زبان‌شناخت

چکیده گفتمان روایی یکی از شاخص‌ها و توانایی‌های اصلی ارتباط کلامی در جنبه‌های مختلف زندگی اجتماعی بشر است. روایت، به‌عنوان توصیف یا گزارش گفتاری یا نوشتاری از رویدادهای مرتبط، مهارتی چندبعدی است که می‌تواند سطح دانش زبانی و همچنین شناختی را نشان دهد. در این پژوهش با هدف بررسی فعل مرکب در کودکان 5 تا 7 ساله سالم فارسی زبان، 889 فعل مرکب از 107 نمونه گفتار آزاد براساس نظر دبیرمقدم (1376) تحلیل شده است. 52 نمونه گفتار را پسران و 55 نمونه گفتار را دختران تولید کرده‌اند. از سوی دیگر، 48 نمونه گفتار را کودکان 5 تا 6 سال و 59 نمونه گفتار را کودکان 6 تا 7 سال تولید کرده‌اند. کل گفته‌ها 17427 واژه را شامل می‌شود. نتایج پژوهش نشان داد بسامد «افعال مرکب ترکیبی» نسبت به «افعال مرکب انضمامی» در گروه سنی 5 تا 7 سال بیشتر است. همچنین، با بالارفتن سن در کودکان فاصله بین اجزای فعل مرکب و استفاده از افعال مرکب گذرا که دارای ساختار نحوی پیچیده‌تری هستند در گروه سنی 6 سال در مقایسه با 5 سال به عنوان شاخصی از رشد توانایی های زبانی افزایش می‌یابد.

چکیده تحلیل تاریخی پدیده‌های اجتماعی می‌تواند به شناسایی روند تغییرات در نهادها و ساختارهای اجتماعی کمک کند و موجب شناخت ریشه‌های تاریخی برخی مشکلات اجتماعی شود؛ اگرچه مطالعۀ وضعیت زنان در هر دوره‌ای از تاریخ ایران، می‌تواند جنبه‌های گوناگون زیست اجتماعی آن دوره را بازنمایی کند؛ اما با توجه به تغییرات الگوواره‌ای در نظام حقوقی و اجتماعی جامعه ایران پس از سقوط شاهنشاهی ساسانی، مطالعۀ وضعیت زنان در دورة ساسانی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا معلوم می‌کند که قوانین تعیین‌کنندۀ بعدی بر پایۀ چه سنت‌های حقوق و عرفی شکل‌گرفته اند. ازاین‌رو بررسی جایگاه اجتماعی زن در آن دوره، به حوزۀ مشترک مطالعات پژوهشگران ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی تبدیل‌شده است؛ اما رویکردها و زمینه‌های فکری گوناگون در این مطالعات، این موضوع را به یکی از موضوعات بحث‌انگیز تبدیل کرده است. هدف این پژوهش این است که با در نظر گرفتن یافته‌های پیشین، وضعیت زن را در نسبت با قوانین ازدواج و طلاق تبیین کند و به این پرسش پاسخ دهد که این قوانین زن را «طرف حق» در نظر می‌گرفتند یا «موضوع حق»؟ برای پاسخ به این پرسش پرونده‌های حقوقی مربوط به قوانین ازدواج و طلاق منعکس‌شده در مادیان هزار دادستان بررسی می‌شوند.

