereti, M. Maggi, & E. Provasi (Eds.), Religious themes and texts of pre-Islamic Iran and Central Asia: Studies in honour of Professor Gherardo Gnoli on the occasion of his 65th birthday on 6th December 2002: Vol. Beiträge zur Iranistik (pp. 231–246). Reichert.
Macuch, M. (2005). “Inheritance. i. sasanian Period”. Yarshater, Encyclopædia Iranica, 13, 129-134.
Macuch, M. (2007). “The Pahlavi Model Marriage Contract in the Light of Sasanian Family Law”. Iranian Languages and Texts from Iran and Turfan, 183-205.
Macuch, M. (2009). “Judicial and Legal System. iii. Sasanian Legal System”. In Encyclopædia Iranica (Vol. 15, pp. 181-196): Mazda Publishers Costa Mesa. https://iranicaonline.org/articles/judicial-and-legal-systems-iii-sasanian-legal-system
Macuch, M. (2010a). “Incestuous Marriage in the Context of Sasanian Family Law”. Paper presented at the Ancient and Middle Iranian Studies. Proceedings of the 6th European Conference of Iranian Studies, held in Vienna (pp. 133-148).
Macuch, M. (2010b). Legal Constructions of Identity in the sasanian Period.  Iranian Identity in the Course of History: Proceedings of the Conference held in Rome, 21–24 September 2005 (pp. 193-212). Rome: Istituto Italiano per l'Africa e l'Oriente.
Macuch, M. (2013). “Vorislamisches iranisches Recht”. In L. Paul (Ed.), Handbuch der Iranistik. Reichert Verlag.
Macuch, M. (2015a). “Law in Pre-Modern Zoroastrianism”. In M. Stausberg, Y. S.-D. Vevaina, & A. Tessmann (Eds.), The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism (pp. 289–298). John Wiley & Sons, Ltd.
Macuch, M. (2015b). “Substance and Fruit in the Sasanian Law of Property and the Babylonian Talmud”. In The archaeology and material culture of the Babylonian Talmud (pp. 245-259): Brill.
Macuch, M. (2017a). “Descent and Inheritance in Zoroastrian and Shiʿite Law: A Preliminary Study”. Der Islam, 94, 322-335.
Macuch, M. (2017b). Mādayān ī Hazār Dādestān. In Encyclopædia Iranica, online edition. https://iranicaonline.org/articles/madayan-i-hazar-dadestan
Madan, D. M., & Society for the Promotion of Researches into the Zoroastrian Religion. (1911). Books VI - IX. The complete text of the Pahlavi Dinkard. In (pp. S. 474 - 953).
Modi, J. J. (1901). Mâdigân-i-hazâr Dâdîstân: a photozincographed Facsimile of a MS. belonging to the Mânockji Limji Hoshang Hâtariâ Library in the Zarthoshti Anjuman Âtashbeharâm: Government Photozincographic Department.
Perikhanian, A. G. (1973). Sasanidskij sudebnik:" Kniga tysâči sudebnyh rešenij"(Mātakdān i hazār Datastān): Izdatel'stvo AN Armânskoj SSR.
Perikhanian, A. G. (1997). The Book of a Thousand Judgements: (a Sasanian Law-book) (N. G. Garsoïan, Trans.): Mazda Pub.
Rompay, L. V. (2011). Ishoʿbokht of Rev Ardashir. Retrieved from https://gedsh.bethmardutho.org/Ishobokht-of-Rev-Ardashir.
Sachau, E. (1925). Syrische Rechtsbücher III. Bd., herausgegeben und übersetzt. Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte. Romanistische Abteilung, 45, 493-514.
Schrobenhauser, I. (2005). Sklaven in der Gesellschaft des römischen Kaiserreiches (1st edition). GRIN Verlag.
Shaki, M. (1971). “The Sasanian matrimonial relations”. Archív Orientální(39), 322–345.
Shaki, M. (1995). “Divorce ii. In the Parthian and Sasanian Periods”. Yarshater, Encyclopædia Iranica, 7, 444-445.
Trahan, J. R. (2008). The Distinction between Persons & Things: An Historical Perspective. https://papers.ssrn.com/abstract=1595022
Zerres, T. (2013). Bürgerliches Recht: Eine Einführung in das Zivilrecht und die Grundzüge des Zivilprozessrechts (7th ed.). Springer-Verlag.