چکیده پژوهش حاضر به بررسی سلسله مراتب دسترسی رابطه‏های دستوری کینان و کامری(1977)، در موصولی‏سازی و محدودیتهای بینازبانی حاکم بر آن و نیز به شیوه‏های نشانگذاری گروه اسمی هم‏مرجع با هستۀ اسمی بر پایۀ نظریات کینان(1985)، در سه زبان ایرانیِ نائینی، دلواری، و تالشی می‏پردازد. در این پژوهش سعی بر آن است تا به دو پرسش اساسی پاسخ داده شود: نخست، تا چه حد موصولی‏سازی جایگاه‏های نحوی متفاوت در سه زبان یاد شده با سلسله مراتب دسترسی رابطه‏های دستوری کینان و کامری و محدودیتهای حاکم بر آن انطباق دارد؟ دوم، در زبانهای مورد نظر، از کدام شیوه‏های موصولی‏سازی برای نشانگذاری گروه اسمی هم‏مرجع با هستۀ اسمی در هریک از جایگاه‏های نحوی بهره گرفته می‏شود؟. در سنجۀ پرسش‏های مذکور، پرسشنامه‏ای برمبنای چارچوب برگزیده برای گردآوری داده‏های مورد نیاز تدوین شد و طی مصاحبه‏های حضوری با گویشوران، این پرسشنامه تکمیل و حدود140.ساخت موصولی از هریک از زبانهای مورد مطالعه استخراج گردید.داده‏های حاصل از این سه زبان، نشان از امکان موصولی‏سازی تمام جایگاه‏های نحوی سلسله ‏مراتب دسترسی را دارند ونیز شواهدی دال بر همسویی با محدودیتهای حاکم بر سلسله مراتب دسترسی رابطه‏های دستوری و نیز محدودیتهای حاکم بر نشانگذاری گروه اسمی هم‏مرجع با هستۀ اسمی به دست می‏دهند.

چکیده هدف از انجام پژوهش حاضر، دستیابی به کارکردهای گفتمانی زبان رسانه از منظر شناختی بر اساس انگاره­ی آمیختگی مفهومی مطرح­شده از سوی فوکونیه و ترنر (2002,1998,1994) بوده است تا نشان دهیم که رسانه­ها چگونه در کلام­شان از استعاره بهره می­گیرند و از آن مسیر اهداف خود را دنبال می­کنند. ماهیت روش­شناسی این پژوهشِ کیفی، توصیفی-تحلیلی بوده و داده­ها از متون مطبوعاتی و روزنامه­های کثیرالأنتشار در سال­های 95 تا 98 گزینش و گرد­آوری شده­اند و بدین منظور 18 نمونه (به­دلیلمحدودیت در حجم مقاله جهت ترسیم نمودارهای آمیختگی مفهومی) از استعاره­های به­کار­رفته در متون مذکور، تحلیل و مورد ارزیابی قرار گرفته­اند. یافته­ها نشان داد که گفتمانِ رسانه­ها با تلفیق حوزه­ی مبدأ و حوزه­ی مقصد و پدید­آمدن فضای آمیخته­ی چهارمِ نوپدید، زبان را طوری مفهوم­سازی می­کند که امکان نگاشتِ مفاهیم انتزاعی؛ همچون «موج بیداری اسلامی»، «انداختن توپ به زمین حریف» و غیره را به مفاهیم ملموس و عینی فراهم ساخته که این امر سبب جذب مخاطب و تنویر افکار عمومی شده است؛ به­گونه­ای که ویژگی­های مشترک دو فضای ذهنی، یک­به­یک با هم متناظر می­شوند. 

چکیده هدف تحقیق حاضربررسی رده صرفی ساختمان فعل در زبان لارستانی بر اساس پارامترهای مطرح شدۀ رده‌شناختی در "فرضیۀ پیوندی" است. طبق این فرضیهانتساب یک زبان به پیوندی و یا تصریفی دو همبستگی و یا به بیانی دیگر دو پیش فرض آزمودنی را تلویحآ در درون خود دارد: نخست آنکه پیوندی و یا تصریفی بودن ویژگی است که می‌بایست در تمام سطوح و مقوله‎های ساخت واژی آن زبان دیده شود و مختص به یک مقوله و یا ساخت خاص نمی‌باشد؛ و دیگر آنکه پیوند و تصریف مفاهیم اولیه نیستند، بلکه هر یک متشکل از زیر ویژگیهای دیگری است که می‌بایست با یکدیگر همبستگی داشته باشند. به منظور بررسی این فرضیه، ابتدا اجزای ساختمان فعل در رابطه با مفاهیمی همچون شخص، شمار، زمان، نمود، وجه، نفی ، نهی و نشانۀ مصدر در زبان لارستانی معرفیمی‌گردند و در نهایت به منظور آزمودن اعتبار فرضیۀ پیوندی، دو پیش فرض مطرح شده در این فرضیه در سطح تصریف فعلی مورد بررسی قرار می‌گیرد.نتایج حاصل از این بررسی موید فرضیۀ پیوندی در این زبان تأیید نیست و بر این اساس به کار گیری اصطلاحات پیوند و تصریف در توصیف نظام صرفی این زبان راهگشا نمی‌باشد

چکیده نگرۀ سوسور دربارۀ رابطۀ قراردادی (یا به تعابیر دیگر، وضعی، اعتباری، یا دل‏بخواه) میان واژه‏ها و مدلول‏‏های‏شان بر جریان غالب زبان‏شناسی نوین سایه افکنده و چون قاعده‏ای بنیادین در زبان‏شناسی نمایانده شده است. اما مطالعات پرشماری از اواخر دهۀ دوم سدۀ بیستم تا به امروز این نگرۀ سوسوری را با استناد مثال‏های نقض گوناگونی از زبان‏های مختلف جهان به پرسش گرفته و رابطۀ میان آوا و معنا را در این مثال‏ها نه پیوندی دل‏بخواه یا مبتنی بر قرارداد محض، بلکه رابطه‏ای «تصویرگونه» برشمرده است. نوشتار حاضر، پس از مرور مطالعات عمده‏ای که در این زمینه صورت گرفته‏اند، رأی سوسور را دربارۀ رابطۀ قراردادی میان واژه‏ها و مدلول‏های‏شان به معیار نقد می‏سنجد و، در پایان، به چشم‏انداز تازه‏ای که ممکن است از رهگذر نقد دیدگاه سوسور و به واسطۀ مفهوم «تصویر‏گونگی آوایی» به سوی واج‏شناسی شناختی گشوده شود اشارۀ گذرایی می‏کند.

چکیده بررسی استعاره‌ها با رویکرد شناختی، نشان می‌دهد تصورات ذهنی به مفاهیم انتزاعی تسری می‌یابند. گویشوران زبان ترکی با الهام از پدیده‌های طبیعت مانند حیوانات، گیاهان و ... در گفتارهای روزمره کاربرد استعاری از آن پدیده‌ها را ارائه می‌کنند. هدف از پژوهش حاضر، ارزیابی فراوانی و درصد مهم‌ترین مفاهیم ساختواژی، بررسی سهم این نام‌ها در فرایندهای واژه‌سازی و سهم جنسیت واژه‌های استعاری طبیعت در زبان ترکی است. داده‌های این پژوهش از طریق انجام مصاحبه با 70 گویشور زبان ترکی بدست آمد و درنهایت، 677 واژه گردآوری شد. ابتدا‌ فراوانی و درصد مفاهیم ساختواژی  مورد ارزیابی قرار گرفت، سپس سهم بخش‌های طبیعت در فرایندهای واژه‌سازی و سهم جنسیت این واژه‌ها بررسی شد. یافته‌های پژوهش بیانگر آن‌ است که طبیعت بر گفتار گویشوران زبان ترکی تأثیر می‌گذارد و آنان در گفتار‌شان از نام‌های طبیعت به صورت استعاری بهره می‌گیرند. در واژه‌های استعاری طبیعت در ترکی به ترتیب ترکیب، اشتقاق، ترکیب و اشتقاق، نام‌آوا، وام‌گیری واژگانی و تکرار بالاترین کاربرد را دارند. همچنین نام‌های مربوط به حیوانات، پرندگان و حشرات بیشترین کاربرد استعاری را در این زبان دارند. هم‌چنین بیشترین واژه‌ها مربوط به جنس خنثی است. نتایج پژوهش در شناخت بیش‌تر استعاره برای شاعران، معلمان، نویسندگان و زبان‌شناسان می‌تواند مفید واقع شود.

چکیده در نظام‏های حقوقی که برپایه­ی دین استوارند، تفکیک مفهوم جرم (تجاوز به حقوق دیگران و جامعه) و گناه (تعدی نسبت به شریعت خدا) دشوار­ است؛ چرا که قانونگذار الهی، هر دو را ممنوع می‏کند. در حقوق مزدیسنا به­نظر می‏رسد درک و تشخیص این تمایز دشوارتر از سایر نظام‏های دینی باشد؛ چرا که ارتکاب هر یک از محرمات مجازاتی را در پی دارد؛ کتاب هشتم دینکرد مانند مادیان هزار دادستان یک کتاب صرفاً حقوقی نیست، در این کتاب علاوه بر ذکر عناوینی از گناه و تاوان آن­ها که در متون دیگر پهلوی به آن­ها اشاره شده­است، به انواعی دیگر از گناهان و همچنین به نوعی از تاوان برمی­خوریم که مجرم می­تواند با انجام کار کشاورزی و چوپانی، تاوان گناه خود را بپردازد. در این مقاله کوشش می­شود تا نشان­دهد در هوسپارم و سگادم نسکِ دینکرد هشتم علاوه بر گناهانی که در دیگر متون حقوقی مطرح است چه گناهان دیگری مطرح می­شود، نیز تاوان گناه در این نسک­ها چه تفاوتی با دیگر متون پهلوی دارد و همچنین ذکر گناهانی که به تاوان آنها اشاره شده و گناهانی که فقط از آنها نام­برده شده است.

چکیده رویکرد نوین در مطالعات زبان‎شناختی یا یک پدیده زبانی بر اصل وجود مجموعه‌ای از داده‌های زبانی گردآوری‌شده نهادینه شده‎است؛ بنابراین به تهیه یک پیکره زبانی نیاز  است که از تولیدات واقعی گویشوران و نه براساس شمّ زبانیِ فردی گردآوری شده‎است. این شیوۀ پژوهشی برای بررسی داده‎های زبانی تاریخی که جزء زبان‌های مرده است و اکنون هیچگونه گویشوری ندارد از اهمیت به‎سزایی برخوردار است. هدف از انجام این پژوهش،‌ تهیه پیکرۀ زبان پهلوی ساسانی (فارسی میانه) و ساماندهی آن در یک پایگاه است. برای هر واژه، شش لایۀ اطلاعاتی، اعم از حرف‏نویسی متن پهلوی، آوانویسی واژه‌ها به‌همراه ترجمۀ فارسی آنها، تعیین مقولۀ دستوری دانه‎ریز واژه‌ها، بن‌واژه‌سازی واژه‌ها و تعیین هزوارش‌بودن آنها، تعریف شده‎است. برای مقولۀ دستوری دانه‎ریز واژه‎ها، مجموعۀ برچسب مقولات دستوری فارسی معاصر تهیه‎شده توسط بی‎جن‎خان و همکاران (2011) و ساختارمندشده توسط قیومی (2014) باتوجه‏به نیازهای زبان پهلوی جرح و تعدیل شده‌است و از مجموعۀ جدید برای برچسب‎گذاری واژه‎های پهلوی استفاده شده‌است. پس ‎از نشانه‌گذاری واژه‎ها و ساماندهی اطلاعات، امکان استخراج اطلاعات آماری وجود دارد که می‎تواند بینش عمیق‎تری از محتوای متن منتقل نماید. ازاین‌رو، اطلاعات آماری از پیکرۀ به‌دست‌آمده استخراج شده و توضیح داده می‌شود تا دورنمای کلی نسبت‌به منابع تشکیل‌دهندۀ این پیکره به‌دست‌آید.

چکیده هدف پژوهش حاضر ارزیابی انتقادی نحوه‌ی کاربرد صافی فرهنگی در ترجمه‌ی انگلیسی کریس لیر و سهیلا سحابی (2000) از کتاب بچه‌های قالیباف‌خانه‌ی مرادی کرمانی (1379) است. بدین منظور، الگوی «تحلیل انتقادی» (خان‌جان، 1391، 1392) که بر بینان نظریِ زبان‌شناسی سازگانی- نقشگرا (هلیدی، 1994، 2004) می‌باشد به عنوان چارچوب تحلیلی انتخاب گردیده است. این الگو همزمان تحلیل عوامل درونزا و برونزا را مورد توجه قرار می‌دهد و هم به محصول ترجمه، هم به فرآیند ترجمه نظر دارد. ضمن ملاحظۀ دو فرض بنیادین «ترجمه به مثابه‌ی بافت‌آفرینی مجدد» و «ترجمه به مثابه‌ی تصفیه» که در الگوی تحلیل انتقادی ترجمه مدّ نظر بوده‌اند، این پژوهش با نحوه‌ی کاربرد صافی‌ فرهنگی از سوی مترجمان اثر و ویژگی‌های بافتی در نظام مقصد تناسب داشته و نیل به معیار تعادل نقشی را محقق ساخته است. پس از شناسایی این عبارت‌ها ، به بررسی عملکرد مترجمان کتاب در برگردان این کنش گفتاریِ پرداختیم تا ببینیم  از میان چهار راهکار «معادل‌سازیِ (توصیفی)»، «معادل‌یابیِ (فرهنگی)»، «رویکرد سلبی» (حذف) و «انتقال»، بیشتر از کدام راهکارها بهره جسته‌اند. محاسبۀ فراوانی  این راهکارها مبین آن بوده است که مترجمان در برگردان این کنش گفتاری به ترتیب از راهکارهای «معادل‌سازی»، «انتقال و «حذف» بیشترین استفاده را داشته‌اند و «معادل‌یابی» به‌کار گرفته نشده است.

چکیده یکی از چالشی‏ترین مباحث دستوری در زبان فارسی، تعیین معیارهایی برای تعریف فعل مرکب و انضمامی است. علیرغم زایایی این دو گونۀ فعلی در زبان فارسی امروز،کمتر محققی به روند تغییر و تحولات معنایی و ساختاری افعالی که در ساخت افعال مرکب و انضمامی نقش دارند، در سیر تحولات زبان فارسی توجه کرده است. با بررسی تاریخی این افعال ‏می‏توان پاسخی برای این سوال یافت که آیا وجود این گونه افعال ریشۀ تاریخی دارد؟ با توجه به اینکه در زبان فارسی امروز در میان افعالی که توانایی امکان هم‏نشینی با اجزاء غیرفعلی دارند، فعل کردن از زایایی بیشتری برخوردار است، این مقاله با تاکید بر ظرفیت فعل، سعی در پاسخ به پرسش زیر دارد: آیا در زبان‏های باستانی ( فارسی باستان و اوستایی) جزء فعلی kar- در هم‏نشینی با اجزای غیرفعلی تبدیل به فعل سبک شده و در ساخت افعال مرکب و انضمامی نقش داشته است؟

چکیده یکی از موضوعاتی که زبان‌شناسان بدان توجه داشته‌اند، قید در زبان است. زبان روسی نیز به عنوان یکی از شاخه‌های زبان‌های هند و اروپایی از این امر مستثنی نیست. نگاه ویژه زبان‌شناسان به این مقوله در زبان روسی، پس از مقاله شیویداوا درباره‏ی «قیدجمله» (детерминант) شکل گرفت و اختلاف آراء و مباحث زیادی را بر‌انگیخت.
در این مقاله با استفاده از روش تحلیل منابع کتابخانه‌ای و تطبیق نمونه‌های اخذ شده از منابع، تقسیم‌بندی جدیدی از مقوله‌ی قیدجمله ارائه شد با تکیه بر این موضوع که آیا فعل یا جمله را مقید می‌سازد یا خیر؟ بدین منظور، نخست به دیدگاه شیویودوا درباره‌ تقسیم‌بندی عنصرهای درون جمله اشاره و با استفاده از تعاریف وی برای تمایز قید فعل و قید جمله در روسی، برخی ملاک‌های معنایی و نحوی معرفی شدند. بررسی نمونه‌های اخذ شده از منابع به این امر منتج شد که قیدجمله از لحاظ معنایی به دو دسته قیدهای‏جمله فاعلی-مفعولی و قیدهای‏جمله متمم قیدی تقسیم‌بندی می‌شوند. افزون‌بر صورت‌های واژگانی، جملات پیرویی که به عنوان جملات تجزیه‌پذیر مشخص شده‌اند، به دلیل آنکه وابستگی به جمله پایه ندارند، می‌توانند نقش قیدجمله را ایفا کنند.